In het kort
- Lekker je vel voelen is niet vanzelfsprekend voor mensen met een ultrazeldzame erfelijke huidaandoening: ze gebruikten allemaal veel vormen van zonbescherming en hadden toch klachten, en blaren, die onvoorspelbaar ontstonden, waren de zwaarste last.1
- De last reikte tot werk, opleiding, geld, psychische en emotionele gezondheid, sociaal leven en gezin, ongeacht hoe ernstig de aandoening was.1
- In Nederland steeg het aandeel mensen met een minder goede psychische gezondheid van 11 procent in 2001 naar 18 procent in 2024.2
Inhoud
Lekker je vel voelen als alles goed doen niet genoeg is
In dit stuk lees je hoe de last van een ultrazeldzame erfelijke huidaandoening eruitziet als mensen alles goed doen en de huid toch op licht reageert, en waarom die last tot in elk deel van het dagelijks leven reikt, hoe mild of ernstig de aandoening ook is. Mensen van wie de huid blaren krijgt in licht, beschrijven een last die veel verder gaat dan de huid: blaren die zonder waarschuwing komen, aanhoudende pijn en druk op werk, geld, vriendschappen en gezin. Dat is belangrijk, want hetzelfde patroon, spanning die je niet helemaal kunt wegplannen, is een stille manier waarop stress zich in elk gewoon leven nestelt, en als je dat patroon helder ziet, helpt dat je om je lekkerder in je vel te voelen.

Geverifieerd door Sonia Sanz Muñoz, PhD
Gepromoveerd aan de University of Wollongong
Gecontroleerd op 28 oktober 2026
Je doet de verstandige dingen. Je gaat op tijd naar bed, je plant de week op zondagavond, je vertrekt vroeg zodat het verkeer je niet te laat kan laten komen. En toch gooit op een gewone dinsdag iets wat je niet zag aankomen de dag om: een bericht van je werk dat je middag verandert, een kind dat ziek wakker wordt, een trein die niet rijdt. Je deed alles goed, en het gebeurde toch. Tegen de avond ben je minder moe van wat er gebeurde dan van de uren waarin je je schrap zette voor wat er nog zou kunnen komen. Langzaam, zonder dat je het besluit, wordt dat schrap zetten de achtergrond van je dagen.
Je bent niet de enige die dit draagt

Als dat achtergrondgezoem van spanning bekend klinkt, ben je in groot gezelschap. In Nederland meldde het CBS, het Centraal Bureau voor de Statistiek, in 2026 dat het aandeel mensen met een minder goede psychische gezondheid steeg van 11 procent in 2001 naar 18 procent in 2024.2 Hetzelfde CBS-rapport liet zien dat in 2024, 36 procent van de mensen van 12 jaar en ouder een minder goede fysieke gezondheid had.3
In het Verenigd Koninkrijk meldde het Office for National Statistics (ONS) in 2023, over de periode april 2022 tot en met maart 2023, dat lichaam en geest vaak samen opgaan: 57,4 procent van de volwassenen met een zeer slechte gezondheid meldde ook een hoge mate van angst, tegenover 14,8 procent van wie een zeer goede gezondheid had.4
Deze cijfers zeggen niet waarom iemand zich zo voelt, en ze zeggen niets over jou persoonlijk. Wel laten ze zien dat leven met een lichaam of een hoofd dat niet helemaal lekker voelt veel voorkomt, en dat lichamelijke en psychische spanning vaak naast elkaar opduiken. Wil je weten waar je eigen stress vandaag staat, dan geeft de BioProfile stresstest je een startpunt. De scan is geen diagnose. Het is inzicht in waar je vandaag staat, zodat je betere keuzes kunt maken in je leefstijl.
