In dit artikel lees je waarom steeds wakker schrikken bij inslapen kan gebeuren, hoe gewoon het is, wat er doorgaans bij hoort en wanneer je er met je huisarts over praat. Dat is belangrijk, want een plotselinge schok of een knal op de rand van de slaap kan beangstigend zijn. Weten wat het is, helpt je te beslissen of het aandacht nodig heeft. Je zakt net weg als je lichaam ineens schokt, je het gevoel hebt dat je valt, of je een harde knal hoort die verder niemand hoorde. De slaapscan van BioProfile meet hoeveel last je van je slaap hebt en laat zien waar je vandaag staat. De scan geeft je inzicht in je slaap en kan je helpen betere keuzes te maken in je levensstijl. De scan is geen diagnose. Een oorzaak zoeken is werk voor een arts.

Geverifieerd door Sonia Sanz Muñoz, PhD
Gepromoveerd aan de University of Wollongong
Gecontroleerd op 5 november 2026
In het kort
- Steeds wakker schrikken bij inslapen is heel gewoon. Eén artikel schat dat 60 tot 70% van de algemene bevolking deze slaapschokken kent.1
- Sommige mensen horen bij het wegzakken een harde knal. Dit heet exploding head syndrome. Bijna een op de vijf studenten had het minstens een keer meegemaakt, en de onderzoeker noemt de episodes op zich betrekkelijk onschuldig.2
- Mensen die ’s nachts deze knallen horen, melden doorgaans slechter slapen en meer angst, dus het loont om naar je slaap als geheel te kijken.3
- De slaapscan geeft je een beeld van hoe je vandaag slaapt. De scan is geen diagnose.
Inhoud
Wat een slaapschok is
De schok heeft een naam: een slaapschok (in het Engels hypnic jerk), een plotselinge samentrekking van het lichaam op het moment dat je in slaap valt.1 Eén artikel schat dat 60 tot 70% van de algemene bevolking deze schokken kent.1 Een casusverslag noemt een vergelijkbaar cijfer van tot 70% van de volwassenen ergens in hun leven, maar dat verslag beschrijft maar één patiënt.4
Gewoon gezegd: de meeste mensen kennen deze schok. Overkomt het je af en toe, dan deel je dat met de meeste volwassenen.
Het helpt ook om te weten hoe een gewone nacht eruitziet. Inslapen duurt normaal 10 tot 30 minuten, of tot 60 minuten bij ouderen, en 3 tot 4 keer per nacht kort wakker worden is normaal.5
Steeds wakker schrikken bij inslapen: waarom het gebeurt
Onderzoek heeft nog niet vastgesteld waarom de schok optreedt. Wat de studies wel laten zien, is wat er doorgaans samengaat met veel schokken. Onderzoekers namen 66 mensen met parkinsonisme een nacht lang op met video en slaapmetingen, en ongeveer een op de vier van hen had slaapschokken.1 De auteurs noemen de schokken veelvoorkomend en onderschat en schrijven dat ze kunnen bijdragen aan een gebroken slaap en slapeloosheid.1
Die studie keek alleen naar mensen die al parkinsonisme hadden. De studie laat zien hoe vaak de schokken in die groep optreden en waarom onderzoekers ze zien als iets dat een nacht kan onderbreken.
Eén casusverslag beschrijft een patiënt van middelbare leeftijd bij wie de schokken sterker waren geworden, samen met chronisch slaaptekort en een depressie. De auteur schrijft dat sterkere schokken chronisch slaaptekort kunnen veroorzaken, wat daarna kan leiden tot een depressie.4 Bij deze patiënt verbeterde het antidepressivum escitalopram de stemming, maar werden de schokken ’s nachts erger.4
Eén patiënt kan niet aantonen dat hetzelfde bij anderen gebeurt. Het verslag laat wel zien dat sterke, veelvuldige schokken aandacht verdienen als ze je slaap kosten.
Voor slecht slapen in het algemeen noemt Thuisarts stress en piekeren, gewoonten zoals ’s nachts je telefoon gebruiken en onregelmatige slaaptijden, cafeïne en alcohol, en angst of depressie. Zelfs cafeïne 6 uur voor het slapengaan maakt de slaap slechter.5 Dit zijn oorzaken van slecht slapen in het algemeen. De bronnen hier zeggen niet of ze de schokken frequenter maken. Word je na zulke nachten ook moe wakker, dan lees je in waarom je moe wakker wordt wat daarachter zit.
