Hoe we verouderen

Gepubliceerd op 20 oktober 2026 · Laatst bijgewerkt op 20 oktober 2026 · Leestijd ongeveer 14 minuten

Ook in Gezond ouder worden

Iemand van begin vijftig wandelt lachend langs het strand van de Noordzee met een leeftijdgenoot, een beeld van gezonde levensjaren.

In het kort

  • Drie verouderingsonderzoekers stellen in GeroScience dat het populaire doel ‘niet de levensduur maar de gezonde levensjaren verlengen’ een misplaatst cliché is: in dieronderzoek verlengde het vertragen van veroudering zowel de gezonde jaren als de latere jaren met een verminderde gezondheid.⁠1
  • In Nederland lag de levensverwachting bij geboorte in 2024 op 80,5 jaar voor mannen en 83,2 jaar voor vrouwen, terwijl de gezonde levensverwachting in 2025 uitkwam op 64,1 en 62,0 jaar.⁠2,3
  • Het artikel is een betoog en geen experiment: het meldt geen nieuw onderzoek bij mensen of dieren en test geen interventie.⁠1
  • De leefstijlscan van BioProfile laat zien waar je dagelijkse gewoonten vandaag staan. De scan is geen diagnose en kan niet voorspellen hoe lang je leeft.

Als je de jaren voor je ziet

In dit achtergrondartikel lees je waarom drie verouderingsonderzoekers het doel ‘niet meer jaren maar goede jaren’ een misplaatst cliché noemen, wat hun artikel in GeroScience stelt en wat het niet laat zien. Dat is belangrijk omdat veel mensen hopen op goede jaren in plaats van meer jaren, en die hoop gaat stilzwijgend uit van een keuze die je misschien nooit echt hoeft te maken. Weten wat het onderzoek zegt, helpt je te bepalen waar je voor je eigen latere jaren op mikt.

Portret van Sonia Sanz Muñoz

Geverifieerd door Sonia Sanz Muñoz, PhD

Gepromoveerd aan de University of Wollongong

Gecontroleerd op 6 november 2026

Je loopt de trap op met twee boodschappentassen, en halverwege merk je dat het meer adem kost dan vroeger. Er doet niets pijn en er is niets mis. Het gaat alleen wat langzamer. ’s Avonds meldt een nieuwsbericht dat mensen langer leven dan ooit, en je weet niet zeker of dat als goed nieuws klinkt. Je ziet jezelf veel ouder, en het eerste waar je aan denkt is niet het getal op de verjaardagstaart. Het is de vraag of je dan nog je eigen boodschappen draagt, je eigen maaltijden kookt en je eigen woorden vindt. Een lang leven klinkt goed. Een lang leven waarin je voor de basis afhankelijk bent van anderen, klinkt minder goed. Dus de wens waar veel mensen op uitkomen is eenvoudig: niet meer jaren maar goede jaren.

Die wens is ook in het onderzoek naar veroudering een slogan geworden. Wetenschappers noemen de gezonde jaren de gezonde levensduur en het hele leven de levensduur, en je leest vaak dat het doel is om niet de levensduur maar de gezonde levensduur te verlengen. Dit achtergrondartikel gaat over drie onderzoekers die vinden dat die zin wijs klinkt maar geen stand houdt.

Langer leven, maar niet alle extra jaren zijn gezonde levensjaren

Twee vrienden van begin vijftig kiezen lachend groente uit op een zonnige markt.

De officiële cijfers laten zien hoe breed die zorg gedeeld wordt. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldt dat in 2024 de levensverwachting bij geboorte voor mannen 80,5 jaar was en voor vrouwen 83,2 jaar.⁠2 Voor de gezonde levensverwachting, het aantal jaren dat een pasgeborene naar verwachting in goede gezondheid doorbrengt, meldt het CBS 64,1 jaar voor mannen en 62,0 jaar voor vrouwen in 2025.⁠3

In Duitsland ziet het er vergelijkbaar uit. Het Duitse statistiekbureau Destatis meldt dat de gemiddelde levensverwachting bij geboorte in 2025 uitkwam op 83,6 jaar voor vrouwen en 79,1 jaar voor mannen, voor beide de hoogste waarde tot nu toe.⁠4

