Hoe we verouderen

Gepubliceerd op 23 oktober 2026 · Laatst bijgewerkt op 23 oktober 2026 · Leestijd ongeveer 14 minuten

Twee vrienden van in de vijftig lachen samen terwijl ze brood en tomaten snijden in een lichte keuken, een moment van verbinding en zingeving.

In het kort

  • In de rubriek verbinding en zingeving: in een labtest op materialen voor opbeetplaten veranderde tandpasta de ruwheid van het oppervlak van alle drie de materialen, en een 3D-geprinte hars die met tandpasta werd gepoetst, werd duidelijk zachter.⁠1
  • Van de vier geteste schoonmaakmiddelen was een neutraal reinigingsmiddel het mildst. De test werd niet gedaan op opbeetplaten die mensen droegen, maar op kleine stukjes materiaal.⁠1
  • Gefreesd materiaal voor opbeetplaten was in elke situatie het hardst, in lijn met eerder labonderzoek waarin gefreesde materialen en materialen op basis van PMMA de hardere waren.⁠2
  • In 2018 had 80 procent van de volwassenen contact met een tandarts (CBS, 2019), dus degene die je kan vertellen waar je opbeetplaat van gemaakt is, is meestal binnen bereik.⁠3

Verbinding en zingeving: wat er met je opbeetplaat gebeurt als je die poetst

In dit stuk uit de rubriek verbinding en zingeving lees je wat poetsen doet met je opbeetplaat: wat er gebeurt met het oppervlak van de materialen voor opbeetplaten, de bitjes die mensen dragen bij tandenknarsen en klemmen, als die materialen elke dag worden gepoetst met verschillende schoonmaakmiddelen. Dat is belangrijk, want tandpasta, het middel waar de meeste mensen naar grijpen, veranderde in het lab het oppervlak van elk materiaal, terwijl een mild, neutraal reinigingsmiddel het oppervlak het minst aantastte. Het is ook belangrijk omdat het materiaal waarvan je opbeetplaat is gemaakt, bepaalt hoeveel het oppervlak meegeeft.

Je wordt wakker, haalt de opbeetplaat uit je mond en houdt die onder de kraan. Dan doe je wat verantwoordelijk voelt: een beetje tandpasta op de borstel, flink schrobben, afspoelen en terug in het doosje tot het slapengaan. Je rekent elke nacht op dat stukje kunststof, en je wilt dat het lang meegaat. Ergens achter in je hoofd zit de vraag of dat schrobben de opbeetplaat schoon houdt of langzaam afslijt, en niemand heeft je ooit verteld welk middel je moet gebruiken.

Een bezoek dat de meeste volwassenen al afleggen

Buren van in de vijftig kiezen lachend appels uit bij een kraam op een zonnige markt.

Als je een opbeetplaat draagt, zie je degene die de plaat heeft gemaakt waarschijnlijk toch al. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gaf 80 procent van de volwassenen aan in 2018 in het afgelopen jaar contact te hebben gehad met een tandarts, meer dan de 71 procent die contact had gehad met de huisarts (CBS, 2019).⁠3 En in 2019 gaf 72 procent van de volwassenen aan de eigen mondgezondheid als goed te ervaren (CBS, 2020).⁠4

Een bezoek aan de tandarts is dus een van de gewoonste afspraken die er zijn, en een vraag over het schoonmaken van een opbeetplaat past daar makkelijk in. Deze cijfers tellen niet hoeveel mensen een opbeetplaat dragen; ze laten zien dat je een van velen bent die in die stoel zitten. Wil je een beeld van waar je bredere leefstijl vandaag staat, dan geeft de BioProfile leefstijlscan je dat. De scan is geen diagnose.

Waarom opbeetplaten slijten, en wat er tot nu toe bekend was

Veel opbeetplaten bestaan door wat de kaak doet als je er niet op let. Een internationale groep deskundigen beschrijft knarsen en klemmen als activiteit van de kaakspieren tijdens de slaap of overdag. Bij mensen die verder gezond zijn, zien de deskundigen het niet als aandoening, maar als gedrag. Het is te beoordelen door het mensen zelf te vragen en ook met meetapparatuur, en er is geen vaste grens tussen wel en niet aanwezig.⁠5 Een opbeetplaat zit tussen de tanden, dus het is de kunststof die het contact opvangt.

