Buik na bevalling: wat de eerste weken veranderen, waarom de buik slap blijft en wat een darmscan meet

Hoe ziet je buik eruit na de bevalling: de eerste weken

In dit artikel lees je wat er met je buik na bevalling gebeurt in de weken en maanden erna: hoe snel de baarmoeder krimpt, waarom de buik slap kan blijven, wat de studies over buik binden en oefeningen echt hebben gemeten, en wat een darmscan wel en niet over je kan zeggen. Dat is belangrijk, want de tijdlijn die mensen verwachten is veel korter dan de tijdlijn die gemeten is, en doordat een slappe buik en een opgeblazen buik twee verschillende dingen zijn, horen er ook twee verschillende antwoorden bij. De darmscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je vandaag staat op darmklachten, als een van de 11 gebieden die de volledige scan beoordeelt. Dit is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat, en om je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en je dagelijkse routine. Wat deze scan niet doet: een oorzaak aanwijzen of een diagnose stellen. Dat kan alleen een arts.

In een echo-onderzoek in Litouwen werden 46 vrouwen gevolgd na een ongecompliceerde vaginale bevalling, 24 van hen voor het eerst bevallen en 22 die eerder waren bevallen, met echo’s op dag 1, 3, 10, 30, 42 en 60.⁠¹ Bij de vrouwen die voor het eerst bevielen ging de lengte van de baarmoeder van 162 +/- 17,5 mm op dag 1 naar 81 +/- 8,4 mm op dag 30 en 63 +/- 8,2 mm op dag 60; bij de vrouwen die eerder waren bevallen van 174 +/- 13,5 mm naar 83 +/- 6,7 mm en 71,5 +/- 12,1 mm over dezelfde 60 dagen. De maat van voor naar achter ging in dezelfde periode van 82 +/- 10,1 mm en 94 +/- 13,1 mm naar 36 +/- 3,9 mm en 39 +/- 8,0 mm, en het krimpen volgt in beide groepen hetzelfde patroon, terwijl het bij vrouwen die eerder zijn bevallen langer duurt.⁠¹

Wat dat voor jou betekent: twee maanden na de bevalling wordt de baarmoeder nog steeds kleiner, maar het krimpen van de baarmoeder alleen verklaart niet hoe je buik eruitziet. Huid, onderhuids weefsel, gewicht dat je nog meedraagt, de werking van de buikwand, houding, diastase en een opgeblazen gevoel kunnen allemaal meespelen. Thuisarts beschrijft diezelfde weken van een andere kant: na de bevalling verlies je bloed en stolsels via de vagina, en dat wordt minder en stopt binnen 6 weken.⁠⁵ Na een keizersnede staat de tijdlijn in dezelfde termen: het duurt ongeveer 6 weken voordat je weer alles kunt doen, met geen huishoudelijk werk in de eerste 2 weken, geen zwaar werk in de eerste 6 weken en nog geen sport in de eerste 6 weken.⁠⁶

Waarom je buik na bevalling slap blijft

Een buik die in deze maanden zacht onder je hand voelt, heeft een tweede verklaring naast de krimpende baarmoeder. De rechte buikspieren liggen links en rechts van een strook bindweefsel die over het midden loopt, de linea alba. Als die strook wijd is opgerekt, geeft de buikwand mee waar die eerst hield, en dat heet diastase.

Een dwarsdoorsnedeonderzoek in het Shanghai East Hospital vergeleek 200 vrouwen: 143 bij wie een echo diastase van de rechte buikspieren vaststelde en 57 als controlegroep, met bevallingen tussen januari 2019 en december 2021 en deelnemers die tussen januari 2022 en december 2023 zijn geworven.⁠⁷ De metingen werden gedaan tijdens het kraambed, meestal binnen de eerste week na de bevalling, en daarna na 6 weken, 3 maanden en 6 maanden. De gebruikte grens was een afstand tussen de rechte buikspieren van meer dan 2 cm, gemeten 3 cm boven de navel, op de navel, of 3 cm eronder. Bij 122 van de 143 vrouwen met diastase (85,31 procent) was de linea alba verwijd, en de spieractiviteit van de bekkenbodem bij een snelle samentrekking was 39,48 microvolt in deze groep tegenover 43,21 microvolt in de controlegroep (p kleiner dan 0,05).⁠⁷

In gewone woorden: het slappe beeld is bindweefsel dat wijd is opgerekt, en in deze studie ging dat samen met een zwakkere snelle reactie van de bekkenbodem. Hoe vaak het voorkomt, werd in een Noorse studie gemeten: diastase was aanwezig bij 55,2 procent van de oefengroep en 54,5 procent van de controlegroep 6 weken na een eerste bevalling, bij 43,7 en 44,3 procent na 6 maanden, en bij 41,4 en 39,8 procent na 12 maanden.⁠² Een jaar na een eerste bevalling voldeden vier op de tien vrouwen in die studie dus nog aan de criteria van de studie voor diastase.

