Opgeblazen buik: de oorzaken, wat een darmscan meet en wanneer je naar de huisarts gaat

In dit artikel lees je waar een opgeblazen buik vandaan komt, wat een darmscan meet en wanneer je naar de huisarts gaat. Dat is belangrijk, want als je weet waar de klacht vandaan kan komen, weet je beter wat je zelf kunt doen. ’s Ochtends past je broek en aan het eind van de middag niet meer. Je maakt de bovenste knoop los en je vraagt je af wat je verkeerd hebt gegeten. Een opgeblazen buik heeft zelden een oorzaak, en “te veel gas” is bijna nooit de verklaring. De oorzaken lopen uiteen: wat je eet, hoe je darm prikkels voelt, hoe snel de inhoud passeert en hoe je buikwand en middenrif reageren. De darmscan van BioProfile meet hoeveel last je van die klachten hebt, en geeft je een indicatie waar je vandaag staat op dit gebied, als eerste van de 11 gezondheidsgebieden die de volledige scan beoordeelt. Dit is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat. En je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. Wat deze scan niet doet: een oorzaak aanwijzen of een diagnose stellen. Dat kan alleen een arts; wanneer je naar de huisarts gaat, staat onderaan.

Hoe vaak een opgeblazen buik voorkomt

In een onderzoek van de Rome Foundation onder 51.425 mensen in 26 landen had bijna 18 procent minstens een keer per week een opgeblazen buik, drie maanden lang. Vrouwen meldden het ongeveer twee keer zo vaak als mannen, en de klacht werd minder met de leeftijd. Wie wekelijks buikpijn had, had in ruim zes op de tien gevallen ook een opgeblazen buik.⁠²

Het staat zelden op zichzelf: in hetzelfde onderzoek voldeed ruim 40 procent van de online deelnemers aan de criteria voor minstens een functionele maag-darmklacht.⁠³ De bekendste is het prikkelbaredarmsyndroom, dat ongeveer een op de 25 mensen in Nederland heeft.⁠⁴

Waarom je buik uitzet, ook zonder extra gas

Het beeld van een ballon die zich vult klopt meestal niet. Al in 1975 maten onderzoekers hoeveel gas er in de darm zat van twaalf mensen met chronische gasklachten: gemiddeld 176 milliliter, tegen 199 milliliter bij tien mensen zonder klachten. Geen verschil. Wat wel verschilde: bij wie pijn kreeg, deed het gas er langer over om te passeren, en dezelfde hoeveelheid deed meer pijn.⁠¹

Waar de bolle buik dan vandaan komt, lieten scans zien. Bij 56 mensen met een opgeblazen buik als hoofdklacht werd een CT-scan gemaakt in rust en tijdens een ernstige aanval. Bij een functionele darmklacht nam de inhoud van de buik nauwelijks toe, met 0,3 liter, terwijl de buikwand 14 millimeter naar voren kwam: het middenrif zakte en duwde de inhoud naar voren.⁠⁵ In een vervolgstudie kregen twintig mensen met deze klacht en vijftien zonder dezelfde hoeveelheid gas in de darm; bij de mensen met klachten trok het middenrif samen in plaats van te ontspannen, en hun buik zette meer uit.⁠⁶

Een opgeblazen gevoel en een buik die meetbaar dikker wordt zijn bovendien twee verschillende dingen, die vaak samen voorkomen.⁠⁷

Wat eten ermee te maken heeft

Bij een deel van de mensen doet voeding veel. In een gecontroleerde studie aten dertig mensen met het prikkelbaredarmsyndroom drie weken een dieet met weinig fermenteerbare koolhydraten en drie weken een gewoon Australisch dieet. Hun klachtenscore lag op het eerste dieet op 22,8 en op het tweede op 44,9, op een schaal van 100; bij gezonde mensen deed het dieet niets.⁠⁸ Zo’n dieet is diëtistenwerk, maar het laat zien dat wat je eet meetbaar meeweegt.

Wat een darmscan meet

De darmscan stelt zes vragen over de afgelopen weken: de vorm van je ontlasting, buikpijn of ongemak, een opgeblazen gevoel, hoe regelmatig je gaat, reflux of brandend maagzuur, en klachten na bepaalde voeding. Elke vraag krijgt punten, de punten worden opgeteld en omgerekend naar een darmscore van 0 tot 100, met de leesband waar hij in valt. Hoger is beter.

De vragen zijn gemodelleerd naar twee gevalideerde klachtenschalen. De Bristol Stool Form Scale leest de vorm van je ontlasting als een signaal van hoe snel je darm werkt: bij 66 vrijwilligers hing de vorm sterker samen met de gemeten passagetijd dan hoe vaak ze gingen.⁠⁹ De Gastrointestinal Symptom Rating Scale beoordeelt maag- en darmklachten met vijftien vragen, en die opzet is ons model.⁠¹⁰ De vragen over pijn en eten volgen hoe de Rome IV-criteria het klachtenpatroon beschrijven, alleen om je patroon te beschrijven en nooit om iets vast te stellen.⁠¹¹ Onze vragen zijn eigen geformuleerd, geen kopie, en de score is dus geen gevalideerde klinische score. Wat je krijgt is een gestructureerd beeld van je klachtenlast en een beginwaarde.

Wat een darmscan niet meet

Een vragenlijst leest de last die jij beschrijft. Hij kan niet zien of dit het prikkelbaredarmsyndroom is, een intolerantie, coeliakie of iets dat vanzelf overgaat. Daarvoor is een arts nodig, en soms bloed- of ontlastingsonderzoek. Een darmscan stelt dus geen diagnose. Een lage score betekent dat verder kijken zinvol is, en verder niets.

De huisarts stelt vragen en onderzoekt je buik; onderzoek in het ziekenhuis is meestal niet nodig. Drie dingen zijn een reden om een afspraak te maken: bloed bij of door je ontlasting, afvallen zonder dat je weet hoe dat komt, en voor het eerst darmklachten krijgen als je 50 jaar of ouder bent.⁠⁴

Wat je met je score doet

De meeste mensen beginnen bij het weglaten: eerst het brood, dan de ui, dan de melk. Na een maand weet je nog steeds niet of het iets deed, omdat je nergens hebt vastgelegd waar je begon. Een score van vandaag is die beginwaarde. Herhaal de scan over een paar weken, over dezelfde vragen, en je hebt twee getallen in plaats van een gevoel.

Wil je in die weken iets doen, leg dan vast wanneer je buik opzet en wat je die dag at: dat is waarmee een huisarts of diëtist verder kan.