Technologie en AI

Gepubliceerd op 16 november 2026 · Laatst bijgewerkt op 16 november 2026 · Leestijd ongeveer 13 minuten

Vijftiger in een lichte keuken kookt lachend een pan met groente, linzen en zilvervliesrijst, een voorbeeld van gezonde voedingspatronen in het dagelijks leven.

In het kort

  • Gezonde voedingspatronen houden het best stand wanneer voedingsadvies past bij wat je al eet: een vernieuwd overzichtsartikel over het tDNA-kader stemt onderbouwd voedingsadvies af op culturele eetpatronen, op de werkwijze van klinieken en op elk zorgstelsel.⁠1
  • Eén gepubliceerde gerandomiseerde studie in het overzichtsartikel meldt over 6 tot 12 maanden een betere bloedsuikerregulatie en een gunstiger lichaamsgewicht bij een aangepast plan met gestructureerde begeleiding; de voorgestelde uitbreidingen moeten nog over langere tijd worden getest.⁠1
  • In Nederland at 30% van de bevolking 5 porties of meer groente en fruit per dag, meldde Eurostat in 2022, dus de meeste mensen doen dat niet.⁠2

Waarom hetzelfde advies op elk bord anders uitpakt

In dit stuk lees je waarom gezonde voedingspatronen het best standhouden wanneer voedingsadvies bij je eigen cultuur past, en wat een vernieuwd voedingsalgoritme voor zorgteams voorstelt om die aansluiting in de dagelijkse zorg in te bouwen. Dat is belangrijk, want advies dat niet past bij je keuken, je gezinsmaaltijden of je feestdagen is advies waar je mee stopt, hoe degelijk het er op papier ook uitziet. Het verandert ook welke vraag over eten zinvol is: niet alleen wat je eet, maar hoe het past bij de manier waarop je al leeft.

Je komt na een lange dag thuis en opent de koelkast. De folder die je kreeg, of het artikel dat je bewaarde, zegt: meer groente, minder snelle koolhydraten, kleinere porties. Wat er niet in staat, is wat je moet met het rijstgerecht dat je familie al zo lang je je kunt herinneren elke week eet, met de zoetigheden die op tafel komen als familie op bezoek is, of met de avondmaaltijd die in een vastenmaand laat begint. Dus kook je naast de gezinsmaaltijd een aparte maaltijd voor jezelf, of glijd je stilletjes terug naar wat je kent. Geen van beide voelt als een keuze die je echt zelf hebt gemaakt, en bij allebei houd je het gevoel over dat gezond eten bij de keuken van iemand anders hoort.

Je bent een van velen

Eten zoals algemeen advies beschrijft, komt minder vaak voor dan het klinkt, zelfs in een land dat het naar verhouding goed doet. In Nederland at 30% van de bevolking 5 porties of meer groente en fruit per dag, meldde Eurostat in 2022, op basis van gegevens uit 2019.⁠2 Ierland stond in dezelfde publicatie van Eurostat uit 2022 bovenaan, met 33%.⁠2 Denemarken volgde met 23% en Frankrijk met 20%, opnieuw volgens de cijfers van Eurostat uit 2022.⁠2

Andersom gezegd: in elk van deze landen halen de meeste mensen de porties niet die algemeen advies vraagt. De cijfers verklaren niet waarom. Wel laten de cijfers zien dat de kloof tussen advies en bord veel voorkomt, en dat het geen persoonlijk falen is.

Wil je zien waar je eigen eetpatroon en leefstijl nu staan, dan geeft de scan Gezond ouder worden je een indicatie. Het is inzicht, bedoeld om je te helpen betere keuzes te maken in je eten en je leefstijl, en de scan is geen diagnose.

Waarom goed advies over gezonde voedingspatronen zo vaak de keuken mist

De meeste voedingsadviezen zijn gebouwd op principes: het soort koolhydraten dat je kiest, hoe je die over de dag verdeelt, hoe groot een portie is, wanneer je eet en hoeveel je beweegt. Die principes zijn bijna overal bruikbaar. Met de voorbeelden die erbij horen is dat vaak niet zo. Advies dat voedingsmiddelen noemt die je nooit koopt, of een maaltijdritme dat je huishouden niet aanhoudt, vraagt je stilletjes om je hele keuken in één keer om te gooien. De meeste mensen kunnen dat niet, en weinig mensen willen het.