De buik is niet het enige dat verandert. In een Nederlands onderzoek onder 415 vrouwen in de periode van 6 weken tot 1 jaar na de bevalling had 57,1 procent (95%-BI 52,3 tot 61,8) ongewild urineverlies: 52,0 procent bij vrouwen die voor het eerst waren bevallen en 61,9 procent bij vrouwen die eerder waren bevallen. Van de vrouwen met ongewild urineverlies noemde 38 procent de klacht hinderlijk.⁠⁸ Ruim de helft dus, en veel mensen in die groep vinden het geen kleinigheid.

Buik binden na bevalling, en de buik strakker krijgen

Buik binden na bevalling is een oud gebruik dat nu getallen achter zich heeft. Een systematische review met netwerk-meta-analyse bracht 27 gerandomiseerde studies samen met 1.340 vrouwen na de bevalling bij wie diastase was vastgesteld.⁠³ De hoogst gerangschikte behandeling was een fysiotherapieprogramma dat buikspieroefeningen, ademhalingstechnieken, voorlichting en kinesiotaping combineerde. In de netwerkanalyse ging dat samen met een geschatte grotere afname van de afstand tussen de rechte buikspieren van -26,25 mm (95%-BI -29,41 tot -23,09) tegenover geen oefenprogramma, en oefeningen met elektrische spierstimulatie kwamen op -22,62 mm (95%-BI -26,58 tot -18,67). Losse hulpmiddelen op zichzelf scoorden veel lager: een buikband alleen gaf -10,32 mm en kinesiotape alleen -3,93 mm.⁠³

Wat dat voor jou betekent: een buikband kan de afstand tussen de rechte buikspieren verkleinen vergeleken met geen behandeling, maar het onderzoek toont niet aan dat een buikband het uiterlijk van je buik, je kracht, pijn, je dagelijks functioneren of je kwaliteit van leven verbetert. Oefenen in combinatie met andere technieken lijkt beter te werken.

De Noorse studie is de waarschuwing aan de andere kant. 175 vrouwen na een eerste bevalling werden gerandomiseerd, 87 naar oefenen en 88 naar controle, met een begeleid programma van 16 weken dat 6 weken na de bevalling begon. De conclusie van de auteurs: een wekelijks programma van krachtwerk voor de bekkenbodem en de buikspieren plus dagelijkse bekkenbodemoefeningen thuis gaf geen lagere prevalentie van diastase dan geen programma, gemeten tot 12 maanden na de bevalling.⁠² Samen gelezen zeggen de twee studies dat een gericht programma bij vrouwen die al diastase hebben de gemeten afstand verandert, terwijl een algemeen programma dat aan iedereen na een eerste bevalling wordt aangeboden de getallen met diastase niet veranderde.

Als bodem onder dit alles zegt de Gezondheidsraad dat volwassenen minstens tweeënhalf uur per week matig intensief moeten bewegen en dat spier- en botversterkende activiteiten worden aanbevolen; het advies aan de minister van VWS is om mensen te stimuleren meer te blijven bewegen en minder stil te zitten.⁠⁹ Volgens dezelfde pagina verlaagt dat het risico op chronische ziekten zoals diabetes en hart- en vaatziekten, op depressieve klachten en, bij ouderen, op botbreuken.⁠⁹ Na een keizersnede zijn de eerste 6 weken daarop de uitzondering.⁠⁶ Zodra je herstel het toelaat en er geen medische redenen zijn om het niet te doen, is het doel op langere termijn om geleidelijk terug te gaan naar het algemene advies van minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week. Wanneer en hoe snel je dat opbouwt, hangt af van de bevalling, de wondgenezing, je klachten, hoeveel je eerder bewoog en eventuele complicaties voor of tijdens de bevalling.

