Wat is een te lage hartslag? Wanneer een trage hartslag in rust normaal is en wanneer je de dokter belt

In dit artikel lees je het antwoord op de vraag wat is een te lage hartslag in rust, wat voor mannen en vrouwen normaal is, en wanneer een trage hartslag een reden is om de dokter te bellen. Dat is belangrijk, want een trage hartslag kan bij de een normaal zijn, bijvoorbeeld bij een sporter, terwijl de trage hartslag bij een ander duizeligheid, vermoeidheid en kortademigheid veroorzaakt.⁠² De hartscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je vandaag staat op het gebied van hart en bloedvaten. De scan is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat en om je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. De oorzaak van een trage hartslag zoeken is werk voor een arts.

Wat is een te lage hartslag

Een hart klopt normaal tussen de 60 en 90 keer per minuut als je rustig zit, zegt Thuisarts, de Nederlandse voorlichtingssite van huisartsen.⁠¹ Een hartslag onder de 60 slagen per minuut heet van oudsher bradycardie, het medische woord voor een trage hartslag. De Amerikaanse richtlijn uit 2018 over trage hartritmes trekt een strengere grens voor een probleem van de sinusknoop, de eigen gangmaker van het hart: een hartslag onder de 50 slagen per minuut, een pauze van minstens 3 seconden tussen de slagen, of allebei.⁠²

In gewone woorden: onder de 60 is traag volgens de traditionele grens. De richtlijn spreekt pas van een probleem van de sinusknoop onder de 50, of als het hart langere tijd pauzeert.

Wat is een normale hartslag in rust voor mannen en vrouwen

De Nederlandse normaalwaarden komen van 13.354 mensen van 16 tot 90 jaar uit vier Nederlandse bevolkingsstudies. Mensen met een hartziekte, hoge bloeddruk of diabetes werden buiten de analyse gelaten.⁠³ Bij mannen daalde de typische hartslag in rust na de puberteit tot ongeveer 65 slagen per minuut en steeg die op hoge leeftijd weer tot 73. Maar 2 op de 100 gezonde mannen hadden een hartslag onder ongeveer 50.⁠³ Bij vrouwen klopt het hart iets sneller. De typische hartslag lag over de leeftijdsgroepen tussen 67 en 72 slagen per minuut, en de laagste 2 op de 100 zaten onder 46 tot 53, afhankelijk van de leeftijd. Vrouwen van 20 tot 29 jaar hadden bijvoorbeeld een typische hartslag van 67, en 2 op de 100 zaten onder 48.⁠³

Wat dit voor jou betekent: een hartslag in rust tussen ongeveer 50 en 60 valt nog binnen de Nederlandse normaalwaarden voor gezonde volwassenen. Maar een kleine groep gezonde mensen zit lager. Alle normaalwaarden per leeftijd staan op de pagina over een normale hartslag.

Wanneer een trage hartslag normaal is

Bij sommige mensen, zoals jongere mensen en sporters, is een tragere hartslag normaal en is er geen actie nodig.⁠² In een klein Australisch onderzoek hadden 22 triatleten van nationaal niveau een gemiddelde hartslag in rust van 53,8 slagen per minuut, tegenover 72,1 bij 7 mensen die weinig bewogen: 34 procent lager. Van de triatleten had 68,2 procent een traag sinusritme.⁠⁵

Bij 465 topsporters in duursport met een hartmonitor zakte de hartslag bij 38 procent op enig moment tot 40 slagen per minuut of lager, en bij 2 procent tot 30 of lager. Die trage hartslagen, en pauzes van 2 tot 3 seconden, kwamen veel voor en werden goed verdragen. Over 5,5 jaar gingen die trage hartslagen niet gepaard met meer nadelige uitkomsten. Zowel erfelijke aanleg als conditie speelden elk een eigen rol in hoe laag de hartslag zakte.⁠⁴

In gewone woorden: een getraind hart klopt in rust vaak traag, en bij deze sporters was dat trage ritme geen teken van een probleem. Wat te weinig bewegen juist met je lichaam doet, staat in wat weinig bewegen met je lichaam doet.