Het tijdstip van eten is een van die principes, en ons uitgebreide stuk over buikvet en een dagelijks eetschema bekijkt dat principe van een andere kant.

De kloof weegt het zwaarst voor mensen met een bloedsuikeraandoening van type 2, omdat eten voor hen centraal staat in de dagelijkse zorg. Daarom publiceerde een groep specialisten in 2012 een voedingsalgoritme dat in verschillende culturen moest werken: een reeks beslispunten, elk ingevuld met culturele kenmerken om de keuzes van een zorgteam te sturen.⁠3 Het werd bekend als het transculturele voedingsalgoritme, kortweg tDNA. Er volgden regionale versies. Voor een Midden-Oosterse versie stemde een werkgroep het algoritme af op lokale eetpatronen en gewoonten, waaronder de vastenmaand ramadan.⁠4

Ook in Nederlandse spreekkamers is de kloof zichtbaar. In een Nederlands interviewonderzoek zeiden diëtisten in Nederland dat ze culturele kennis misten en taalverschillen een grote barrière vonden, en training in culturele competentie zou de zorg die ze aan migranten geven kunnen verbeteren.⁠5

Daar hield de kennis op. Het kader bestond, net als de regionale versies, maar hoe het past in de zorg van nu, met nieuwere bloedsuikermedicijnen en digitale monitoring, was het open deel. Precies dat wil de update beschrijven.⁠1

Een vernieuwd kader, dit najaar verschenen

Twee vijftigers kiezen lachend verse kruiden, bonen en seizoensgroente bij een marktkraam in de buitenlucht.

De update is geschreven door R. A. Hegazi van Medical Affairs and Research bij Abbott Nutrition in Columbus, Ohio, VS; O. Hamdy van Harvard Medical School en het Joslin center in Boston; en J. I. Mechanick van de Icahn School of Medicine at Mount Sinai in New York. Het stuk verscheen op 31 oktober 2026 als overzichtsartikel in het tijdschrift Reviews in endocrine & metabolic disorders.⁠1 Alle drie de auteurs hoorden bij de auteurs van het oorspronkelijke stuk uit 2012,⁠3 en alle drie werkten mee aan de Midden-Oosterse versie.⁠4

Het overzichtsartikel doet drie dingen. Het brengt het bewijs achter tDNA bij elkaar, het beschrijft hoe het kader voedingszorg in de zorgomgevingen van nu afstemt op cultuur, en het noemt prioriteiten voor onderzoek, onderwijs en het in de praktijk brengen van het kader. De bronnen zijn concept- en kaderartikelen, regionale aanpassingen, gerandomiseerde evaluaties en evaluaties in de dagelijkse praktijk van programma’s die op tDNA zijn gebouwd, beoordelingen van hulpmiddelen voor zorgverleners, en praktijkverklaringen.⁠1

Het uitgangspunt verdient een rustige lezing. Het kader stemt onderbouwd voedingsadvies voor volwassenen met een bloedsuikeraandoening van type 2 af op culturele eetpatronen, op de werkwijze van klinieken en op de realiteit van elk zorgstelsel.⁠1 Met andere woorden: het advies past zich aan de persoon aan, en de persoon hoeft zich niet aan het advies aan te passen.

Eén ding om bij het lezen in gedachten te houden: de vermelde affiliatie van de eerste auteur is Medical Affairs and Research bij Abbott Nutrition, en speciale voedingsformules horen bij de beslispunten die het overzichtsartikel bespreekt.⁠1 Dat maakt de conclusies niet onjuist. Het is wel een goede reden om de vooruitkijkende delen te lezen als wat de auteurs er zelf van maken: voorstellen.

Waarom zou dit voor jou belangrijk zijn? Je maakt waarschijnlijk geen deel uit van een zorgteam, en het algoritme zelf heb je niet nodig. Wat je wel kunt gebruiken, is het principe dat de auteurs op papier hebben gezet: degelijk eetadvies hoort vertaald te worden naar je eetcultuur, je dagritme en de zorg die er voor jou echt is. Wil je tientallen jaren goed blijven eten, en niet een paar weken, dan is dat het verschil tussen een plan dat je bewondert en een patroon dat je volhoudt. Het geeft je ook woorden voor elk gesprek over eten, met een diëtist, een arts of jezelf.

