Plantaardig eten en je reukvermogen: wat 6.690 mensen in Zuid-Tirol lieten zien

Het blik koffie in de ochtend

De waterkoker klikt uit, je opent het blik koffie en het ruikt naar minder dan je je herinnert. Of het ruikt precies hetzelfde en je staat nooit stil bij je neus. Waar je wel bij stilstaat, is je bord. Iedereen lijkt te zeggen dat je meer plantaardig eten moet kiezen, de schappen liggen vol producten met een groen blaadje op het etiket en je weet niet goed wat telt. Betekenen het brood, de haverdrank en de groenteburger allemaal hetzelfde? En maakt iets daarvan een verschil dat je ooit zou merken?

Reuk is het zintuig dat de meeste mensen vergeten tot het verandert. Reuk speelt mee in hoe eten smaakt, of een maaltijd je trekt en of je merkt dat de melk zuur is geworden. Het is ook het zintuig dat een nieuw onderzoek naast de manier heeft gelegd waarop mensen eten.

Dit stuk gaat over dat verband: wat plantaardig eten is, wat er bekend was over voeding en reukvermogen, wat het nieuwe onderzoek toevoegt en wat het je nog niet kan vertellen.

Je bent lang niet de enige die het nog uitzoekt

Bestaat je bord nog niet grotendeels uit planten, dan ben je in groot gezelschap. In Nederland meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in 2023 dat in de periode 2019 tot 2021 18 procent van de mensen van 18 tot 70 jaar voldeed aan de norm voor gezond eten die het rapport over (on)gezond eten beschrijft, tegen 15 procent in 2012 tot 2016.⁠² Het aandeel stijgt langzaam en de grote meerderheid voldoet er nog steeds niet aan.

In Duitsland meldde het federale bureau voor de statistiek Destatis in 2026 dat 14 procent van de uitgaven aan voeding naar groente, aardappelen en dergelijke ging, en 9 procent naar fruit en noten.⁠³

Geen van deze cijfers zegt iets over iemands neus. Wat de cijfers wel laten zien, is dat een bord dat grotendeels uit planten bestaat voor veel mensen in beide landen nog niet het dagelijkse patroon is. Twijfelen waar je moet beginnen is geen uitzondering maar het gewone beginpunt.

Waarom het reukvermogen afneemt, en wat er tot nu toe bekend was

Een zwakker reukvermogen komt vaker voor dan veel mensen denken. Onderzoeken waarin mensen geuren moeten benoemen, schatten het aandeel volwassenen met een verminderd reukvermogen op ongeveer 15 procent en het aandeel zonder reukvermogen op ongeveer 5 procent. Die schatting komt uit de achtergrond van een eerder artikel van onderzoekers die aan hetzelfde Zuid-Tiroolse onderzoek werken als het nieuwe. Hetzelfde artikel noemt dat leeftijd, geslacht en omstandigheden van gezondheid en leefstijl allemaal samengaan met een zwakker reukvermogen.⁠⁴ Er kunnen meerdere dingen tegelijk meespelen, dus het is zelden één simpel verhaal.

Onderzoekers letten op reuk om een reden die verder gaat dan genieten van eten. In een Amerikaans onderzoek onder 3.005 thuiswonende volwassenen van 57 tot 85 jaar, getest in 2005 tot 2006 en opnieuw bekeken in 2010 tot 2011, hadden mensen die slecht waren in het benoemen van geuren een duidelijk grotere kans om binnen vijf jaar te overlijden. De auteurs noemen reuk één van de sterkste voorspellers van sterfte binnen vijf jaar in die groep.⁠⁵ De auteurs van het nieuwe onderzoek beginnen bij hetzelfde punt: een slecht reukvermogen gaat samen met een hogere sterfte onder oudere volwassenen en is een vroeg teken van hersenveroudering.⁠¹

