Home › Biomarkers › Cortisol
Cortisol is een hormoon uit je bijnieren, twee kleine klieren boven je nieren. Een te hoge of te lage waarde kan wijzen op een probleem met je bijnieren of met je hypofyse, een klier in je hersenen.[1]
Op deze pagina lees je wat cortisol is, wat de richtlijnen zeggen over een te lage of te hoge waarde, wat je waarde beinvloedt en welke waarden je er het beste naast legt.
Ook wel: bloedcortisol, plasmacortisol, serumcortisol, vrij cortisol, stresshormoon. Bij het lab: CORT.
Cortisol is een hormoon. Hormonen zijn boodschappers in je bloed die de werking van bepaalde cellen of organen sturen. Cortisol werkt in bijna elk orgaan en weefsel van je lichaam.[1]
Je bijnieren maken cortisol. Je hypofyse maakt een ander hormoon, ACTH, dat je bijnieren vertelt hoeveel cortisol ze moeten maken.[1]
Het meeste cortisol zit in je bloed. Daarom wordt het vaak gemeten in bloed uit een ader in je arm. Een deel komt ook in je urine en speeksel terecht.[1]
Cortisol helpt je lichaam bij stress, bij het remmen van ontsteking, bij je stofwisseling en bij je bloeddruk. Een waarde die te hoog of te laag is, kan heel ernstig zijn.[1]
Een richtlijn van de Endocrine Society raadt aan om te testen bij iedereen met klachten of tekenen die wijzen op bijnieren die te weinig maken. Bij mensen die acuut ziek zijn of een verhoogde kans hebben, adviseert de richtlijn snel te testen.[2]
Dat geldt volgens dezelfde richtlijn ook voor zwangeren met aanhoudende misselijkheid, vermoeidheid en een lage bloeddruk zonder duidelijke oorzaak.[2]
Labplusarts, het lab waarmee BioProfile werkt, hanteert voor cortisol een bereik van 70 tot 500 nmol/l. Een waarde tussen deze grenzen noemt het lab normaal.[3]
| Waarde | Wat het kan betekenen | Voor wie |
|---|---|---|
| 70 tot 500 nmol/l[3] | Het lab noemt deze waarde normaal | Cortisol in bloed, gemeten door Labplusarts |
Bron: Labplusarts, het lab waarmee BioProfile werkt. Referentiebereik voor cortisol in bloed (CORT).[3]
Een te lage waarde kan wijzen op bijnieren die niet genoeg cortisol maken, of op een hypofyse die te weinig ACTH maakt. Ook plotseling stoppen met bepaalde steroïde medicijnen kan een lage waarde geven. Bij te weinig cortisol kun je lang moe zijn, zwakke spieren hebben, minder trek hebben, buikpijn hebben en kan je gewicht dalen.[1]
Een te hoge waarde kan wijzen op een probleem met je bijnieren of je hypofyse, of op lang gebruik van hoge doses van bepaalde steroïde medicijnen, zoals prednison. Bij te veel cortisol kun je aankomen in gewicht, dunne armen en benen krijgen, een rond gezicht krijgen, snel blauwe plekken krijgen, brede paarse strepen op je huid krijgen en zwakke spieren hebben.[1]
BioProfile werkt aan eigen zones per waarde, van risico tot optimaal. Een arts beoordeelt die zones voordat ze in je uitslag verschijnen.
Je cortisol schommelt over de dag. 's Ochtends is de waarde meestal het hoogst, in de middag veel lager. Daarom wordt bloed soms twee keer op een dag afgenomen.[1]
Stress en sporten kunnen je cortisol verhogen. Daarom kan het nodig zijn dat je rust voordat je bloed laat afnemen.[1]
Lang gebruik van hoge doses van bepaalde steroïde medicijnen kan je cortisol verhogen. Vertel je arts welke medicijnen je gebruikt, ook huidcrèmes. Stop nooit met een medicijn zonder eerst met je arts te overleggen.[1]
Je hypofyse stuurt met ACTH hoeveel cortisol je bijnieren maken. Werkt een van beide klieren minder goed, dan kan je cortisol veranderen.[1]
Cortisol zit in BioProfile 121 en 150.[4]
De BioProfile-redactie schreef deze pagina op 10 oktober 2026 uit de bronnen hieronder, die we op 10 oktober 2026 hebben gelezen. Elk getal op deze pagina staat in een van die bronnen, met het nummer van die bron erbij. Een deskundige controleert deze pagina nog; na die controle staan de naam van die deskundige en de datum van de controle bovenaan. Deze pagina geeft uitleg en geen diagnose. Bespreek een afwijkende waarde met je huisarts.
