Vermoeidheid symptomen: waar moeheid op kan wijzen en wanneer je de huisarts belt

In dit artikel lees je wat vermoeidheid symptomen zijn, hoe algemeen ze zijn, waar moeheid op kan wijzen en bij welke signalen het tijd is om de huisarts te bellen. Dat is belangrijk, want vrijwel iedereen is af en toe moe, en de nuttige vraag is wanneer moeheid gewoon moeheid is en wanneer het reden is om beter te kijken. In de meeste gevallen gaat het vanzelf over.⁠³ De energiescan van BioProfile meet hoeveel last je van vermoeidheid hebt en geeft je een indicatie van waar je vandaag staat. De scan is geen diagnose. Het is zelfinzicht, om te zien waar je staat en om je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en leefstijl. Een oorzaak vinden is werk voor een arts.

Hoe algemeen vermoeidheid symptomen zijn

Een grote overzichtsstudie bundelde 91 studies met ruim 600.000 mensen uit de algemene bevolking wereldwijd. Ongeveer 20 procent van de volwassenen meldde vermoeidheid, en ongeveer 10 procent had vermoeidheid die langer dan zes maanden duurde. Bij jonge mensen onder de 18 was dat ongeveer 12 procent, en in sommige beroepen ruim 40 procent. Vermoeidheid kwam iets vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, en matige vermoeidheid kwam ruim twee keer zo vaak voor als ernstige vermoeidheid.⁠¹

In gewone woorden: ben je moe, dan ben je in groot gezelschap, en het grootste deel van die moeheid is van de matige soort.

Waar vermoeidheid op kan wijzen

Thuisarts, de publiekssite van het Nederlands Huisartsen Genootschap, noemt een lange lijst van mogelijke oorzaken. Veel daarvan liggen in het dagelijks leven: problemen thuis, stress op het werk, rouw, geldzorgen, angst, slecht slapen, te weinig bewegen en ongezond eten. Andere zijn lichamelijk: virusinfecties, hormoonstoornissen, diabetes, een schildklier die niet goed werkt, hartritmestoornissen en hartproblemen.⁠³

Wat de huisarts uiteindelijk vindt, is in 147 Nederlandse huisartsenpraktijken bijgehouden. Van 571 volwassenen die met een nieuwe episode van vermoeidheid kwamen, werd bij 8 procent binnen een jaar een duidelijke lichamelijke ziekte gevonden, en bij 17 procent werden psychische of sociale problemen vastgelegd. Bij ongeveer de helft werd niets vastgelegd dat de moeheid verklaarde.⁠⁴ Een overzicht van 26 studies in de huisartsenzorg wijst dezelfde kant op. Bij mensen die voor moeheid bij de huisarts kwamen, werd bij ongeveer 19 procent een depressie gevonden, bij ongeveer 3 procent bloedarmoede, bij ongeveer 4 procent een ernstige lichamelijke ziekte en bij minder dan 1 procent kanker. Een ernstige ziekte kwam ongeveer even vaak voor bij mensen zonder moeheid, dus volgens de onderzoekers is die ziekte mogelijk niet wat de moeheid veroorzaakt.⁠²

Wat dit voor jou betekent: moeheid op zichzelf wijst zelden op iets ernstigs. Een sombere stemming en de druk van het dagelijks leven komen vaker voor dan een lichamelijke ziekte.

Vermoeidheid symptomen samen met andere klachten: wanneer bel je de huisarts

Thuisarts raadt aan de huisarts te bellen als de moeheid lang duurt, bijvoorbeeld langer dan een maand, of als er andere klachten bij komen: ’s nachts veel zweten, minder eetlust, afvallen zonder dat je dat wilt, een verandering in je ontlasting, kortademigheid, veel dorst, hartkloppingen, of je erg somber of angstig voelen.⁠³

Sommige van deze signalen horen bij elkaar. Bij bloedarmoede horen de symptomen vermoeidheid en zwakte: mensen raken buiten adem op de trap of bij inspanning, en kunnen zich duizelig voelen, hartkloppingen of hoofdpijn merken of er bleek uitzien. Oorzaken zijn onder meer te weinig ijzer, bijvoorbeeld door hevige menstruaties of langzaam bloedverlies uit de darm, te weinig vitamine B12 of foliumzuur, en langdurige ziekten zoals nier- of leverziekte en kanker.⁠⁵

In gewone woorden: bij de symptomen afvallen en vermoeidheid samen, als dat afvallen ongewild is, of bij moeheid met nachtzweten of kortademigheid, bel je de huisarts in plaats van af te wachten.

Als vermoeidheid blijft: chronische vermoeidheid

In een registratie door 54 Nederlandse huisartsen waren de meeste episodes van vermoeidheid binnen vier weken voorbij, en ongeveer 4 procent duurde zes maanden of langer. Het chronisch vermoeidheidssyndroom werd geschat op ongeveer 1 op de 1.000 patiënten.⁠⁶ Thuisarts beschrijft dat syndroom als langer dan zes maanden moe zijn, met andere klachten erbij.⁠³

Vermoeidheid komt ook meer voor bij een langdurige ziekte. In het Nederlandse Lifelines-onderzoek onder ruim 78.000 volwassenen was 23 procent van de mensen met minstens een chronische ziekte ernstig vermoeid, tegenover 15 procent van de mensen zonder chronische ziekte. Bij multiple sclerose was de vermoeidheid het grootst, gevolgd door de ziekte van Parkinson en leverziekte.⁠⁷

Wat dit betekent: langdurige moeheid kan meer dan een achtergrond hebben, en een arts zoekt uit welke bij jou speelt.

Wat de energiescan meet

De energiescan stelt vijf vragen over de afgelopen twee weken: je energie door de dag heen, energiedips, hoeveel je op cafeïne leunt, lichamelijk moe worden, en te op zijn om dingen te doen. De antwoorden tellen op tot een energiescore van 0 tot 100, waarbij hoger beter is. Dat geeft je een beginwaarde. Herhaal de scan na twee weken en je hebt twee getallen in plaats van een gevoel.

Een vragenlijst kan een trage schildklier, weinig ijzer, slecht slapen of een sombere stemming niet uit elkaar houden, want op papier lezen ze allemaal hetzelfde. De scan is geen diagnose. Zakt je energie vooral na de lunch weg, dan legt het artikel over de middagdip en waarom je energie na de lunch wegzakt die dip uit.

Samengevat

Vermoeidheid symptomen komen veel voor en gaan meestal vanzelf over.⁠^1,3 Erachter zitten meestal dagelijkse stress, slecht slapen of een sombere stemming. Minder vaak is een lichamelijke ziekte zoals bloedarmoede, een schildklierprobleem of diabetes de oorzaak.⁠^3,2 Moeheid die langer dan ongeveer een maand duurt, of die samengaat met nachtzweten, ongewild afvallen, kortademigheid of andere nieuwe klachten, is een reden om de huisarts te bellen.⁠³ De energiescan laat zien waar je vandaag staat, en de oorzaak vinden is werk voor een arts.