Het gewicht dat blijft, en eten in deze maanden

In een cohort van 461 vrouwen bij een medisch centrum in het noorden van Taiwan, geworven tussen maart 2014 en maart 2016, was het gewicht dat gemiddeld nog werd meegedragen vergeleken met het gewicht van voor het kind 4,6 +/- 3,5 kg een maand na de bevalling en 2,1 +/- 3,3 kg na zes maanden.⁠⁴ Dat is het midden van een brede spreiding, en het is een getal dat over maanden is gemeten in plaats van over weken.

Als je je kind aan de borst voedt, is het Voedingscentrum duidelijk over minder eten. Je lichaam heeft meer energie en voedingsstoffen nodig dan gewoonlijk om melk te maken, en je eet ongeveer net zo veel als in de maanden voor de bevalling.⁠¹⁰ Actief diëten wordt afgeraden, doordat minder eten dan je nodig hebt niet goed is nu de melkproductie extra energie van je lichaam vraagt, en een streng dieet kan je tekort doen aan voedingsstoffen.⁠¹⁰ Voeden aan de borst kan er bij sommige vrouwen aan bijdragen dat gewicht eraf gaat, en dat verschilt sterk van persoon tot persoon.⁠¹⁰

Wat een darmscan meet, en wat niet

Een buik die in deze maanden rond blijft, kan een baarmoeder zijn die nog krimpt,⁠¹ een linea alba die wijd is opgerekt,⁠⁷ gewicht dat nog wordt meegedragen,⁠⁴ of een buik die opgeblazen is vanuit de darm. Die laatste klachten zijn waar de darmscan naar vraagt: hoeveel je er de afgelopen twee weken van merkt, omgerekend naar een score en een leesband, zodat je een beginwaarde hebt in plaats van een herinnering. Wat de oorzaken van een opgeblazen buik kunnen zijn, staat in een opgeblazen buik en wat een darmscan meet.

Een vragenlijst kan die vier niet van elkaar onderscheiden. Een vragenlijst meet niet de afstand tussen je rechte buikspieren, waarvoor een echo en een vaste grens nodig zijn,⁠⁷ en wijst geen oorzaak aan. Het is geen diagnose.

Thuisarts noemt de signalen om op te letten. In de eerste 10 dagen na de bevalling bel je de verloskundige of de gynaecoloog, en na 10 dagen de huisarts of de huisartsenpost.⁠⁵ Bel direct bij koorts of een grieperig gevoel, veel bloedverlies uit de vagina, een vieze geur van de afscheiding samen met koorts of buikpijn, toenemende hoofdpijn die niet minder wordt van pijnstillers, dubbele beelden of lichtflitsen zien, pijn boven in je buik, misselijkheid of overgeven, een opgezet gezicht of opgezette handen of voeten, een dik, rood en pijnlijk been, ernstige angst of verwardheid, of ernstige somberheid.⁠⁵ Na een keizersnede bel je de verloskundige of de arts in het ziekenhuis bij koorts boven 38,5 graden, veel buikpijn, ernstige hoofdpijn, of opnieuw veel bloedverlies.⁠⁶

Samengevat

De baarmoeder krimpt snel na de bevalling en is meestal na vier tot zes weken bijna terug op de grootte van voor de zwangerschap, maar hoe je buik eruitziet kan nog maanden blijven veranderen.⁠¹ Achter een slappe of pudding buik na bevalling zit vaak een verwijde linea alba, aanwezig bij ongeveer 55 procent van de vrouwen 6 weken na een eerste bevalling en bij ongeveer 40 procent na 12 maanden.⁠² Een netwerk-meta-analyse schatte met een buikband een 10,32 mm grotere afname van de afstand tussen de rechte buikspieren dan zonder specifieke behandeling. Een apart programma van oefeningen, ademhaling, voorlichting en kinesiotaping had een grotere geschatte afname, maar daar hoorde geen buikband bij,⁠³ en het gewicht dat gemiddeld nog werd meegedragen was 2,1 +/- 3,3 kg na zes maanden.⁠⁴ Een darmscan geeft je een beginwaarde voor darmklachten zoals een opgeblazen buik en is geen diagnose. De alarmsignalen hierboven horen bij de verloskundige, de gynaecoloog of de huisarts.⁠⁵