Gezonde bloeddruk: waarom zo weinig mensen die bereiken, en de nieuwe kaart van de American Heart Association

Gezonde bloeddruk: een getal waar je zelden aan denkt

Je voelt je prima, en een gezonde bloeddruk is wel het laatste waar je aan denkt. Je fietst of rijdt naar je werk, zit een ochtend vol overleggen uit, luncht achter je bureau en neemt de trap zonder erbij na te denken. Aan het eind van de dag zak je weg op de bank. Niets doet pijn, niets voelt vreemd. De laatste keer dat iemand een band om je arm deed, is alweer een tijd geleden, en je weet niet meer wat de meter aangaf. Bloeddruk is een van die dingen waarbij je ervan uitgaat dat je een gezonde bloeddruk hebt, tot iemand je iets anders vertelt.

Dat is het vreemde eraan. Een verhoogde bloeddruk is vaak iets wat je zelf niet merkt, dus de enige manier om het te weten is meten. En één meting is pas het begin: het getal moet bekend zijn, gevolgd worden en besproken, soms jarenlang. Ergens in die keten houdt het verhaal voor heel veel mensen op.

Je bent verre van de enige

In Nederland gaf 15,4% van de mensen die werden ondervraagd aan in de afgelopen 12 maanden een hoge bloeddruk te hebben of te hebben gehad, in zelfgerapporteerde cijfers over 2023 tot 2025 die het RIVM in 2026 via VZinfo publiceerde.⁠² Dat is ongeveer één op de zeven mensen, en het telt alleen wie het weet.

In de Europese Unie had 22% van de mensen van 15 en ouder een hoge bloeddruk in de gezondheidsenquête van 2019, en Nederland hoorde met 16% bij de landen met het laagste aandeel (Eurostat, 2021).⁠⁴ Wereldwijd stelde de NCD Risk Factor Collaboration vast dat het aantal mensen in de leeftijd van 30 tot 79 met een hoge bloeddruk tussen 1990 en 2019 verdubbelde, tot 626 miljoen vrouwen en 652 miljoen mannen (The Lancet, 2021).⁠⁵ Alleen al in de Verenigde Staten telt de American Heart Association ongeveer 122,4 miljoen volwassenen met een hoge bloeddruk (2026).⁠¹

Wil je een eerste indicatie van hoe je eigen hart en bloedvaten ervoor staan, dan geeft de hart- en vaatscan van BioProfile je een startpunt. De scan is geen diagnose. Het gaat om inzicht, om te zien waar je vandaag staat.

Waarom een meting te hoog blijft

In de Verenigde Staten haalt maar 20,7% van de mensen die van een hoge bloeddruk weten waarden onder 130/80 mm Hg, het niveau dat de American Heart Association als onder controle telt, terwijl er wel werkzame mogelijkheden bestaan.⁠¹ Gewoon gezegd: van elke vijf mensen die het al weten, komen er ongeveer vier niet zo ver.

De redenen zijn zelden één ding. Een meting moet gedaan, herhaald en besproken worden; zorg moet bereikbaar zijn en gevolgd worden; en het dagelijks leven, van je werk tot je buurt, bepaalt hoeveel ruimte er voor dat alles is. De verschillen in controle blijven ook bestaan tussen raciale, etnische, sociaaleconomische en geografische groepen.⁠¹

Wat al bekend was, en waar het ophield

In 2013 betoogde een eerder wetenschappelijk advies van de American Heart Association, het American College of Cardiology en de Centers for Disease Control and Prevention dat een heel systeem beter werkt dan losse inspanningen: vaste stappen in de zorg, goede registratie, terugkoppeling, zorg door een team en het betrekken van patiënten, gezinnen en zorgsystemen, in plaats van alleen voorlichting.⁠⁶

Eén groot Amerikaans zorgsysteem liet zien hoe dat eruit kan zien. Bij Kaiser Permanente Northern California steeg het aandeel mensen met een hoge bloeddruk onder controle van 43,6% in 2001 naar 80,4% in 2009, van minder dan de helft naar ongeveer vier op de vijf, terwijl het landelijke gemiddelde veel minder steeg, van 55,4% naar 64,1%.⁠⁷ Dat onderzoek volgde een patroon in de tijd in plaats van een experiment uit te voeren, dus het laat niet zien dat alleen het programma de stijging veroorzaakte, wel dat de stijging en het programma samengingen.