Waarom sommige lasten uit het zicht blijven
De aandoening waar deze longread om draait, is zo zeldzaam dat veel artsen die nooit zullen tegenkomen. De aandoening is erfelijk: een stap in de manier waarop het lichaam heem maakt, een molecuul dat het lichaam nodig heeft, werkt niet, waardoor stoffen die op licht reageren zich ophopen en de huid op licht reageert.5 Niet alleen op felle zon: de huid is extreem gevoelig voor zichtbaar licht, en blaren ontstaan waar licht de huid raakt, zoals op het gezicht en de handen. De tanden kunnen een bruinige kleur krijgen.5
Hoe zwaar dat is, verschilt sterk. Aan de ene kant is de aandoening al voor de geboorte zeer ernstig; aan de andere kant begint de aandoening laat en raakt die de huid maar licht.5 Wat gelijk blijft, is hoe het dagelijks leven eromheen is ingericht: licht strikt mijden, met beschermende kleding, een zonnebril en filters op de ramen van auto en huis.5 Stel je een werkdag, een rit naar school of een zomervakantie voor die is gepland rond de plek waar het licht valt.
Wat bekend was over het dagelijks leven met deze groep zeldzame heemaandoeningen, kwam grotendeels uit vragenlijsten. Een overzichtsstudie uit 2022 bracht 20 artikelen bij elkaar, vanaf 1986, over de psychische kant en de kwaliteit van leven bij deze aandoeningen. De conclusie was dat vragenlijsten alleen iemands leven minder volledig beschrijven dan een direct interview, en dat de combinatie van beide het volledigste beeld geeft.6
Verwante aandoeningen waren al beter bekeken. Bij een verwante erfelijke lichtgevoeligheidsaandoening hield een eerder project, met dezelfde Stanford-onderzoeker onder de auteurs, 23 interviews, met 17 volwassenen en 6 jongeren. Deelnemers werden beperkt in hun dagelijkse activiteiten en in hun sociaal en emotioneel functioneren, velen meldden gevolgen voor werk en productiviteit, en de interviews leidden tot een nieuwe patiëntvragenlijst.7 In Nederland volgde het Erasmus MC in Rotterdam 121 volwassenen met een verwante erfelijke lichtgevoeligheidsaandoening. Pijnlijke huidreacties na licht drukten op de kwaliteit van leven, op het sociaal functioneren en op vakanties, en de Nederlandse patiënten leken vaker werkloos te zijn, ondanks een hoger opleidingsniveau.8
Daar hield de kennis op. Voor de ultrazeldzame aandoening in deze longread schrijven de auteurs van het nieuwe artikel dat weinig bekend was over welke delen van het leven precies geraakt worden, en over de sociale en emotionele kant.1
Wat de nieuwe interviews lieten zien
Het nieuwe artikel vult een deel van dat gat. De auteurs zijn H. Naik en L.R. Williams van de afdeling Genetica en S.D. Huang van de afdeling Geneeskunde van de Stanford University School of Medicine in Palo Alto, Californië; K. Wheeden van de United Porphyrias Association in Bethesda, Maryland; en A.L. Erwin van de afdeling Medische Genetica en Genomica van de Cleveland Clinic in Cleveland, Ohio, die ook auteur is van het overzicht uit 2019 dat hierboven is genoemd.5 Het artikel verscheen op 7 oktober 2026 online in het tijdschrift Molecular Genetics and Metabolism, als tijdschriftartikel en niet als preprint.1
Het team combineerde vragenlijsten met interviews, de mix die de overzichtsstudie uit 2022 had beschreven als de weg naar het volledigste beeld,6 om in de eigen woorden van mensen vast te leggen hoe de klachten voelen en wat ze met dagelijkse activiteiten doen. Deelnemers werden wereldwijd gevonden via patiëntenorganisaties. Negentien mensen werden geïnterviewd: 15 volwassenen met de aandoening en 4 ouders van kinderen met de aandoening. Het genoemde doel was het eigen perspectief van patiënten te begrijpen, zodat toekomstige patiëntvragenlijsten meten wat voor hen telt.1
Misschien ontmoet je nooit iemand met deze aandoening. Toch beschrijven deze interviews in scherpe vorm iets wat veel mensen in mildere vorm kennen: de spanning van een lichaam, of een leven, dat zich niet aan het plan houdt, en de manier waarop die spanning zich verder verspreidt dan de bron. Het artikel noemt waar die spanning terechtkwam. De aandoening dwong tot grote veranderingen in het dagelijks leven, ook in werk en opleiding, en bracht extra stress op geld, op de psychische en emotionele gezondheid, op het sociale leven en op de relaties in het gezin.1 De aandoening is zeldzaam. De manier waarop spanning van het ene deel van het leven overslaat naar alle andere is dat niet, en dat is het deel van dit verhaal dat jou aangaat.