Voeding was al eerder in beeld gekomen. In een landelijk representatieve steekproef van Amerikaanse volwassenen van 60 jaar en ouder, uit het NHANES-onderzoek van 2013 tot 2014, hadden mensen die weinig volgens een voedingspatroon rijk aan onverzadigde vetten aten zowel een slechter reukvermogen als slechtere denkvaardigheden. De auteurs concluderen dat voeding mogelijk deels in het verband tussen die twee zit.⁠⁶

Daar hield de kennis op. Er was weinig bekend over hoe de algehele kwaliteit van wat mensen eten samenhangt met hoe goed mensen ruiken, schrijven de auteurs van het nieuwe onderzoek.⁠¹ Er was gekeken naar losse voedingsstoffen en naar losse groepen oudere mensen. Naar complete eetpatronen in een grote groep gewone mensen was nog niet veel gekeken.

Een onderzoek uit Zuid-Tirol legt het bord naast de neus

Het nieuwe werk komt uit Italië en Canada. Vijf van de zes auteurs, E. Hantikainen, R. Melotti, M. Gögele, P. Pramstaller en C. Fuchsberger, werken bij het Institute for Biomedicine van Eurac Research in Bolzano, Italië. De zesde, J. Frasnelli, werkt bij het Department of Anatomy van de University of Québec in Trois-Rivières en bij de onderzoekscentra van het Sacré-Coeur Hospital en van het Institut universitaire de gériatrie de Montréal, in Canada. Het artikel verscheen op 5 oktober 2026 in het tijdschrift Chemical Senses als tijdschriftartikel en niet als preprint.⁠¹

Het team gebruikte gegevens uit de Cooperative Health Research in South Tyrol-studie, kortweg CHRIS, een onderzoek onder de algemene bevolking van die Italiaanse regio. Voor 6.690 deelnemers had het team twee dingen naast elkaar: wat mensen opgaven te eten en hoe goed mensen geuren konden benoemen in een standaardtest.⁠¹ Drie van de auteurs, Gögele, Fuchsberger en Frasnelli, waren ook auteur van het eerdere CHRIS-artikel over wat samengaat met het reukvermogen, dus het nieuwe artikel is een volgende stap in werk met dezelfde groep mensen.⁠⁴

Waarom zou dit voor jou belangrijk zijn als je neus prima lijkt? De meeste gesprekken over plantaardig eten gaan over energie, het klimaat of de boodschappenrekening. Dit onderzoek kijkt naar een zintuig dat mensen zelden met hun bord verbinden, bij gewone mensen uit één regio in plaats van bij patiënten in een kliniek. En het scheert niet alle plantaardige eetwijzen over dezelfde kam. De vraag die het onderzoek stelt, kun je ook over je eigen week stellen: niet “eet ik plantaardig?”, maar “wat voor plantaardig?” Het antwoord is het waard om in detail te kennen, ook de plekken waar het ophoudt.

Plantaardig eten is niet één ding

Centraal in dit onderzoek staat het eetpatroon: niet één voedingsmiddel, maar de vorm van alles wat je over een langere periode eet, omgezet in een score. Het loont om te zien hoe dat werkt, omdat het ook het helderste antwoord is op de vraag wat plantaardig eten is.

Plantaardig eten betekent dat je je maaltijden grotendeels opbouwt uit voedingsmiddelen die van planten komen. Dat klinkt als één keuze, maar het omvat heel verschillende weken. De onderzoekers vroegen mensen niet of hun eten plantaardig was. De onderzoekers vroegen hoe vaak mensen een lange lijst voedingsmiddelen aten, met een vragenlijst die de GA2LEN semi-quantitative Food Frequency questionnaire heet, en scoorden die antwoorden daarna op vijf erkende manieren.⁠¹

Neem het eerste voorbeeld: dezelfde antwoorden op de vragenlijst werden op vijf manieren gescoord. De antwoorden van elke deelnemer werden een score op de Alternate Healthy Eating Index 2010, op een index voor het mediterrane voedingspatroon, op een plantaardige index, op een gezonde plantaardige index en op een ongezonde plantaardige index.⁠¹ Denk aan twee buren die allebei veel plantaardig voedsel aankruisen. Op de gewone plantaardige index lijken de buren misschien op elkaar. Op de gezonde en de ongezonde plantaardige index kunnen de buren ver uit elkaar komen te liggen, omdat die twee scores verschillende soorten plantaardig voedsel wegen. Welke voedingsmiddelen aan elke kant meetellen, staat niet in de samenvatting, het enige deel van het artikel dat BioProfile heeft gelezen.