Dezelfde principes, je eigen bord

Diëtist en patiënt van rond de vijftig lachen samen in een lichte spreekkamer terwijl de patiënt een zelfgemaakte lunchtrommel met granen en groente laat zien.

Het kernidee van dit stuk is culturele aanpassing, en dat idee is makkelijk verkeerd te begrijpen. Het betekent niet dat elke cultuur andere regels krijgt. De principes blijven gelijk. Wat verandert, is hoe die principes worden ingevuld.

tDNA werkt als een route langs beslispunten. Bij elk punt stelt een zorgteam een vraag, en het antwoord hangt af van wie er aan de andere kant van de tafel zit. De punten gaan over het indelen van mensen naar risico, de kwaliteit van koolhydraten en hoe die over de dag verdeeld worden, richtlijnen voor porties, het tijdstip van maaltijden, aansporingen om meer te bewegen, het gebruik van speciale voedingsformules als een zorgteam vindt dat die aangewezen zijn, en monitoring met digitale hulpmiddelen.⁠1 Geen van die vragen noemt één specifiek gerecht. Daar gaat het juist om. Koolhydraten van betere kwaliteit kiezen kan met de granen, bonen en broden van bijna elke keuken. Ze over de dag verdelen werkt voor een huishouden dat de hoofdmaaltijd tussen de middag eet en voor een huishouden dat laat op de avond eet.

De regionale versies laten zien hoe dat er in de praktijk uitziet. Het overzichtsartikel noemt versies voor Aziatisch-Indiase, Maleisische, Canadese, Midden-Oosterse, Braziliaanse en Venezolaanse omgevingen, elk een consensusdocument van experts dat cultureel passende aanpassingen uitwerkt.⁠1

Het eerste voorbeeld is de ramadan. Een principe over het tijdstip van eten dat is geschreven rond maaltijden verspreid over de dag, zegt weinig in een maand waarin veel mensen alleen tussen zonsondergang en zonsopgang eten. De Midden-Oosterse versie ging die maand direct aan: de werkgroep van die versie stemde het algoritme af op lokale eetpatronen en gewoonten, waaronder de vastenmaand ramadan.⁠4

Het tweede voorbeeld komt uit Amsterdam. Culturele aanpassing is niet alleen iets wat zorgteams doen; mensen doen het ook zelf. Deelnemers van Surinaamse afkomst met een hogere sociaaleconomische status leken in het Amsterdamse HELIUS-onderzoek meer groente en fruit te eten, terwijl ze trouw bleven aan het traditionele eetpatroon.⁠6 Dat is geen bevinding van het tDNA-overzichtsartikel, maar het laat hetzelfde idee dichter bij huis zien: meer groente en fruit eten betekende niet dat de traditionele keuken werd losgelaten.

Frank Hu, voorzitter van het Department of Nutrition van de Harvard T.H. Chan School of Public Health, verwoordde het algemene punt helder in een stuk uit 2024 van de nieuwsredactie van de school.⁠7

er bestaat geen standaarddieet dat voor iedereen het beste is

Frank Hu, Hoogleraar voeding en epidemiologie en voorzitter van het Department of Nutrition, Harvard T.H. Chan School of Public Health

Marcia Magnus van Florida International University legde in een stuk uit 2021 van de nieuwsredactie van de universiteit uit waarom cultuur thuishoort in voedingsbegeleiding.⁠8

Onze cultuur bepaalt, op individueel niveau, onze gezondheid en hoe we denken over ons vermogen om gezondheidsproblemen op te lossen

Marcia Magnus, Universitair hoofddocent bij het Department of Dietetics and Nutrition van het Stempel College, Florida International University

Wat het overzichtsartikel liet zien, en wat niet

Het sterkste resultaat in de samenvatting komt uit één gepubliceerde gerandomiseerde studie. De deelnemers volgden een tDNA-plan met een vast caloriedoel, koolhydraatkeuzes op basis van hoe snel voedingsmiddelen de bloedsuiker laten stijgen, speciale voedingsformules en gestructureerde begeleiding bij eetgedrag. Over 6 tot 12 maanden verbeterden zowel hun bloedsuikerregulatie als hun lichaamsgewicht, en groeide hun vertrouwen rond eten, wat hen hielp het plan vol te houden.⁠1 Voor nieuwere bloedsuikermedicijnen stellen de auteurs voor om de voedingszorg vanaf de start van het medicijn af te stemmen op de dosis, met standaard controlepunten voor voeding die zijn aangepast aan de cultuur, zodat mensen nog steeds genoeg binnenkrijgen van wat ze nodig hebben.⁠1