Het gewicht van niet weten

Het idee dat je uit deze interviews kunt meenemen, is eenvoudig en gaat diep: een last die je niet kunt voorspellen, weegt zwaarder dan de momenten zelf. Een blaar, een slechte dag of een tegenvaller is een losse gebeurtenis. Niet weten wanneer de volgende komt, is een last die je de hele tijd draagt, in het plannen, het controleren en het schrap zetten daartussen. En als alles goed doen je geen veiligheid oplevert, wordt de moeite zelf een deel van de last. Dat is hoe BioProfile leest wat de deelnemers beschrijven, niet iets wat het artikel zelf heeft getest. Twee voorbeelden uit de interviews laten zien hoe dat eruitziet.
Het eerste voorbeeld is bescherming. Elke deelnemer meldde veel vormen van zonbescherming te gebruiken en had toch klachten.1 Dat is de dagelijkse routine die het overzicht uit 2019 beschrijft, de kleding, de zonnebril, de gefilterde ramen,5 uitgevoerd door iedereen in de groep, en het was nog steeds niet genoeg.
Het tweede voorbeeld is de blaar zelf. Deelnemers beschreven dat blaren ontstonden, en dat de huid herstelde, op manieren die ze niet konden voorspellen, en ze noemden blaarvorming de zwaarste last van allemaal. De meesten leefden ook met chronische pijn.1
Kristen Wheeden, voorzitter van de United Porphyrias Association en medeauteur van het nieuwe artikel, schreef in 2025 in een column over mensen die met de aandoening leven:
Maar dit alles moeten ze doen terwijl ze zich zorgvuldig tegen licht beschermen, in het besef dat een paar minuten blootstelling weer een pijnlijke blaar of blijvende schade kan betekenen.9
Kristen Wheeden, voorzitter, United Porphyrias Association
Omdat deze woorden van een medeauteur en belangenbehartiger komen, toetsen ze het onderzoek niet onafhankelijk: ze zijn een stem van binnen het onderzoek.
Hetzelfde patroon zie je ook buiten deze aandoening. Janneke Langendonk, internist in het Erasmus MC in Rotterdam en gespecialiseerd in erfelijke stofwisselingsaandoeningen, zei in 2019 over een verwante zeldzame stofwisselingsaandoening, niet die uit het nieuwe artikel:
De aanvallen zijn moeilijk te voorspellen, ook als je keurig volgens de ‘voorschriften’ leeft.10
Janneke Langendonk, internist gespecialiseerd in erfelijke stofwisselingsaandoeningen, Erasmus MC
In gewone woorden: zelfs wie keurig volgens de regels leeft, ziet de volgende aanval moeilijk aankomen. Twee aandoeningen, twee stemmen, en dezelfde ervaring: je aan de regels houden maakt de volgende episode niet voorspelbaar.
Wat de deelnemers wilden, past bij dat beeld. Ze zeiden eensgezind dat meer tijd in het zonlicht met minder blaren hun kwaliteit van leven zou verbeteren.1 Op de vraag wat er in de toekomst gemeten moet worden, zetten ze drie dingen voorop: kunnen meedoen aan sociale rollen en activiteiten, hoeveel pijn in de weg zit, en sociaal isolement.1 Alle drie gaan niet over de huid alleen, maar over het leven rond de huid.