Opbeetplaten worden op verschillende manieren gemaakt. Sommige worden gefreesd uit een massief blok PMMA, een harde acrylaatkunststof. Sommige worden 3D-geprint uit hars. Sommige zijn gemaakt van acrylaathars die in een magnetron wordt uitgehard. Die methoden leveren niet hetzelfde materiaal op. Eerder labonderzoek vond dat gefreesd materiaal voor opbeetplaten sterker en harder was dan koud uithardende of 3D-geprinte materialen voor opbeetplaten, en dat 3D-geprinte materialen in oppervlaktehardheid doorgaans achterblijven bij gefreesde.⁠2 Een andere labvergelijking van negen materialen voor opbeetplaten vond dat materialen op basis van PMMA over alle productiemethoden heen de meest gelijkmatige oppervlaktehardheid en slijtage hadden, terwijl flexibele 3D-geprinte materialen en materialen op basis van polycarbonaat meer sleten en zachter waren.⁠6

Daar hield de kennis in deze bronnen op. Het eerdere onderzoek mat sterkte, hardheid en slijtage van het materiaal zelf. Het ging niet over het deel van het leven van een opbeetplaat dat zich bij je wastafel afspeelt: de borstel en het schoonmaakmiddel, elke dag opnieuw. Een opbeetplaat is één onderdeel van hoe je mond de dag doorkomt, naast eten en drinken; wat een dag eten bij elkaar optelt, is een ander onderwerp, uitgelegd in hoeveel calorieën je per dag nodig hebt.

Wie het heeft gemeten, en waar het is gepubliceerd

Het nieuwe onderzoek komt van de afdeling Tandheelkunde van de Universiteit van Brasilia (UnB) in Brazilië. De auteurs zijn de Aragao Junior EX (postgraduaatstudent), Silva DT (predoctoraal student), Farias SJS en Guedes BS (postgraduaatstudenten), en Kogawa EM en de Medeiros RA (professoren), allemaal van die afdeling. Hun artikel, "Surface alterations in materials for occlusal devices subjected to simulated brushing with different solutions", verscheen op 9 oktober 2026 online in The Journal of prosthetic dentistry. Het is geen preprint, maar een artikel in een vaktijdschrift.⁠1

Waarom dit voor jou belangrijk is: het haalt de vraag uit het tandtechnisch lab en zet die naast je wastafel. De eerdere vergelijkingen vertelden je welk materiaal voor opbeetplaten van begin af aan harder is. Dit onderzoek vraagt wat een gewone dagelijkse routine ermee doet, met gewone middelen zoals tandpasta en een neutraal reinigingsmiddel, naast gedestilleerd water en een gel voor het schoonmaken van onderdelen van acrylaat. Bij gezond ouder worden gaat het meestal over hoe lang mensen gezond blijven. Hier gaat het om de levensduur van het ding dat je elke nacht in je mond doet, en de auteurs noemen precies dat: dagelijks poetsen kan beïnvloeden hoe goed het materiaal werkt en hoe lang het meegaat.⁠1 Wil je de menselijke kant daarvan, dan lees je over het verschil tussen je leeftijd op papier en hoe je lichaam ouder wordt in biologische leeftijd versus kalenderleeftijd.

Hardheid en ruwheid: wat het schoonmaakmiddel met het oppervlak doet

Een tandarts van in de vijftig geeft een glanzende, doorzichtige opbeetplaat aan een glimlachende patiënt in een lichte behandelkamer.

Het enige idee dat je hier moet begrijpen, is dat een opbeetplaat een oppervlak heeft, en dat dat oppervlak het werk doet. Elke nacht drukken en schuiven je tanden ertegen. Elke ochtend gaan er een borstel en een schoonmaakmiddel overheen. Het team in Brasilia mat twee eigenschappen van dat oppervlak.

De eerste is hardheid: hoe goed het oppervlak weerstand biedt tegen indrukken. Het team gebruikte de Vickers-microhardheid, een standaardmeting in het lab waarbij een heel kleine punt in het materiaal wordt gedrukt en de grootte van de afdruk wordt afgelezen. Een harder oppervlak laat een kleinere afdruk achter. De tweede is ruwheid: hoe egaal het oppervlak op heel kleine schaal is. Een oppervlak kan ruwer worden als poetsen er krasjes in maakt, of minder ruw als poetsen het gladder maakt. In beide gevallen heeft het poetsen niet alleen veranderd wat erop zit, maar ook het oppervlak zelf.