Precies in die splitsing zit de uitkomst. Hogere scores op alle gezonde patronen gingen samen met een beter reukvermogen en met minder mensen bij wie het reukvermogen duidelijk verminderd was. Bij het ongezonde plantaardige patroon zag het onderzoek het omgekeerde.⁠¹ In dit onderzoek zei het woord “plantaardig” op zichzelf dus weinig; het soort plantaardig voedsel is wat samenhing met reuk.

Het tweede voorbeeld ligt dichter bij de keuken: fruit, groente, koffie en thee. Naast de vijf patronen keken de onderzoekers naar losse voedingsmiddelengroepen. Mensen die meer fruit, groente, koffie en thee aten en dronken, hadden een beter reukvermogen, en minder van hen hadden een duidelijk verminderd reukvermogen.⁠¹ Denk aan een gewone dag: fruit bij het ontbijt, thee of koffie halverwege de ochtend, groente bij het avondeten. Dat zijn de voedingsmiddelengroepen die dit onderzoek noemde: elk ervan komt van een plant en geen ervan is een speciaal product.

Dit is ook het eerlijkste antwoord op de vraag wat de voordelen van plantaardig eten zijn, voor zover dit onderzoek reikt. Bij deze 6.690 mensen gingen eetpatronen rijk aan gezond plantaardig voedsel samen met een beter reukvermogen. Het onderzoek zegt niet dat het eten dat veroorzaakte.

Hoe een neus een score krijgt

Om een patroon naast een neus te leggen, heeft de neus ook een score nodig. Reuk werd gemeten met de geurherkenningstest van Sniffin’ Sticks, waarbij mensen geuren proberen te herkennen en de score het aantal van de 16 geuren is dat mensen goed hebben. Een score van 12 of lager gold als hyposmie, de term voor een verminderd reukvermogen.⁠¹

Een losse totaalscore verbergt details. Een onderzoek van de University of Copenhagen vond dat oudere volwassenen niet alle geuren in gelijke mate kwijtraakten. Eén van de onderzoekers zei het zo:

Ons onderzoek laat zien dat het afnemende reukvermogen bij oudere volwassenen complexer is dan ooit werd gedacht. Terwijl hun vermogen om gebakken vlees, uien en paddenstoelen te ruiken duidelijk zwakker is, ruiken oudere volwassenen sinaasappel, framboos en vanille net zo goed als jongere volwassenen.

Eva Honnens de Lichtenberg Broge, onderzoeker, Department of Food Science, University of Copenhagen⁠⁷

In dat onderzoek vervaagden geuren uit de pan, terwijl fruit en vanille overeind bleven. Een totaalscore op 16 laat niet zien welke geuren iemand mist, en de samenvatting van het Zuid-Tiroolse onderzoek laat dat evenmin zien.

Waarom zou je in een onderzoek over voeding überhaupt reuk meten? Vanwege de eerdere bevindingen hierboven: een slecht reukvermogen gaat samen met een hogere sterfte onder oudere volwassenen.⁠⁵ Martha K. McClintock, één van de auteurs van dat Amerikaanse onderzoek uit 2014, zei destijds:

Dit evolutionair oeroude, bijzondere zintuig kan een signaal zijn van een belangrijk mechanisme dat de levensduur van de mens beïnvloedt.

Martha K. McClintock, David Lee Shillinglaw Distinguished Service Professor of Psychology, University of Chicago⁠⁸

Let op het woord “kan”. Dat citaat gaat over het onderzoek uit 2014 en niet over voeding. Geen van die onderzoeken laat zien dat een beter reukvermogen iemand langer laat leven, of dat een bord kan veranderen hoe lang je leeft.