De samenvatting van de auteurs zelf gaat verder: de kwaliteit van leven was in alle delen van het dagelijks leven geraakt, ongeacht hoe ernstig de aandoening was.1 Een mildere vorm op papier betekende geen lichter leven. Vertaald naar je eigen stress, voorzichtig en alleen als onze lezing: hoe zwaar spanning voelt, hangt niet alleen af van hoe groot de gebeurtenissen zijn, maar ook van hoe ver ze reiken en hoe weinig je ze ziet aankomen.
Wat deze interviews niet laten zien
Het artikel is klein en beschrijvend. Negentien mensen werden geïnterviewd. De meesten waren wit en niet van Latijns-Amerikaanse afkomst, de meesten waren vrouw, en bij de meesten begon de aandoening al in de babytijd.1 Mensen bij wie de aandoening later begon, met een andere achtergrond of van een ander geslacht, kunnen de aandoening anders beleven, en deze groep kan niet laten zien of dat zo is. Deelnemers werden gevonden via patiëntenorganisaties, en mensen die zulke organisaties vinden, kunnen verschillen van mensen die dat niet doen.
Interviews beschrijven ervaringen in de eigen woorden van mensen. Ze meten niet hoe vaak elk probleem voorkomt, ze vergelijken mensen met de aandoening niet met mensen zonder, en het artikel test geen manier om de last kleiner te maken. BioProfile heeft alleen de samenvatting gelezen: die vermeldt de leeftijden en landen van de deelnemers niet, en ook niet de uitkomsten van de vragenlijsten apart, dus die staan hier niet. En de stap van deze aandoening naar alledaagse stress is geen bevinding van het artikel, maar onze lezing.
Kort gezegd, en wat je nu kunt doen

Kort gezegd: mensen met een ultrazeldzame erfelijke huidaandoening die op licht reageert, gebruikten allemaal veel vormen van zonbescherming, kregen toch blaren die ze niet konden voorspellen, en noemden blaarvorming de zwaarste last; de spanning reikte tot werk, opleiding, geld, psychische en emotionele gezondheid, sociaal leven en gezin, ongeacht hoe ernstig de aandoening was.1 Dat beeld komt uit interviews met 19 mensen, de meesten wit en de meesten vrouw, gevonden via patiëntenorganisaties; het beschrijft hun ervaring en meet, vergelijkt of test niets.1 Spanning die zich niet aan het plan houdt, komt ook ver buiten deze aandoening veel voor: in Nederland steeg het aandeel mensen met een minder goede psychische gezondheid naar 18 procent in 2024.2
Hieruit volgen drie richtingen, en geen ervan is een recept. Ten eerste, let op waar je spanning voortkomt uit niet weten in plaats van uit de gebeurtenis zelf, omdat dat misschien het deel is dat je het langst draagt. Ten tweede, kijk hoe ver de spanning reikt: werk, geld, vriendschappen en thuis zijn de plekken die de deelnemers noemden, en die zijn het waard om ook in je eigen leven na te lopen. Ten derde, blijf in contact met mensen. Sociaal isolement was een van de drie dingen die deelnemers het liefst gemeten wilden zien; als spanning je dat contact begint te kosten, praat dan met iemand die je vertrouwt of met je huisarts. Lees verder over wat chronische stress laat zien in je lichaam en hoe lang een burn-out duurt.
Hoeveel spanning je nu draagt, meet een gevoel slecht. Daarvoor is de stresstest onder deze longread: die geeft je een startwaarde voor je stress van vandaag, zodat je ziet waar je staat.
Veelgestelde vragen
Wat is de ultrazeldzame huidaandoening in deze longread?
Een erfelijke aandoening waarbij een stap in de aanmaak van heem niet werkt, waardoor stoffen die op licht reageren zich ophopen en de huid blaren krijgt in zichtbaar licht, bijvoorbeeld op het gezicht en de handen.5 De medische naam staat in de titel van het artikel bij de bronnen. Of je een aandoening hebt, beoordeelt een arts.
