Altijd koud hebben en moe zijn: de oorzaken die een bloedtest ziet, en wat een energiescan meet

In dit artikel lees je waarom je het altijd koud kunt hebben en moe kunt zijn, wat een bloedtest ziet en wat je zelf kunt meten. Dat is belangrijk, want soms zit er iets achter dat een arts kan vinden, en vaker iets alledaags. Iedereen zit in een T-shirt en jij hebt een vest aan. Je handen en voeten zijn koud, je bent moe voor de dag begonnen is, en je vraagt je af of dat bij elkaar hoort. Soms wel: altijd koud hebben en moe zijn is de combinatie waarmee een trage schildklier en een tekort aan ijzer zich melden, en allebei ziet een bloedtest. Vaker is er iets alledaagsers aan de hand. De energiescan van BioProfile meet hoeveel last je van die klachten hebt, en geeft je een indicatie waar je vandaag staat op dit gebied, als eerste van de 11 gezondheidsgebieden die de volledige scan beoordeelt. Dit is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat. En je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. Wat deze scan niet doet: je schildklier of je ijzer meten, of een diagnose stellen. Dat laatste kan alleen een arts, en het eerste alleen bloed.

Een trage schildklier

Je bent moe, je hebt het koud, je wordt zwaarder: dat is het rijtje waarmee Thuisarts een trage schildklier omschrijft, en de huisarts herkent hem aan een te hoog TSH in je bloed.⁠¹ De volledige lijst is langer. De meest voorkomende klachten bij volwassenen zijn vermoeidheid, lusteloosheid, slecht tegen kou kunnen, zwaarder worden, verstopping, een veranderde stem en een droge huid, en de ernst loopt van helemaal geen klachten tot levensbedreigend. De aandoening zelf wordt gedefinieerd aan de bloedwaarden en niet aan de klachten.⁠³

Hoe vaak het voorkomt, werd gemeten bij 25.862 bezoekers van een gezondheidsbeurs in Colorado: 9,5 procent had een verhoogd TSH en 2,2 procent een verlaagd. De klachten kwamen vaker voor bij de mensen met een trage schildklier, maar elke klacht op zichzelf wees er zwak op. De conclusie van de onderzoekers: wie meerdere schildklierklachten tegelijk meldt, verdient een bloedtest.⁠² Het koud hebben alleen is dus geen reden; het koud hebben samen met moeheid, gewicht en een trage darm wel.

Te weinig ijzer

De tweede oorzaak die bloed ziet, is een tekort aan ijzer. Het is wereldwijd een van de grootste bronnen van ziektelast, het treft vooral kinderen en vrouwen voor de overgang, en de klachten kunnen er al zijn voordat het bloedbeeld bloedarmoede laat zien.⁠⁴ Bloedarmoede zelf voelt als moe en zwak, buiten adem bij inspanning, duizelig, hartkloppingen en minder kleur in je gezicht. Het komt meestal door te weinig ijzer, bij vrouwen vaak door heftig ongesteld zijn, en boven de 50 door bloedverlies in de darm; de huisarts meet het hemoglobine, en van bloedarmoede is sprake onder 8,5 mmol/l bij mannen en onder 7,5 mmol/l bij vrouwen.⁠^5,6 Een tekort heeft altijd een oorzaak, en die zoekt de arts erbij.⁠⁴

Als bloed niets vindt

Dat is de gewone uitkomst. Heb je naast de moeheid geen andere klachten, dan komt er uit bloedonderzoek bijna nooit een oorzaak, zegt Thuisarts,⁠⁷ en in een Nederlands cohort van 571 mensen die met vermoeidheid bij de huisarts kwamen, werd bij 8 procent binnen een jaar een duidelijke lichamelijke ziekte gevonden.⁠⁸

Dan blijven twee alledaagse verklaringen over. De eerste is een slaaptekort dat je niet als tekort voelt: wie veertien nachten zes uur sliep, presteerde aan het eind alsof het tot twee nachten niet had geslapen en voelde zich nauwelijks slaperiger.⁠⁹ De tweede is dat je lichaam minder warmte maakt dan de norm veronderstelt. Maastrichtse onderzoekers maten bij jonge vrouwen een lagere ruststofwisseling dan de standaard waarop kantoortemperaturen zijn gebaseerd, wat verklaart waarom dezelfde ruimte voor de een prettig is en voor de ander koud.⁠¹⁰ Koud en moe kunnen dus ook twee gewone dingen tegelijk zijn.

Wat een energiescan meet

De energiescan stelt vijf vragen over de afgelopen twee weken: je energie door de dag heen, energiedips, hoeveel je op cafeïne leunt, lichamelijk moe worden, en te op zijn om dingen te doen. Elke vraag krijgt punten, de punten worden opgeteld en omgerekend naar een energiescore van 0 tot 100, met de leesband waar hij in valt. Hoger is beter. De vragen zijn gemodelleerd naar een gevalideerde vermoeidheidsschaal die in het Nederlands is geschreven; ze zijn eigen geformuleerd, geen kopie, en de score is dus geen gevalideerde klinische score. Wat je krijgt is een beeld van hoeveel vermoeidheid je meedraagt, en een beginwaarde.

Wat een energiescan niet meet

Een vragenlijst kan vermoeidheid nergens aan toeschrijven. Een trage schildklier, een tekort aan ijzer, een slecht slaappatroon en een sombere stemming lezen erin allemaal hetzelfde. Een energiescan stelt dus geen diagnose. Bloedwaarden zijn de laag die dit van een lastbeeld naar een verklaard beeld brengt, en die vraag je aan een arts. Moeheid die langer duurt dan een maand, of die samengaat met ’s nachts zweten, minder zin in eten, benauwdheid of veel dorst, is een reden voor de huisarts.⁠⁷

Wat je met je score doet

Een score van vandaag is je beginwaarde. Ga met het rijtje koud, moe, zwaarder en een trage darm naar de huisarts en vraag om bloed, want dat rijtje is de reden om te prikken.⁠² Vindt het bloed niets, herhaal dan de scan over twee weken, over dezelfde vragen, en werk ondertussen aan je nachten: het tekort dat je niet voelt is het tekort dat je energie kost.⁠⁹ Wat een slaaptest daarover meet, staat in waarom je moe wakker wordt.