Een harde knal bij het inslapen
Soms is het een geluid in plaats van een schok. Exploding head syndrome betekent dat je een plotseling, hard geluid hoort bij het inslapen of het wakker worden. Het is meestal pijnloos, maar gaat samen met angst en onrust.6 Het werd ongeveer 150 jaar geleden voor het eerst beschreven, maar heeft betrekkelijk weinig aandacht gekregen van onderzoekers en artsen.6
Toen 211 studenten werden geïnterviewd, had 18% het ooit meegemaakt, en bijna allemaal hadden ze het meer dan eens. Vrouwen hadden het niet vaker dan mannen. Het kwam voor bij ruim een derde van de studenten die slaapverlamming hadden meegemaakt.2 De episodes gingen samen met echte angst, maar slechts 2,8% had ze zo erg dat ze duidelijke onrust veroorzaakten of het dagelijks leven in de weg zaten. De onderzoeker noemt de episodes op zich betrekkelijk onschuldig.2
In een tweede studie bij 135 jonge volwassenen had een op de vijf het ooit gehad. Wie het had, meldde meer angst en slechter slapen, en het kwam meer voor bij mensen die ook andere ongewone ervaringen tijdens de slaap hadden. Leeftijd, geslacht, depressieve klachten en of je een ochtend- of avondtype bent, maakten geen duidelijk verschil.3 Drie kwart van de hele groep sliep slecht.3
In een Japanse werkende bevolking van 1.820 mensen, gemiddelde leeftijd bijna 46, kwam het veel minder voor. Minder dan 3 op de 100 meldden plotselinge geluiden of explosies, en net iets meer dan 1 op de 100 voldeed aan alle criteria. Die groep scoorde duidelijk hoger op slapeloosheid, depressie, angst en vermoeidheid dan de mensen zonder het syndroom.7
Een knal in je hoofd bij het inslapen is dus een bekende ervaring, en meestal pijnloos. Het gaat doorgaans samen met slechter slapen en meer angst. Deze studies kunnen niet zeggen welke van de twee eerst komt. Niemand weet nog wat het veroorzaakt: een overzichtsartikel zet vijf hoofdtheorieën op een rij, en de vraag welke klopt, staat nog open.6
Hoe gewoon slaapklachten zijn in Nederland
In 2012 vulde een steekproef van 2.089 Nederlandse volwassenen van 18 tot 70 jaar, gekozen om het land te vertegenwoordigen, een vragenlijst over slaapstoornissen in. Van hen had 32,1% een algemene slaapstoornis, sliep 43,2% te kort en had 8,2% slapeloosheid. Nog eens 6,1% had een parasomnie, dat wil zeggen ongewone gebeurtenissen tijdens de slaap, en 12,5% had rusteloze benen of bewegingen van de ledematen tijdens de slaap.8
Gewoon gezegd: ongeveer een op de drie Nederlandse volwassenen slaapt slecht en ruim vier op de tien slapen te kort. Zijn je nachten onrustig, dan ben je verre van de enige.
Wanneer je naar de huisarts gaat
Thuisarts raadt aan een afspraak met je huisarts te maken als je over je slaapproblemen wilt praten.5 Hebben de slaapadviezen hieronder na een paar weken niet geholpen, dan raadt Thuisarts ook aan naar je huisarts te gaan.9 Thuisarts noemt rusteloze benen als mogelijke slaapstoornis: ’s avonds en ’s nachts moet je steeds je benen bewegen.5
Kort gezegd: het gaat erom of je slaap eronder lijdt. Is dat al weken zo, praat er dan met je huisarts over.
Wat de slaapscan meet
De slaapscan stelt vragen over je slaap en zet je antwoorden om in een slaapscore in je dashboard, zodat je kunt zien waar je vandaag staat. Een vragenlijst kan een slaapschok niet onderscheiden van exploding head syndrome of rusteloze benen, en kan geen oorzaak vinden. De scan is geen diagnose. Wat je krijgt, is een beginpunt. Herhaal je de scan later, dan heb je twee scores om te vergelijken in plaats van een vaag gevoel.
Wat je zelf kunt doen
Thuisarts adviseert geen koffie, zwarte of groene thee, ijsthee, cola of energiedrankjes in de 6 uur voor het slapen, en geen alcohol om in slaap te vallen, want alcohol maakt de slaap slechter.9 Leg je telefoon, tablet of computer 1 of 2 uur voor het slapengaan weg. Ga elke dag op ongeveer dezelfde tijd naar bed en sta op ongeveer dezelfde tijd op, lig niet langer dan 8 uur in bed, en ga elke dag een uur naar buiten, vooral ’s ochtends.9 In de Nederlandse steekproef hadden mensen die tussen 22:00 en 24:00 in slaap vielen en zeven tot acht uur sliepen, de minste algemene slaapklachten.8
Deze adviezen gaan over slapen in het algemeen. Of de schokken er zeldzamer van worden, is in de studies hier nergens getest. Meer adviezen staan in beter slapen: tips die echt helpen.