Wie deden er mee aan de nieuwe studie?
Negentien mensen werden geïnterviewd, 15 volwassenen met de aandoening en 4 ouders van kinderen met de aandoening, wereldwijd gevonden via patiëntenorganisaties. De meesten waren wit en niet van Latijns-Amerikaanse afkomst, de meesten waren vrouw, en bij de meesten begon de aandoening al in de babytijd.1
Wat heeft een zeldzame huidaandoening met stress te maken?
De deelnemers meldden dat de aandoening extra stress gaf op geld, psychische en emotionele gezondheid, sociaal leven en relaties in het gezin.1 Lichaam en geest gaan ook breder samen op: in het Verenigd Koninkrijk meldde 57,4 procent van de volwassenen met een zeer slechte gezondheid ook een hoge mate van angst, tegenover 14,8 procent van wie een zeer goede gezondheid had.4
Zegt de stresstest wat je mankeert?
Nee. De scan is geen diagnose. De scan geeft je een startwaarde voor hoeveel stress je vandaag draagt, zodat je ziet waar je staat. Een oorzaak vinden is werk voor een arts.
Bronnen
Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.
- Naik H, Huang SD, Williams LR, Wheeden K, Erwin AL. The burden of an ultra-rare inherited skin disorder: Congenital erythropoietic porphyria. Molecular Genetics and Metabolism, 2026. doi.org/10.1016/j.ymgme.2026.110290
- Knoops K. Ontwikkelingen in fysieke en psychische gezondheid in Nederland: Conclusie. CBS, Statistische Trends, 2026. cbs.nl
- Knoops K. Ontwikkelingen in fysieke en psychische gezondheid in Nederland: Conclusie. CBS, Statistische Trends, 2026. cbs.nl
- Office for National Statistics. Personal well-being in the UK: April 2022 to March 2023. ONS, 2023. ons.gov.uk
- Erwin AL, Desnick RJ. Congenital erythropoietic porphyria: Recent advances. Molecular Genetics and Metabolism, 2019. doi.org/10.1016/j.ymgme.2018.12.008
- Granata F, Nicolli A, Colaiocco A, Di Pierro E, Graziadei G. Psychological Aspect and Quality of Life in Porphyrias: A Review. Diagnostics (Basel), 2022. doi.org/10.3390/diagnostics12051193
- Mathias SD, Burke L, Colwell HH, Mensing G, Savage W, Naik H. Development and content validation of novel patient-reported outcome measures to assess disease severity and change in patients with erythropoietic protoporphyria: The EPP Impact Questionnaire (EPIQ). Patient Related Outcome Measures, 2024. doi.org/10.2147/PROM.S438892
- Wensink D, Wagenmakers MAEM, Wilson JHP, Langendonk JG. Erythropoietic protoporphyria in the Netherlands: Clinical features, psychosocial impact and the effect of afamelanotide. The Journal of Dermatology, 2023. doi.org/10.1111/1346-8138.16690
- Wheeden K, President, United Porphyrias Association. Celebrating a turning point for congenital erythropoietic porphyria. Porphyria News, 2025. porphyrianews.com
- Houweling A. Acute porfyrie: hoop op beter leven dankzij studiemedicijn (met dr. Janneke Langendonk, internist, Erasmus MC). Amazing Erasmus MC, 2019. amazingerasmusmc.nl
Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.
Lees ook
Zie waar je stress vandaag staat
Beantwoord een korte reeks vragen over hoe stress zich in je dagen laat zien, en je stressscore verschijnt in je dashboard. De scan is geen diagnose: de scan laat zien waar je vandaag staat.
Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.
BioProfile analyseert je gezondheidsstatus om jou en je coach te sturen. Het stelt geen diagnose, dat kan alleen een arts. Gebouwd op gevalideerde gezondheidsvragenlijsten; de gecombineerde BioProfile-score is zelf nog geen gevalideerd klinisch instrument. Je antwoorden blijven privé (AVG).