Waarom zou een van beide ertoe doen? De auteurs gaan uit van het probleem dat dagelijks poetsen met verschillende schoonmaakmiddelen de ruwheid en hardheid van materialen voor opbeetplaten kan veranderen, en daarmee hoe goed de opbeetplaat werkt en hoe lang die meegaat.⁠1 Een opbeetplaat is bedoeld om nacht na nacht te gebruiken, dus een middel dat het oppervlak een beetje verandert, doet dat elke dag opnieuw.

Waarom mensen überhaupt een opbeetplaat dragen, heeft meestal met de kaak te maken. Sheila Stille, tandarts en docent aan de University of Colorado Anschutz School of Dental Medicine, schrijft over opbeetplaten voor de nacht in verband met stress:⁠7

Als je je nog steeds gestrest voelt, praat dan met je tandarts over het proberen van een vlakke opbeetplaat voor de nacht. Je kunt je tanden beschermen en soms stop je misschien zelfs met knarsen, doordat de terugkoppeling wegvalt die ontstaat als de knobbeltoppen van je kiezen op elkaar inwerken.

Sheila Stille, DMD, docent, University of Colorado Anschutz School of Dental Medicine

Het woord om op te letten in dit stuk is vlak. Een vlakke opbeetplaat werkt via het oppervlak: de tanden komen op een egaal vlak. Wat een schoonmaakmiddel met dat vlak doet, harder of zachter, ruwer of gladder, is precies wat de nieuwe labtest heeft gemeten.

De opbeetplaat is ook maar een deel van wat de kaak op een dag doormaakt. Frank Lobbezoo, tandarts-gnatholoog (een tandarts gespecialiseerd in de kaak en de werking ervan) bij ACTA, het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam, zei tegen het consumentenprogramma Radar het volgende over kauwgom:⁠8

Stoppen met kauwgom is bij ons een van de eerste en meest eenduidige adviezen die we onze patiënten meegeven.

Frank Lobbezoo, tandarts-gnatholoog, ACTA (Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam)

Met andere woorden: bij ACTA is stoppen met kauwgom een van de eerste en duidelijkste adviezen die patiënten krijgen. De opbeetplaat en de gewoonten eromheen horen bij elkaar.

Wat het poetsen deed, materiaal voor materiaal

De test zelf is eenvoudig te beschrijven. Het team maakte 180 kleine cilinders, 6 mm in doorsnede en 3 mm hoog, van drie materialen voor opbeetplaten: gefreesde PMMA-blokken, 3D-geprinte hars en acrylaathars die in een magnetron is uitgehard. De stukjes werden gesimuleerd gepoetst met vier oplossingen: gedestilleerd water, een neutraal reinigingsmiddel, tandpasta en een poetsgel voor het schoonmaken van onderdelen van acrylaathars. Hardheid en ruwheid werden op elk stukje één keer gemeten voordat het poetsen begon en nog een keer toen het poetsen klaar was.⁠1

Wat eruit kwam, in gewone woorden:⁠1

  • Het gefreesde materiaal was in elke geteste situatie het hardste van de drie.
  • Poetsen liet de hardheid van elk materiaal gelijk, met één uitzondering: de 3D-geprinte hars die met tandpasta werd gepoetst, werd duidelijk zachter.
  • Tandpasta veranderde de ruwheid van alle drie de materialen duidelijk; volgens de samenvatting werden alle drie minder ruw.
  • De 3D-geprinte hars veranderde ook in ruwheid met de gel, en de magnetronhars veranderde in ruwheid met het neutrale reinigingsmiddel.

Minder ruw kan klinken als goed nieuws. De auteurs brengen het niet zo. Ze rekenen het tot de veranderingen aan het oppervlak die dagelijks poetsen met zich meebrengt, en voor de 3D-geprinte hars met tandpasta beschrijven ze ook meer slijtage van het oppervlak. Hun conclusie is dat van de geteste oplossingen het neutrale reinigingsmiddel het minst agressief was en de eigenschappen van de harsen niet duidelijk veranderde, al werd de magnetronhars er wel minder ruw door.⁠1

Twee voorbeelden maken het verschil concreet.

Neem een 3D-geprinte opbeetplaat die elke ochtend met tandpasta wordt gepoetst. In deze test was dat de enige combinatie waarin een materiaal hardheid verloor, en het is de combinatie waarvoor de auteurs meer slijtage van het oppervlak beschrijven. Het past bij wat eerder labonderzoek vond: 3D-geprinte materialen voor opbeetplaten blijven in oppervlaktehardheid doorgaans al vanaf het begin achter bij gefreesde.⁠2 Een materiaal dat zachter begint en dan wordt gepoetst met het meest agressieve middel uit de test, is de combinatie die het meest veranderde.