Samengevat
Steeds wakker schrikken bij inslapen is meestal een slaapschok, en de meeste mensen hebben er wel eens een. Een knal horen als je wegzakt, heet exploding head syndrome. Dat is beangstigend maar meestal pijnloos, en de oorzaak is nog onbekend. Exploding head syndrome gaat doorgaans samen met slechter slapen en meer angst. Thuisarts raadt aan naar je huisarts te gaan als je over je slaap wilt praten of als de slaapadviezen na een paar weken niet hebben geholpen. De slaapscan laat zien waar je slaap vandaag staat. De scan is geen diagnose.
Veelgestelde vragen
Waarom schrik ik steeds wakker als ik in slaap val?
Meestal is het een slaapschok, een plotselinge samentrekking van het lichaam op het moment van inslapen. De meeste mensen hebben het wel eens.1 Onderzoek heeft nog niet vastgesteld waarom de schok optreedt. Eén casusverslag beschrijft sterkere schokken samen met chronisch slaaptekort en een depressie.4
Wat betekent het als je in je slaap wakker schrikt?
Meestal is het je lichaam dat schokt als de slaap begint, en de meeste volwassenen kennen dat.4 Waar het om gaat, is of je slaap eronder lijdt. Wil je over je slaapproblemen praten, dan raadt Thuisarts aan een afspraak met je huisarts te maken.5
Wat is de oorzaak van exploding head syndrome?
Niemand weet het nog. Een overzichtsartikel zet vijf hoofdtheorieën op een rij en stelt vast dat de vraag welke klopt, nog openstaat.6 De episodes kunnen beangstigend zijn, maar de onderzoeker die studenten bestudeerde, noemt ze op zich betrekkelijk onschuldig.2
Is de slaapscan een test voor slaapschokken?
Dat is de slaapscan niet. De scan laat zien hoeveel last je in het algemeen van je slaap hebt. De scan kan een schok niet onderscheiden van een knal in je hoofd of van rusteloze benen. De scan is geen diagnose.
Bronnen
Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.
- Chiaro G, Calandra-Buonaura G, Sambati L, Cecere A, Ferri C, Caletti MT, Cortelli P, Provini F. Hypnic jerks are an underestimated sleep motor phenomenon in patients with parkinsonism. A video-polysomnographic and neurophysiological study. Sleep Medicine, 2016;26:37-44. doi.org/10.1016/j.sleep.2016.07.011
- Sharpless BA. Exploding head syndrome is common in college students. Journal of Sleep Research, 2015;24:447-449. doi.org/10.1111/jsr.12292
- Kirwan E, Fortune DG. Exploding head syndrome, chronotype, parasomnias and mental health in young adults. Journal of Sleep Research, 2021;30. doi.org/10.1111/jsr.13044
- Alghamdi SA. Hypnic Jerks, Major Depressive Disorder, and Antidepressant Use: A Possible Relationship. Cureus, 2023. doi.org/10.7759/cureus.47436
- NHG. Ik slaap slecht. Wat kan het zijn? Thuisarts.nl. thuisarts.nl
- Sharpless BA. Exploding head syndrome. Sleep Medicine Reviews, 2014;18:489-493. doi.org/10.1016/j.smrv.2014.03.001
- Tsovoosed U, Sumi Y, Ozeki Y, Harada A, Kadotani H. Prevalence and impact of exploding head syndrome in a Japanese working population. Sleep, 2025. Group with versus without the syndrome: Athens Insomnia Scale mean 8.86 vs 5.00, PHQ-9 10.8 vs 4.68, GAD-7 8.60 vs 3.69, fatigue 23.3 vs 15.3. doi.org/10.1093/sleep/zsaf007
- Kerkhof GA. Epidemiology of sleep and sleep disorders in The Netherlands. Sleep Medicine, 2017;30:229-239. doi.org/10.1016/j.sleep.2016.09.015
- NHG. Ik wil beter slapen: slaapadviezen. Thuisarts.nl. thuisarts.nl
Lees ook
Geschreven door
Zie waar je slaap staat
Beantwoord een paar vragen over je slaap van de laatste tijd en je slaapscore verschijnt in je dashboard. Op de scanpagina staat wat de slaapscan meet en waarop de scan gebaseerd is.
Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.
BioProfile analyseert je gezondheidsstatus om jou en je coach te sturen. Het stelt geen diagnose, dat kan alleen een arts. Gebouwd op gevalideerde gezondheidsvragenlijsten; de gecombineerde BioProfile-score is zelf nog geen gevalideerd klinisch instrument. Je antwoorden blijven privé (AVG).