Wereldwijd bleef de kloof groot: in 2019 was de bloeddruk onder controle bij 23% van de vrouwen en 18% van de mannen met een hoge bloeddruk, en sommige middeninkomenslanden doen het nu beter dan de meeste hoge-inkomenslanden.⁠⁵ Daar hield de kennis op. Een georganiseerd systeem binnen één zorgomgeving kon de cijfers omhoog brengen, maar er was geen gedeeld plan voor alles buiten de spreekkamer: de buurt, de werkplek, voorlichting die past bij de mensen voor wie die bedoeld is, allemaal tegelijk aan het werk en allemaal gemeten.

Een nieuwe kaart van de American Heart Association

Op 29 september 2026 publiceerde het vaktijdschrift Hypertension een wetenschappelijk advies met de titel “American Heart Association’s Strategic Approach to Promoting Blood Pressure Control”.⁠¹ De auteurs zijn Y. Commodore-Mensah, B.K. Bellows, A.P. Smith, J.T. Flynn, A.D. Pressley, S. Honeycutt, E. Sanchez, M. Abdalla en S. Nesbitt, die schrijven namens de American Heart Association en verschillende wetenschappelijke raden van de vereniging. De databankvermelding noemt niet waar elke auteur werkt. Het is geen preprint maar een artikel in een vaktijdschrift.

Het advies meldt geen nieuw experiment. Het presenteert het American Heart Association Blood Pressure Control Logic Model: een visueel kader van hoe middelen en activiteiten in de zorg en in de samenleving tot resultaten moeten leiden. De vereniging heeft een bloeddrukcontrole die eerlijk verdeeld is over groepen tot een van de centrale prioriteiten gemaakt, en dit model is het plan dat bij die keuze hoort.

Waarom dit voor jou telt: het meeste van wat bepaalt of een bloeddruk binnen een gezond bereik blijft, gebeurt buiten de korte tijd in een spreekkamer. Het gebeurt op je werk, thuis, in de informatie die je krijgt en in de vraag of iemand opnieuw meet. Een plan dat die plekken serieus neemt, is een plan over je gewone dagen.

Wat een logisch model is

Het ene idee dat hier de moeite waard is om te begrijpen, is het logisch model zelf. Het klinkt technisch, maar het is een manier van denken die je waarschijnlijk al gebruikt.

Een logisch model is een keten van “als dit, dan dat”-stappen op één pagina: wat je erin stopt, wat je ermee doet, wat je verwacht dat er verandert, en het grotere effect waar je op mikt. Elke schakel moet houden voordat de volgende dat kan.

In het advies loopt de keten zo.⁠¹ De inbreng is wat een organisatie meebrengt: deskundigheid van medewerkers, datasystemen, financiering en samenwerkingsverbanden. Die inbreng loopt via vier strategieën: de zorgomgeving veranderen via onderzoek en hervorming van beleid; voorlichting die past bij de cultuur van de mensen voor wie die bedoeld is; betere kwaliteit van de klinische zorg; en maatschappelijke organisaties en werkplekken betrekken bij gezondheidsbevordering. Uit die activiteiten komen meetbare uitkomsten voort, en uit de uitkomsten effecten op de hele bevolking: eerlijkere resultaten en een kleinere kans op problemen met hart en bloedvaten.

Twee kenmerken maken hier meer van dan een schema. De vier strategieën zijn bedoeld om tegelijk te lopen: voorlichting zonder betere zorg, of betere zorg waar niemand in de buurt van hoort, laat een schakel los. En het model laat een plan vooraf zeggen wat het gaat meten, en daarom legt het advies de nadruk op grondige evaluatie en blijvende samenwerking tussen sectoren. Een keten die je niet kunt toetsen, is alleen maar een wens. De auteurs noemen het model aanpasbaar, zodat ook andere organisaties het kunnen gebruiken.

Twee plekken die de kaart bereikt: de spreekkamer en de werkplek

Het model wordt duidelijker als je er een echte situatie aan ophangt.