Neem nu een gefreesde opbeetplaat die wordt schoongemaakt met een neutraal reinigingsmiddel. Gefreesd PMMA was onder elke omstandigheid het hardste materiaal, en het neutrale reinigingsmiddel veranderde de ruwheid ervan niet duidelijk; het enige materiaal dat dit middel veranderde, was de magnetronhars. Van de combinaties in deze test is dit de rustigste. Ook dat past bij eerder labonderzoek, waarin materialen op basis van PMMA over alle productiemethoden heen de meest gelijkmatige oppervlaktehardheid en slijtage hielden.⁠6

Dezelfde opbeetplaat kan dus een heel andere ochtend krijgen, afhankelijk van het middel naast de wastafel, en hetzelfde middel kan iets anders betekenen, afhankelijk van waar de opbeetplaat van gemaakt is.

Wat deze labtest niet liet zien

Dit was een labtest, in vitro gedaan, niet op opbeetplaten die mensen droegen, maar op kleine cilinders materiaal. Niemand droeg iets, dus speeksel, knarsen en een nacht in een mond kwamen er geen moment aan te pas. De onderzochte groep bestaat met andere woorden niet uit mensen, maar uit 180 proefstukjes.⁠1

De samenvatting laat veel onvermeld. Er staat niet in hoe lang het gesimuleerde poetsen duurde of waar dat voor staat in weken of maanden echt gebruik, hoe hard de borstel drukte, welke tandpasta, welk reinigingsmiddel of welke gel werd gebruikt, of hoeveel stukjes er in elke combinatie van materiaal en oplossing zaten. De samenvatting geeft niet aan hoe groot de veranderingen zijn in alledaagse termen, maar wel welke richting ze op gaan. Er staat niet in of een van de veranderingen in de mond te voelen zou zijn of de gebruiksduur van een echte opbeetplaat korter zou maken. En de test keek niet naar hoe schoon elke oplossing een opbeetplaat krijgt, terwijl mensen een opbeetplaat juist daarvoor poetsen.

De bevinding is dus smal: in dit lab werkte tandpasta in op het oppervlak van elk materiaal, was de 3D-geprinte hars het gevoeligst en was het neutrale reinigingsmiddel het mildst. Of dat ook voor je eigen opbeetplaat geldt, is een vraag voor degene die de plaat heeft gemaakt.

Kort gezegd, en wat je nu kunt doen

Vrienden van in de vijftig lopen arm in arm en lachen samen over een strandpad aan de Noordzee.

Kort gezegd: het oppervlak van materialen voor opbeetplaten verandert met het middel waarmee ze worden gepoetst. In een labtest aan de Universiteit van Brasilia veranderde tandpasta de ruwheid van alle drie de geteste materialen, werd een 3D-geprinte hars die met tandpasta werd gepoetst duidelijk zachter, bleef gefreesd PMMA steeds het hardst en was een neutraal reinigingsmiddel het mildst.⁠1 Dat past bij eerder labonderzoek waarin gefreesde materialen en materialen op basis van PMMA de hardere waren.⁠2,6 De test werd gedaan op kleine stukjes materiaal, niet op opbeetplaten die mensen droegen, en er staat niet in hoe groot de veranderingen bij dagelijks gebruik waren of hoe lang een echte opbeetplaat meegaat. En in 2018 had 80 procent van de volwassenen contact met een tandarts (CBS, 2019), dus degene om het te vragen is meestal binnen bereik.⁠3

Daaruit volgen drie richtingen, en geen daarvan is een recept.

Zoek uit waar je opbeetplaat van gemaakt is. Gefreesde, 3D-geprinte en in de magnetron uitgeharde harsen gedroegen zich in deze test niet hetzelfde, dus het materiaal is het eerste wat je wilt weten. Je tandarts of het lab dat de opbeetplaat heeft gemaakt, kan je dat vertellen.

Vraag welk schoonmaakmiddel bij dat materiaal past. De uitkomst uit het lab dat een neutraal reinigingsmiddel het mildst was, kun je gerust inbrengen in dat gesprek; het is geen regel voor elke opbeetplaat.