Zet je de twee Nederlandse cijfers naast elkaar, dan is de afstand ertussen groot: ruim meer dan tien jaar voor mannen, en nog groter voor vrouwen, die gemiddeld langer leven maar in deze cijfers minder jaren in goede gezondheid doorbrengen. De cijfers komen uit aangrenzende jaren, dus dit is geen exacte telling maar een grove vergelijking. Wat het wel laat zien, is dat de latere periode van het leven in minder dan goede gezondheid geen zeldzame ervaring is. Gemiddeld beslaat die periode veel jaren van een Nederlands leven.

Waarom ‘niet meer jaren maar goede jaren’ het doel werd

Het idee heeft een lange geschiedenis. In 1980 wees Fries er in The New England Journal of Medicine op dat de gemiddelde levensverwachting in de loop van de twintigste eeuw was gestegen van 47 naar 73 jaar, terwijl de maximale menselijke levensduur gelijk was gebleven.⁠5 Als die bovengrens niet verschuift, redeneerde Fries, dan drukt het langer vitaal houden van volwassenen de periode van achteruitgang samen tot een korte periode vlak voor het einde. Dit werd bekend als de compressie van morbiditeit, en het voedde een hoopvol beeld: zo lang mogelijk goed leven en daarna snel achteruitgaan.⁠5 Van daar was het een kleine stap naar de slogan. Als het leven een plafond heeft, is het nuttige werk om de jaren daaronder met gezondheid te vullen.

Recente gegevens maakten het verschil urgenter. Een onderzoek naar 183 lidstaten van de Wereldgezondheidsorganisatie, met gegevens over twee decennia, vond dat de afstand tussen de totale levensduur en de jaren in goede gezondheid groter was geworden, tot gemiddeld 9,6 jaar. Bij vrouwen was het verschil gemiddeld 2,4 jaar groter dan bij mannen. De Verenigde Staten hadden van alle onderzochte landen het grootste verschil, 12,4 jaar, in verband gebracht met een toename van langdurige aandoeningen die niet van mens op mens overgaan.⁠6

Laboratoriumonderzoek voegde daar een waarschuwing aan toe. Bij het kleine wormpje C. elegans, een geliefd proefdier in verouderingsonderzoek, brachten alle onderzochte langlevende mutante stammen een groter deel van hun leven in een kwetsbare toestand door. De auteurs concludeerden dat je er niet van moet uitgaan dat levensduur en gezonde levensduur samen meebewegen.⁠7

Samen leek dit een duidelijke les: een langer leven zou gewoon een langere achteruitgang kunnen betekenen, dus richt je op gezondheid en laat de lengte met rust. Wat geen van deze bevindingen besliste, is of dat doel als doel überhaupt zinvol is. Kan onderzoek gezonde jaren toevoegen en het totaal ongemoeid laten? En als een stap wel jaren toevoegde, waarvan een deel met een verminderde gezondheid, zou je die stap dan afwijzen?

Drie onderzoekers noemen de slogan een cliché

Die vragen zijn het onderwerp van een nieuw artikel van Gems, Iijima en de Magalhães. Gems en Iijima werken aan het Institute of Healthy Ageing en de Research Department of Genetics, Evolution and Environment van University College London. De Magalhães werkt aan de University of Birmingham, in een lab dat de genomica van veroudering onderzoekt. Hun artikel, met de titel ‘Against the “extend healthspan but not lifespan” cliché’, verscheen op 7 oktober 2026 online in het tijdschrift GeroScience.⁠1

Het is een opiniestuk. De auteurs deden geen nieuw experiment; ze redeneren vanuit wat eerder onderzoek heeft laten zien. Hun stelling is direct: het gangbare antwoord dat de biologie van veroudering niet de levensduur maar de gezonde levensduur moet verlengen, is in hun woorden een misplaatst cliché.⁠1 Ze staan daarin niet alleen. Een redactioneel stuk dat eerder in 2026 in het tijdschrift Aging verscheen, betoogde ook dat onderzoek naar veroudering moet streven naar gezonde levensverlenging, dus het leven en de jaren in goede gezondheid samen verlengen, in plaats van de twee tegen elkaar uit te spelen als concurrerende doelen.⁠8

