Bij welke hartslag ga je dood? Wat je rusthartslag zegt over risico, en wanneer je de dokter belt

In dit artikel lees je wat je rusthartslag zegt over gezondheidsrisico, waarom geen enkel getal het antwoord is op de vraag ‘bij welke hartslag ga je dood’, en welke signalen een reden zijn om direct een arts te bellen. Dat is belangrijk, want een hartslag op een horloge of telefoon is makkelijk af te lezen en makkelijk om je zorgen over te maken, en wat de grote studies vonden, is rustiger en bruikbaarder dan één angstaanjagend getal. Volgens Thuisarts klopt een hart normaal tussen de 60 en 90 keer per minuut als je rustig zit.⁠⁴ Meer over wat een normale rusthartslag is, staat op de pagina over een normale hartslag. De hart- en vaatscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je vandaag staat op het gebied van hartgezondheid. Het is geen diagnose. De scan geeft je inzicht in waar je vandaag staat, om je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en leefstijl. Alleen een arts kan zeggen wat er met je hart aan de hand is.

Bij welke hartslag ga je dood: er is geen vaste grens

De vraag in de titel heeft geen eenduidig antwoord. In het onderzoek springt het risico niet omhoog bij één getal. Het risico stijgt geleidelijk met elke extra slag. Een meta-analyse van 46 cohortstudies met ruim 1,2 miljoen mensen uit de algemene bevolking vond dat elke 10 extra slagen per minuut in rust samengingen met een iets hoger risico om aan welke oorzaak dan ook te overlijden, en een iets hoger risico om aan hart- en vaatziekten te overlijden.⁠¹ Mensen met een rusthartslag boven de 80 hadden een duidelijk hoger risico om te overlijden, in de buurt van anderhalf keer dat van de groep met de laagste hartslag. Het verband bleef bestaan nadat de onderzoekers rekening hielden met de gebruikelijke risicofactoren voor het hart.⁠¹

Eenvoudig gezegd is je rusthartslag een risicosignaal dat deze studies jarenlang volgden. Dat signaal werkt als een glijdende schaal, en geen enkel getal op die schaal is een grens waar het hart stopt. Deze studies laten een verband zien, en bewijzen niet dat de hartslag zelf het extra risico veroorzaakt.⁠¹

Wat grote studies vonden over een hoge rusthartslag

Een tweede, groter overzicht bracht 87 studies samen. Per 10 extra slagen per minuut in rust lagen het risico om aan welke oorzaak dan ook te overlijden en het risico op hart- en vaatziekten allebei duidelijk hoger.⁠⁵ Van de uitkomsten voor het hart liet hartfalen de steilste stijging zien. Bij coronaire hartziekte was de stijging kleiner, en ook het risico op plotselinge hartdood en op kanker in het algemeen ging omhoog.⁠⁵ Boezemfibrilleren, een onregelmatig hartritme, volgde een ander patroon: daar steeg het risico zowel bij een lage als bij een hoge hartslag.⁠⁵ Voor de meeste uitkomsten ging een lagere rusthartslag dus samen met een lager risico, maar dat gold niet voor één ritmeprobleem.

In Kopenhagen werden 2798 gezonde, werkende mannen van middelbare leeftijd zonder bekende hartziekte of diabetes 16 jaar gevolgd, en 1082 van hen overleden in die tijd.⁠² Mannen met een rusthartslag boven de 90 hadden ongeveer drie keer zoveel risico om te overlijden als mannen met 50 of lager. Het risico steeg met elke 10 extra slagen, ook nadat de onderzoekers rekening hielden met lichamelijke fitheid en andere risicofactoren voor het hart.⁠² Fitheid alleen verklaarde dus niet het verband in die groep. Wat te weinig bewegen in bredere zin met je lichaam doet, staat in wat weinig bewegen met je lichaam doet.

Een Nederlands onderzoek wijst dezelfde kant op. De Rotterdam Studie volgde 4768 mannen en vrouwen van 55 jaar en ouder gedurende een mediaan van 14,6 jaar, en 656 van hen kregen hartfalen.⁠⁶ Bij mannen ging elke 10 extra slagen in rust samen met een hoger risico op hartfalen. Bij vrouwen heeft het onderzoek het verband niet kunnen aantonen.⁠⁶ Dat is iets anders dan aantonen dat er geen verband bestaat, en het betekent dat dit resultaat vooral iets zegt over oudere mannen. Welke hartklachten vrouwen melden, lees je in hartklachten bij vrouwen: welke symptomen.

Is een rusthartslag van 50 normaal?

Een rusthartslag van 50 ligt onder de 60 tot 90 die Thuisarts normaal noemt voor iemand die rustig zit.⁠⁴ Een Amerikaans onderzoek volgde 6733 mensen van 45 tot 84 jaar, bij de start allemaal vrij van hart- en vaatziekten, 10 jaar lang.⁠³ Bij mensen die geen medicijnen gebruikten die de hartslag veranderen, ging een hartslag onder de 50 niet samen met een hoger risico op overlijden of op hart- en vaatziekten.⁠³ Bij de 902 mensen die zulke medicijnen wel gebruikten, ging een hartslag onder de 50 samen met een ruim twee keer zo hoog risico om te overlijden.⁠³

Wat dit voor jou betekent: een trage hartslag zonder klachten en zonder zulke medicijnen was in dit onderzoek geen waarschuwingssignaal. Hetzelfde getal kan iets anders betekenen, afhankelijk van wat je gebruikt.

Wanneer bel je de dokter

Thuisarts zegt dat hartkloppingen in de meeste gevallen niet gevaarlijk zijn.⁠⁴ Bel direct de huisarts of de huisartsenpost als je naast hartkloppingen een van deze dingen hebt:⁠⁴

• pijn of druk op de borst die na een paar minuten niet weggaat
• verwardheid, moeite met praten, minder zien of een scheve mond
• een onrustig gevoel, misselijkheid, zweten en een bleek gezicht
• moeite met ademhalen
• het gevoel dat je gaat flauwvallen
• een hartritme dat plotseling verandert en na rust niet weer normaal wordt

Ben je flauwgevallen, bel dan direct als je vlak daarvoor pijn op de borst of hartkloppingen had.⁠⁷ Neem op een werkdag contact op met de huisarts als je zonder waarschuwing bent flauwgevallen, vaak flauwvalt, ouder bent dan 70, familieleden jonger dan 40 hebt met hartproblemen of plotselinge hartdood, of medicijnen gebruikt die de bloeddruk verlagen.⁠⁷

Wat de hart- en vaatscan laat zien

De scan geeft je een indicatie van waar je vandaag staat op het gebied van hartgezondheid, en een beginwaarde om later mee te kunnen vergelijken. Het is zelfinzicht. Het is geen diagnose. De scan kan je niet vertellen waarom je hartslag hoog of laag is; een arts kan dat uitzoeken.

Samengevat

Er is geen hartslag die het punt markeert waarop je doodgaat. In grote studies steeg het risico geleidelijk met elke 10 extra slagen in rust.⁠¹ Een hogere rusthartslag ging samen met een hoger risico op overlijden en op hartfalen, en in één onderzoek bij gezonde, werkende mannen van middelbare leeftijd hadden mannen boven de 90 ongeveer drie keer zoveel risico om te overlijden.⁠^5,2 Een hartslag onder de 50 zonder medicijnen voor de hartslag ging niet samen met een hoger risico.⁠³ Hartkloppingen met pijn op de borst, moeite met ademhalen of het gevoel dat je gaat flauwvallen zijn een reden om direct de dokter te bellen.⁠⁴