Wie er is onderzocht: het overzichtsartikel gaat over volwassenen met een bloedsuikeraandoening van type 2. De samenvatting vermeldt niet hoeveel mensen aan de studie meededen, waar die studie liep of op hoeveel bronnen het overzichtsartikel in totaal steunde.

Een groot deel van de update kijkt vooruit, en dat is de belangrijkste beperking. De uitbreidingen naar de medicatie van nu en naar digitale ondersteuning moeten volgens de auteurs zelf nog prospectief worden geëvalueerd, wat betekent dat die uitbreidingen nog niet in de tijd bij mensen zijn gevolgd.⁠1 Of gestructureerde voedingsondersteuning met speciale formules de vetvrije massa behoudt, de spieren en het andere weefsel dat geen vet is, terwijl mensen deze nieuwere medicijnen gebruiken, is nog een open onderzoeksvraag.⁠1 Voor de dagelijkse kant van eten en vetvrije massa is ons stuk over hoeveel eiwit je per dag nodig hebt een goede volgende stap. De regionale versies zijn consensusdocumenten van experts: ze leggen vast waar specialisten het over eens zijn, niet uitkomsten die bij mensen zijn gemeten. En de samenvatting vermeldt niet wat de vergelijkingsgroep in de studie kreeg, of welk deel van het plan het verschil maakte: de culturele aansluiting, het caloriedoel, de formules of de begeleiding.

Kort gezegd, en wat je nu kunt doen

Drie vijftigers heffen op een zonnig terras het glas boven gedeelde schalen met salade, gegrilde vis en volkorenbrood.

Kort gezegd: gezonde voedingspatronen houden stand als het advies bij je cultuur past. Een vernieuwd overzichtsartikel over het tDNA-kader, op 31 oktober 2026 verschenen in Reviews in endocrine & metabolic disorders, stemt onderbouwd voedingsadvies af op culturele eetpatronen, de werkwijze van klinieken en elk zorgstelsel.⁠1 Eén gepubliceerde gerandomiseerde studie in het overzichtsartikel meldt over 6 tot 12 maanden een betere bloedsuikerregulatie en een gunstiger lichaamsgewicht bij een aangepast plan met gestructureerde begeleiding. De voorgestelde uitbreidingen naar de medicijnen en de digitale zorg van nu moeten nog prospectief worden geëvalueerd, en of de aanpak de vetvrije massa behoudt, is een open vraag.⁠1 En de meeste mensen in Nederland halen geen 5 porties groente en fruit per dag: 30% deed dat wel, meldde Eurostat in 2022.⁠2

Begin bij de gerechten die je al eet. Bekijk een gewone week, gezinsmaaltijden en feestdagen inbegrepen, door de bril van de principes in plaats van de voorbeelden: het soort koolhydraten, hoe je die over de dag verdeelt, de grootte van een portie, het tijdstip.

Als je met een diëtist of een arts over eten praat, vertel wat je eetcultuur is en wat je daarin belangrijk vindt, en vraag hoe het advies daaromheen kan passen. Staat taal in de weg, zeg dat dan; Nederlandse diëtisten noemen taalverschillen zelf een grote barrière.⁠5

Waar je begint, is de open vraag. De scan Gezond ouder worden geeft je een indicatie van waar je eetpatroon en leefstijl nu staan, zodat je een startpunt hebt om naar te kijken. De scan is geen diagnose.

Veelgestelde vragen

Wat is het transculturele voedingsalgoritme, tDNA?

Een kader voor zorgteams dat onderbouwd voedingsadvies voor volwassenen met een bloedsuikeraandoening van type 2 afstemt op culturele eetpatronen, de werkwijze van klinieken en de realiteit van elk zorgstelsel.⁠1 De eerste versie verscheen in 2012.⁠3

Moet ik het eten waarmee ik ben opgegroeid opgeven om gezond te eten?