Waarom zou dit voor jou uitmaken, op de trap met je boodschappen? Omdat de wens om goede jaren in plaats van meer jaren stilzwijgend uitgaat van een keuze die je misschien nooit echt hoeft te maken. Het artikel zegt niet dat goede jaren onbelangrijk zijn. Het zegt dat de twee met elkaar verbonden zijn: in de praktijk rekt het vertragen van veroudering meestal beide op, en de echte vraag is hoe je de balans naar gezondheid laat doorslaan. Dat verandert hoe een redelijke hoop eruitziet. Het is geen kort leven dat stopt op volle kracht. Het is een lang leven waarin het gezonde deel zo groot is als het maar kan zijn.

Gerospan: het deel van het leven dat de slogan weglaat

Twee mensen van begin vijftig koken samen lachend een maaltijd met verse groente in een lichte keuken.

Het artikel draait om één idee, en dat loont het om rustig te bekijken. In deze visie heeft een leven twee delen. Het eerste is de gezonde levensduur, de jaren waarin je in goede gezondheid bent. Het tweede noemen de auteurs gerospan: de latere levensfase met een verminderde gezondheid.⁠1 De levensduur is die twee samen. Elk lang leven heeft van allebei iets, al verschilt de verhouding van leven tot leven.

De slogan ‘niet de levensduur maar de gezonde levensduur verlengen’ gaat ervan uit dat je het eerste deel kunt laten groeien terwijl het totaal gelijk blijft, zodat het tweede deel krimpt. De auteurs wijzen op wat dieronderzoek werkelijk heeft gevonden. In experimenten met diermodellen konden onderzoekers ingrijpen in het verouderingsproces, het vertragen en de levensduur verlengen. In wisselende mate verlengde dat beide delen: meer gezonde jaren, en meer jaren met een verminderde gezondheid.⁠1 Het vertragen van veroudering schoof het gezonde deel niet alleen verder op. Het rekte het hele leven op.

Vanuit daar zetten de auteurs twee stappen. De eerste gaat over waar je naar streeft. Voor elke vergelijkbare interventie bij mensen is het wenselijke doel om de gezonde jaren zo talrijk mogelijk te maken en de latere fase met een verminderde gezondheid zo kort mogelijk.⁠1 Weinig mensen zouden dat betwisten.

De tweede stap is de stap die de slogan onderuithaalt. Stel dat een interventie de gerospan wel verlengde maar ook de dood uitstelde. Dan zou die interventie levens redden, en de auteurs betogen dat het in veel omstandigheden onethisch zou zijn om die interventie te onthouden.⁠1 Hun reden is eenvoudig: leven met een matig verminderde gezondheid is in het algemeen te verkiezen boven de dood. Een doel als ‘wel de gezonde levensduur verlengen maar niet de levensduur’ zou van onderzoekers vragen iets af te wijzen wat mensen over het geheel genomen waardevol vinden.

Daarom concluderen de auteurs dat ‘de gezonde levensduur verlengen maar niet de levensduur’ geen samenhangend doel is voor onderzoek naar veroudering.⁠1 Het klinkt als een keuze tussen twee doelen, maar het ene doel is niet na te streven zonder het andere te raken, en in hun lezing is het weigeren van levensjaren die mensen waardevol vinden geen verdedigbaar doel.

Twee voorbeelden die het idee concreet maken

Het eerste voorbeeld komt uit het laboratorium. Bij de worm C. elegans leefden langlevende mutante stammen langer, maar alle onderzochte stammen brachten een groter deel van hun leven in een kwetsbare toestand door.⁠7 In de taal van het nieuwe artikel groeide hun gerospan mee met hun levensduur. Door de bril van de oude slogan lijkt dit een mislukking: een langer leven, meer kwetsbaarheid. Door de bril van het betoog in het artikel herinnert het aan de echte opdracht: een interventie niet alleen op lengte of alleen op gezondheid beoordelen, maar naar beide delen kijken en het gezonde deel zo groot mogelijk maken.