Kijk naar wat er achter de opbeetplaat zit. Bij mensen die verder gezond zijn, zijn knarsen en klemmen eerder gedrag dan een aandoening,⁠5 en gedrag hoort bij hoe je dagen en nachten verlopen. Hoe die dagen in elkaar passen, is de open vraag die dit stuk niet voor je kan beantwoorden. De scan hieronder is een plek om te beginnen met kijken naar je eigen leefstijl en waar je vandaag staat. De scan is geen diagnose.

Veelgestelde vragen

Kan ik mijn opbeetplaat schoonmaken met tandpasta?

In deze labtest veranderde tandpasta de ruwheid van het oppervlak van alle drie de materialen voor opbeetplaten, en de 3D-geprinte hars die met tandpasta werd gepoetst, werd duidelijk zachter.⁠1 De test werd gedaan op stukjes materiaal, niet op opbeetplaten die in gebruik waren, dus vraag je tandarts welk schoonmaakmiddel past bij het materiaal van je eigen opbeetplaat.

Wat was in deze test de mildste manier om een opbeetplaat schoon te maken?

De auteurs concluderen dat van de vier geteste oplossingen het neutrale reinigingsmiddel het minst agressief was en de eigenschappen van de harsen niet duidelijk veranderde, al werd de magnetronhars er wel minder ruw door.⁠1

Is een 3D-geprinte opbeetplaat zachter dan een gefreesde?

In het lab meestal wel. Eerder onderzoek vond gefreesd materiaal voor opbeetplaten sterker en harder dan koud uithardend of 3D-geprint materiaal,⁠2 een andere vergelijking vond flexibele 3D-geprinte materialen zachter en minder bestand tegen slijtage,⁠6 en in de nieuwe test was het gefreesde materiaal in elke situatie het hardst.⁠1

Is tandenknarsen een aandoening?

Internationale deskundigen beschrijven knarsen en klemmen als activiteit van de kaakspieren tijdens de slaap of overdag, en bij mensen die verder gezond zijn, zien ze het niet als aandoening, maar als gedrag.⁠5

Zegt dit hoe lang mijn opbeetplaat meegaat?

Nee. De samenvatting vermeldt niet waar het gesimuleerde poetsen voor staat in maanden echt gebruik, hoe groot de veranderingen in alledaagse termen waren, of dat ze de gebruiksduur van een echte opbeetplaat korter maken.⁠1

Bronnen

Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.

  1. de Aragao Junior EX, Silva DT, Farias SJS, Guedes BS, Kogawa EM, de Medeiros RA. Surface alterations in materials for occlusal devices subjected to simulated brushing with different solutions. The Journal of Prosthetic Dentistry, 2026. In vitro; Vickers-microhardheid en oppervlakteruwheid; 3-way repeated-measures ANOVA met Tukey HSD-test (α=.05); de veranderingen die in de tekst duidelijk heten, werden gerapporteerd bij P<.001. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. Prpic V, Spehar F, Stajdohar D, Bjelica R, Cimic S, Par M. Mechanical Properties of 3D-Printed Occlusal Splint Materials. Dentistry Journal, 2023. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  3. CBS. Waardering voor zorgverleners. Statistische Trends, 2019. cbs.nl
  4. CBS. Meerderheid volwassenen tevreden met mondgezondheid. 2020. cbs.nl
  5. Lobbezoo F, Ahlberg J, Raphael KG, Wetselaar P, Glaros AG, Kato T, Santiago V, Winocur E, De Laat A, De Leeuw R, Koyano K, Lavigne GJ, Svensson P, Manfredini D. International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. Journal of Oral Rehabilitation, 2018. doi.org/10.1111/joor.12663
  6. Gibreel M, Perea-Lowery L, Vallittu PK, Garoushi S, Lassila L. Two-body wear and surface hardness of occlusal splint materials. Dental Materials Journal, 2022. jstage.jst.go.jp
  7. Sheila Stille, DMD, faculty, University of Colorado Anschutz School of Dental Medicine. The impact of stress and mental health on oral health. CU Anschutz News, 2025. news.cuanschutz.edu
  8. Frank Lobbezoo, tandarts-gnatholoog, ACTA (Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam). Een strakkere kaaklijn door fitnesskauwgom? 'Dit product is een no-go'. Radar (AVROTROS), 2026. radar.avrotros.nl

Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.

Kijk waar je vandaag staat

Een korte reeks vragen over hoe je leeft, en je uitkomst staat in je dashboard. De scan geeft je inzicht in waar je vandaag staat. De scan is geen diagnose.

Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.