Culturele aanpassing gaat uit van het omgekeerde: de principes blijven gelijk en de gerechten blijven van jou. In Amsterdam leken deelnemers van Surinaamse afkomst met een hogere sociaaleconomische status meer groente en fruit te eten, terwijl ze trouw bleven aan het traditionele eetpatroon.⁠6

Wie is er onderzocht, en hoeveel mensen?

Het overzichtsartikel gaat over volwassenen met een bloedsuikeraandoening van type 2. De samenvatting vermeldt niet hoeveel mensen meededen aan de gerandomiseerde studie die erin wordt beschreven, waar die studie liep of op hoeveel bronnen het overzichtsartikel steunde.⁠1

Is het vernieuwde kader getest?

Gedeeltelijk. Eén gepubliceerde gerandomiseerde studie meldt over 6 tot 12 maanden een betere bloedsuikerregulatie en een gunstiger lichaamsgewicht. De uitbreidingen naar de medicatie van nu en digitale ondersteuning moeten volgens de auteurs zelf nog prospectief worden geëvalueerd.⁠1

Wat vertelt de scan Gezond ouder worden me over mijn eetpatroon?

De scan geeft je een indicatie van waar je eetpatroon en leefstijl nu staan, als inzicht om je te helpen betere keuzes te maken. De scan vertelt je niet welke culturele aanpassing bij je past, en de scan is geen diagnose.

Bronnen

Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.

  1. Hegazi RA, Hamdy O, Mechanick JI. Cultural adaptation of nutritional recommendations in the comprehensive care of adults with type 2 diabetes: An updated transcultural diabetes nutrition algorithm (tDNA) framework. Reviews in Endocrine en Metabolic Disorders, 2026 (epub 31 October 2026). PubMed record 42963492, read as the abstract record on Europe PMC. doi.org/10.1007/s11154-026-10099-6
  2. Eurostat. How much fruit and vegetables do you eat daily? Eurostat News, 2022 (data 2019). ec.europa.eu
  3. Mechanick JI, Marchetti AE, Apovian C, Benchimol AK, Bisschop PH, Bolio-Galvis A, Hegazi RA, Jenkins D, Mendoza E, Sanz ML, Sheu WH, Tatti P, Tsang MW, Hamdy O. Diabetes-Specific Nutrition Algorithm: A Transcultural Program to Optimize Diabetes and Prediabetes Care. Current Diabetes Reports, 2012. doi.org/10.1007/s11892-012-0253-z
  4. Hamdy O, Al Sifri S, Hassanein M, Al Dawish M, Al-Dahash RA, Alawadi F, Jarrah N, Ballout H, Hegazi R, Amin A, Mechanick JI, et al. The Transcultural Diabetes Nutrition Algorithm: A Middle Eastern Version. Frontiers in Nutrition, 2022. doi.org/10.3389/fnut.2022.899393
  5. Jager M, den Boeft A, Leij-Halfwerk S, van der Sande R, van den Muijsenbergh M. Cultural competency in dietetic diabetes care: A qualitative study of the dietician’s perspective. Health Expectations, 2020. doi.org/10.1111/hex.13019
  6. Dekker LH, Nicolaou M, van Dam RM, de Vries JHM, de Boer EJ, Brants HAM, Beukers MH, Snijder MB, Stronks K. Socio-economic status and ethnicity are independently associated with dietary patterns: the HELIUS-Dietary Patterns study. Food en Nutrition Research, 2015. doi.org/10.3402/fnr.v59.26317
  7. Frank Hu, professor of nutrition and epidemiology and chair of the Department of Nutrition, Harvard T.H. Chan School of Public Health. For a healthy diet, there’s no one-size-fits-all. Harvard T.H. Chan School of Public Health News, 2024. hsph.harvard.edu
  8. Marcia Magnus, associate professor, Department of Dietetics and Nutrition, Stempel College, Florida International University. Food counseling in a diverse world: It’s complicated. FIU News, 2021. news.fiu.edu

Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.

Zie waar je eetpatroon nu staat

De scan Gezond ouder worden geeft je een indicatie van waar je eetpatroon en leefstijl nu staan. Het is inzicht om je te helpen betere keuzes te maken, en de scan is geen diagnose.

Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.