Het tweede voorbeeld komt uit de gewone medische zorg. De auteurs merken op dat de samenleving nu al echte waarde hecht aan levensreddende medische ingrepen die de volledige gezondheid niet terugbrengen.⁠1 Als zorg iemand na een ernstige gebeurtenis in leven houdt, weigert niemand die zorg omdat het leven daarna misschien met minder kracht gepaard gaat dan voorheen. De gewonnen jaren worden gewaardeerd, ook als het geen perfecte jaren zijn. Het artikel vraagt waarom onderzoek naar veroudering een andere regel zou moeten volgen.

De Magalhães, een van de drie auteurs, heeft in een interview over de ethiek van een lang leven gesproken over de hoop achter dit soort werk:

Als we die beperking kunnen opheffen, kunnen mensen langer leven en, zou ik zeggen, gelukkiger leven.⁠9

João Pedro de Magalhães, hoogleraar en verouderingswetenschapper; coauteur van het besproken artikel, University of Birmingham

De woorden komen niet uit het artikel maar uit het interview. Naast het artikel gelezen maken ze hetzelfde punt vanaf de hoopvolle kant: langer en beter horen bij elkaar.

Wat het artikel wel en niet laat zien

Wat het artikel biedt, is een zorgvuldig opgebouwd betoog. Het brengt samen wat dieronderzoek heeft gevonden over het vertragen van veroudering en trekt daaruit een conclusie over waar verouderingsonderzoek naar zou moeten streven. Wie er werd onderzocht: niemand. Het artikel meldt geen nieuw experiment, dus er is geen onderzoekspopulatie van mensen of dieren, en er wordt geen aantal deelnemers gemeld.⁠1

Dat bepaalt wat het niet kan laten zien. Het laat niet zien dat er vandaag een interventie bestaat die veroudering bij mensen vertraagt. Het bewijs waarop het steunt komt uit diermodellen, en wat er bij proefdieren gebeurt, geldt misschien niet voor mensen. Het zegt niet hoeveel een interventie bij mensen zou toevoegen aan de gezonde jaren of aan de latere fase, omdat zo’n interventie nooit is gemeten. Het zegt niets over je eigen latere jaren of over hoe je die leeft. En de centrale stap is een oordeel over waarden. De auteurs schrijven niet ‘altijd’ maar ‘in het algemeen’ en ‘in veel omstandigheden’, en mensen kunnen hun eigen latere jaren anders wegen. Tot slot heeft BioProfile niet de volledige tekst van het artikel gelezen maar de samenvatting, dus details die verder gaan dan de samenvatting staan hier niet.

Kort gezegd, en wat je hiermee kunt

Iemand van begin vijftig meet thuis tevreden de buikomvang met een meetlint in een zonnige gang.

Kort gezegd: drie verouderingsonderzoekers stellen in GeroScience dat ‘niet de levensduur maar de gezonde levensjaren verlengen’ een misplaatst cliché is, omdat in dieronderzoek het vertragen van veroudering zowel de gezonde jaren als de latere jaren met een verminderde gezondheid verlengde.⁠1 In Nederland meldt het CBS een levensverwachting van 80,5 jaar voor mannen en 83,2 jaar voor vrouwen in 2024, en een gezonde levensverwachting van 64,1 en 62,0 jaar in 2025.⁠2,3 Het artikel is een betoog en geen experiment: het steunt op dieronderzoek, test niets bij mensen en rust op een oordeel over waarden.⁠1

De eerste richting is het of-of loslaten. Volgens dit artikel zijn goede jaren en meer jaren geen rivalen. De nuttige vraag is niet welke je wilt, maar hoe groot het gezonde deel van je eigen leven kan worden.

De tweede richting is kijken naar de gewoonten die je dagen nu vormen: hoe je beweegt, slaapt, eet en herstelt. Geen daarvan is een belofte over je levensduur, maar in die gewoonten leef je je eigen gezonde jaren. Dagelijks eten is een voorbeeld, en wat een volwassene per dag aan energie nodig heeft, lees je in hoeveel calorieën per dag.

De derde richting is je kalenderleeftijd loskoppelen van hoe je lichaam veroudert, een onderscheid dat wordt uitgelegd in biologische leeftijd versus kalenderleeftijd.