Wanneer een trage hartslag op iets wijst

Een trage hartslag kan de oorzaak zijn van duizeligheid, vermoeidheid en kortademigheid. Als het hart niet genoeg bloed kan rondpompen, leidt dat mogelijk tot hartfalen of een plotselinge hartstilstand.⁠² Een verwante aandoening is het sicksinussyndroom. Twee Amerikaanse bevolkingsstudies volgden 19.893 mensen van 45 jaar en ouder gemiddeld 17 jaar lang en vonden 213 nieuwe gevallen. Mensen met het syndroom overleden vaker, kregen veel vaker hartfalen en boezemfibrilleren (een onregelmatig hartritme), en kregen vele malen zo vaak een pacemaker.⁠⁶

Wat dit betekent: de aandoening is zeldzaam, maar weegt zwaar als die er is. Een trage hartslag met klachten erbij verdient dat een arts ernaar kijkt.

Is een lage hartslag in rust een risico?

Een meta-analyse van 46 studies, samen ruim 1,2 miljoen mensen uit de algemene bevolking, keek naar de hartslag in rust en overlijden. Elke 10 slagen per minuut meer in rust hoorde bij een iets hoger sterfterisico, en boven de 80 slagen per minuut was het risico duidelijk hoger dan in de laagste groep. Vanaf 45 slagen per minuut steeg het risico gestaag naarmate de hartslag hoger werd.⁠⁷

Een Amerikaans onderzoek bij 6.733 volwassenen van 45 tot 84 jaar zonder hartziekte, die 10 jaar werden gevolgd, keek direct naar de trage kant. Van degenen die geen medicijn namen dat de hartslag verlaagt, had 5,3 procent een hartslag onder de 50. Die trage hartslag had geen verband met meer hartziekte of een hoger sterfterisico, terwijl een hartslag boven de 80 wel verband hield met een hoger sterfterisico. Bij de 902 mensen die wel zo’n medicijn gebruikten, zoals een bètablokker of calciumantagonist, vaak gebruikt bij hoge bloeddruk, hoorde bij een hartslag onder de 50 een duidelijk hoger sterfterisico.⁠⁸

Voor jou betekent dit: in deze onderzoeken bracht een trage hartslag zonder klachten en zonder zo’n medicijn geen extra risico met zich mee. Met een medicijn dat het hart vertraagt, betekende hetzelfde lage getal iets anders.

Wanneer je de dokter belt

Bel meteen de huisarts of de huisartsenpost als je bij een veranderde hartslag ook iets van het volgende merkt: pijn of druk op de borst die na een paar minuten niet weggaat, het gevoel dat je flauw gaat vallen, kortademigheid, verwardheid, moeite met praten of een scheef hangend gezicht, of een hartritme dat plotseling verandert en in rust niet tot bedaren komt.⁠¹ Welke hartklachten vrouwen melden, staat in een apart artikel over hartklachten bij vrouwen.

Wat de hartscan meet en wat niet

De hartscan geeft een indicatie van waar je vandaag staat op het gebied van hart en bloedvaten, als beginpunt waar je later op terug kan komen. De scan kan niet laten zien waarom je hart traag klopt, en kan een getraind hart niet onderscheiden van een probleem van de sinusknoop. De scan is geen diagnose. De oorzaak zoeken is werk voor een arts.

Samengevat

In dit artikel las je dat een hart in rust normaal 60 tot 90 keer per minuut klopt, dat onder de 60 van oudsher traag heet, en dat maar een kleine groep gezonde Nederlandse volwassenen onder ongeveer 50 zit. Bij veel sporters klopt het hart zonder schade veel trager. Een trage hartslag verdient aandacht als er klachten bij komen of een medicijn dat het hart vertraagt, en flauwvallen, pijn op de borst of kortademigheid bij een veranderde hartslag is een reden om meteen de huisarts te bellen.