Wat het onderzoek liet zien, bij wie, en wat niet

Bij wie: 6.690 deelnemers aan het CHRIS-onderzoek, een onderzoek onder de algemene bevolking in Zuid-Tirol, Italië. Hun leeftijdsbereik staat niet in de samenvatting.⁠¹

Wat het liet zien: mensen die meer volgens een van de gezonde patronen aten, hadden een beter reukvermogen, en minder van hen scoorden 12 of lager op de reuktest. Mensen die hoger scoorden op het ongezonde plantaardige patroon lieten het omgekeerde zien. Meer fruit, groente, koffie en thee ging samen met een beter reukvermogen en met minder mensen met een verminderd reukvermogen.⁠¹ De onderzoekers hielden in hun analyse rekening met andere factoren; welke factoren dat zijn, staat niet in de samenvatting. Hoe groot de verschillen waren, staat evenmin in de samenvatting, dus dit artikel noemt er geen omvang bij.

Wat het niet liet zien, is net zo belangrijk.

• Geen oorzaak, wel een verband. Het onderzoek keek naar iedereen op één moment in de tijd. Het laat zien dat eetpatroon en reukvermogen samengaan en toont niet aan dat het ene het andere veroorzaakt.⁠¹ Waarom de twee samen zouden gaan, zegt de samenvatting niet. Voeding zou een rol kunnen spelen. Het zou ook andersom kunnen werken: mensen die goed ruiken, genieten misschien meer van fruit en groente en kiezen er vaker voor. Of een derde factor, zoals leeftijd, gezondheid of leefstijl, zou achter allebei kunnen zitten.
• Eten zoals mensen het zich herinneren. De voeding werd door de deelnemers zelf opgegeven op een vragenlijst, dus het gaat om wat mensen zich herinnerden te hebben gegeten en niet om wat er op een bord werd gewogen.⁠¹
• Eén regio. Alle deelnemers kwamen uit Zuid-Tirol. Of hetzelfde elders opgaat, kan dit onderzoek niet zeggen.
• Geen verandering getest. Niemand werd gevraagd anders te eten en niemand werd in de tijd gevolgd, dus het onderzoek kan niet zeggen wat er met je reukvermogen gebeurt als je je bord verandert.
• Niets over levensduur of hersenen. De samenvatting meldt geen maat voor levensduur of hersenveroudering. Die verbanden komen uit andere onderzoeken, en ook dat zijn verbanden.

Waar je kunt beginnen

Het onderzoek geeft je geen menu, en dit artikel doet dat ook niet. Het wijst wel een paar richtingen aan om over na te denken voor je eigen week, en daarmee zijn dit de nuttigste plantaardig eten tips die het onderzoek kan onderbouwen.

Ten eerste: kijk naar het hele patroon en niet naar één product. In dit onderzoek gingen de gezonde eetpatronen rijk aan planten en het ongezonde plantaardige patroon in tegengestelde richtingen, dus een groen etiket zegt minder dan wat er in de loop van de week op je bord ligt.⁠¹

Ten tweede: maak op meer momenten van de dag ruimte voor fruit en groente. Dit zijn de gewone plantaardige voedingsmiddelen die dit onderzoek noemde, en je hebt niets bijzonders nodig om fruit en groente te vinden.

Ten derde: let op je eigen reukvermogen. Twijfel je of je klachten door iets anders komen, dan raadt Thuisarts.nl aan je huisarts te bellen, en een arts is degene die beoordeelt wat erachter zit.⁠⁹

Wat geen van dit alles beantwoordt, is hoe je eigen eten er vandaag uitziet. Dat ontdek je alleen door er eerlijk naar te kijken. Een gratis BioProfile-scan is precies voor die vraag gemaakt: de scan geeft je zelfinzicht in waar je nu staat, als vertrekpunt voor je eigen keuzes. De scan is geen diagnose.