Het eerste voorbeeld is de spreekkamer. Het programma van Kaiser Permanente past keurig op de kaart.⁠⁷ Een register van iedereen met een hoge bloeddruk en gedeelde prestatiecijfers zijn inbreng: datasystemen. Richtlijnen en afspraken met een medisch assistent alleen om de bloeddruk te laten meten zijn activiteiten binnen de strategie van betere klinische zorg. Het stijgende aandeel mensen met een bloeddruk onder controle is de uitkomst. In de termen van een logisch model was het één sterke keten binnen één zorgsysteem.

Het tweede voorbeeld is de werkplek, die het advies noemt als een van de plekken om bij te betrekken.⁠¹ De samenvatting beschrijft geen specifiek programma op het werk, dus lees dit niet als iets wat het advies meldt, maar als een illustratie van de kaart. Een samenwerking met een werkgever is de inbreng. Een moment op het werk waarop mensen de bloeddruk kunnen laten meten en in gewone woorden horen wat het getal betekent, is de activiteit. De uitkomst om te meten is hoeveel werknemers de eigen waarden kennen en er vervolgstappen mee zetten. Je brengt een groot deel van je wakkere uren op je werk door, en precies daarom zet het advies de werkplek op dezelfde pagina als de spreekkamer.

Waarom de leeftijd van 40 ertoe doet

Een keten werkt alleen als mensen erin stappen, en veel mensen doen dat laat. Mirjam Wolder van de Hartstichting verwoordde het helder.⁠³

Een hoge bloeddruk wordt vaak gezien als ouderdomskwaal, terwijl de kans hierop al vanaf je 40ste stijgt.

Mirjam Wolder, programmamanager Eerder Opsporen, Hartstichting

Anders gezegd: een hoge bloeddruk wordt vaak gezien als een kwaal van de ouderdom, terwijl de kans al vanaf 40 begint te stijgen. David Smeekes, arts bij dezelfde stichting, verbindt die leeftijd met meten.⁠⁸

Vanaf je 40e heb je meer kans op een hoge bloeddruk, zowel mannen als vrouwen.

David Smeekes, arts, Hartstichting

Anders gezegd: vanaf 40 hebben zowel mannen als vrouwen meer kans. Een gemeten getal is de eerste schakel van elke keten in het advies: voordat zorg, voorlichting of een programma op het werk iets kan doen, moet een getal bekend zijn.

Wat het advies wel en niet liet zien

Het advies liet een plan zien: een aanpasbare kaart van hoe organisaties samen aan bloeddruk kunnen werken.⁠¹

Bij wie: bij niemand, in de zin van een onderzoek. Het advies is geen experiment maar een kader. Er is geen groep mensen onderzocht, dus er valt geen populatie en geen omvang te melden; de achtergrondcijfers beschrijven volwassenen in de Verenigde Staten.

Wat het advies niet liet zien, weegt even zwaar. Het meldt geen nieuwe gemeten uitkomst, en het laat niet zien dat organisaties die het model gebruiken uiteindelijk meer mensen hebben met een bloeddruk onder controle; volgens het advies moet juist dat nog worden geëvalueerd. Hoe goed een Amerikaans plan overgaat naar het Nederlandse stelsel, met de centrale rol van de huisarts, wordt niet vermeld. En BioProfile heeft niet de volledige tekst gelezen, alleen de samenvatting.

Wat je nu kunt doen

Ken je eigen waarden. Laat je bloeddruk meten, bij de huisartsenpraktijk of thuis. Meet je thuis, dan legt Thuisarts uit hoe dat gaat en vraagt de site je om je metingen mee te nemen naar je volgende afspraak, zodat een huisarts het hele beeld ziet in plaats van één moment.⁠⁹ Een hartslag is een ander getal; wat als normaal geldt, lees je in ons artikel over een normale hartslag.

Kijk hoeveel je zit. Je werkdag is een van de plekken waar het advies naar wijst, en een plek waar je zelf veel beslist. Wat te weinig bewegen met je lichaam doet, lees je in ons artikel over weinig bewegen.

Ontdek waar je staat. De open vraag na het lezen over een plan als dit is een persoonlijke: hoe staat het vandaag met je eigen hart en bloedvaten, en waar zou je beginnen? De hart- en vaatscan geeft je een eerste indicatie, een startpunt om op terug te komen.