Hoe je je eigen gezonde levensjaren kunt oprekken, is de open vraag, en onderzoek kan die vraag nog voor geen enkele persoon beantwoorden. Wat je wel kunt weten, is waar je vandaag staat. De leefstijlscan hieronder geeft je dat startpunt. De scan is geen diagnose en voorspelt niet hoe lang je leeft.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen gezonde levensduur en levensduur?

Levensduur is je hele leven. Gezonde levensduur is het deel daarvan dat je in goede gezondheid doorbrengt. De latere levensfase met een verminderde gezondheid noemen de auteurs van het artikel in GeroScience gerospan, en de levensduur is die twee samen.⁠1

Betekent langer leven meer jaren met een slechte gezondheid?

Niet per se, maar het kan. In dieronderzoek verlengde het vertragen van veroudering zowel de gezonde jaren als de latere fase met een verminderde gezondheid, in wisselende mate.⁠1 Bij wormen brachten langlevende stammen een groter deel van hun leven in een kwetsbare toestand door.⁠7 Het doel dat de auteurs beschrijven is het gezonde deel zo groot mogelijk te maken.

Hoe groot is het verschil tussen gezonde jaren en het totaal aantal jaren?

In 183 lidstaten van de Wereldgezondheidsorganisatie werd het verschil gemiddeld groter, tot 9,6 jaar.⁠6 In Nederland meldt het CBS een levensverwachting van 80,5 jaar voor mannen en 83,2 jaar voor vrouwen in 2024, en een gezonde levensverwachting van 64,1 en 62,0 jaar in 2025.⁠2,3

Is er in dit onderzoek iets bij mensen getest?

Nee. Het is een opiniestuk zonder nieuw experiment en zonder deelnemers. Het steunt op eerder onderzoek met diermodellen en geeft een betoog over waar verouderingsonderzoek naar zou moeten streven.⁠1

Kan de leefstijlscan me vertellen hoe lang ik leef?

Nee. De scan is geen diagnose en doet geen voorspelling over je levensduur. De scan laat zien waar je leefstijl vandaag staat, zodat je een startpunt hebt.

Bronnen

Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.

  1. Gems D, Iijima ER, de Magalhães JP. Against the \”extend healthspan but not lifespan\” cliché. GeroScience, 2026. doi.org/10.1007/s11357-026-02577-1
  2. CBS. Trends in sterfte en doodsoorzaken 2014-2024, 3. Aantal overledenen, levensverwachting en gestandaardiseerde sterfte. Statistische Trends, 2025. cbs.nl
  3. CBS. Monitor Brede Welvaart en de Sustainable Development Goals: Hier en nu, Gezondheid. 2026. cbs.nl
  4. Destatis. Lebenserwartung bei Geburt für Frauen und Männer im Jahr 2025 auf neue Höchstwerte gestiegen. Pressemitteilung, 7 Juli 2026. destatis.de
  5. Fries JF. Aging, natural death, and the compression of morbidity. The New England Journal of Medicine, 1980;303(3):130-135. doi.org/10.1056/NEJM198007173030304
  6. Garmany A, Terzic A. Global Healthspan-Lifespan Gaps Among 183 World Health Organization Member States. JAMA Network Open, 2024;7(12):e2450241. doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.50241
  7. Bansal A, Zhu LJ, Yen K, Tissenbaum HA. Uncoupling lifespan and healthspan in Caenorhabditis elegans longevity mutants. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 2015;112(3):E277-E286. doi.org/10.1073/pnas.1412192112
  8. Barzilai DA. Healthy life extension: Geroscience’s north star. Aging (Albany NY), 2026;18(1):100-101. doi.org/10.18632/aging.206359
  9. João Pedro de Magalhães, professor, University of Birmingham. João Pedro de Magalhães on the Ethics of Longevity (interview by Arkadi Mazin). Lifespan.io, 2026. lifespan.io

Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.

Zie waar je gezonde levensjaren beginnen

De leefstijlscan kijkt naar hoe je vandaag leeft en laat zien waar je staat, als startpunt. De scan is geen diagnose en voorspelt niet hoe lang je leeft.

Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.