In dit artikel lees je waarom wakker schrikken met het gevoel dat je stikt plotseling kan gebeuren, welke oorzaken artsen daarvoor noemen en wanneer je huisarts ernaar moet kijken. Dat is belangrijk, want het moment is beangstigend, en als je weet welke oorzaken er bestaan, beslis je makkelijker wat je daarna doet. De delen hieronder gaan van een ademhaling die stopt naar een keel die dichtgaat, naar paniek en naar de vreemdere gevoelens rond het inslapen. De slaapscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je slaap vandaag staat. De scan is zelfinzicht, bedoeld om je te helpen betere keuzes te maken in je slaap en je levensstijl. De scan wijst geen oorzaak aan. De scan is geen diagnose. Alleen een arts kan naar een oorzaak zoeken.
In het kort
- Wakker schrikken met het gevoel dat je stikt heeft bekende oorzaken. Een Nederlands klinisch artikel noemt er vier, waaronder laryngospasme in de slaap en reflux vanuit de maag.1
- Slaapapneu komt veel voor. Wereldwijd hebben naar schatting 936 miljoen volwassenen van 30 tot 69 jaar een lichte tot ernstige vorm.2
- Een slaapscan geeft je een beeld van je slaap en een beginwaarde. De scan wijst geen oorzaak aan. De scan is geen diagnose.
Inhoud
- Wakker schrikken met het gevoel dat je stikt: de oorzaken die artsen noemen
- Als je ademhaling stopt: slaapapneu
- Als je keel dichtgaat: laryngospasme en reflux
- Als paniek je wekt
- Als je je niet kunt bewegen of wakker schokt
- Wat een slaapscan meet
- Wanneer je naar de huisarts gaat
- Samengevat
- Veelgestelde vragen
Wakker schrikken met het gevoel dat je stikt: de oorzaken die artsen noemen
Een Nederlands klinisch artikel, gebouwd op twee casussen, noemt vier oorzaken van ’s nachts wakker worden met een stikgevoel: het verstikkingssyndroom in de slaap, insulaire epilepsie (een vorm van epilepsie die diep in de hersenen begint), laryngospasme in de slaap en gastro-oesofageale reflux, waarbij maagzuur opstijgt naar de keel. Het verstikkingssyndroom in de slaap begint meestal ergens tussen de puberteit en de middelbare leeftijd en komt iets meer voor bij jonge vrouwen.1
Eenvoudig gezegd kan een stikgevoel in de nacht uit meer dan één bron komen, en die bron bepaalt waar een arts naar kijkt. Een ademhaling die in de slaap stopt, is een andere bekende reden om naar adem happend wakker te worden, en die reden komt hieronder als eerste aan bod.
Als je ademhaling stopt: slaapapneu
Thuisarts beschrijft slaapapneu als 10 seconden of langer niet ademen, 5 keer per uur of meer, tijdens de slaap. De nachtelijke signalen die Thuisarts noemt, zijn snurken, wakker worden omdat je even stopt met ademen, en vaak wakker worden in de nacht. Overdag kan je erg slaperig zijn, slecht uitgerust wakker worden en je moe voelen.3
De aandoening is verre van zeldzaam. Een wereldwijde schatting telt ongeveer 936 miljoen volwassenen van 30 tot 69 jaar met lichte tot ernstige obstructieve slaapapneu, en 425 miljoen met een matige tot ernstige vorm. De onderzoekers noemen dat bijna 1 miljard mensen, met de hoogste aantallen in China, de Verenigde Staten, Brazilië en India.2
Wat dit voor jou betekent: een stikgevoel met hard snurken en vermoeide dagen erbij is de moeite waard om bij je huisarts aan te kaarten. Word je vooral moe wakker, dan legt dat artikel uit wat er nog meer kan meespelen.
Als je keel dichtgaat: laryngospasme en reflux
Bij laryngospasme in de slaap gaat het strottenhoofd plotseling dicht. In een reeks van 10 patiënten beschreven de mensen een abrupt ontwaken met een gevoel van acute verstikking en hevige angst. Daarna volgde een adempauze van 5 tot 45 seconden en stridor, een hoog, gespannen geluid bij het inademen. Negen van de 10 hadden tekenen van gastro-oesofageale reflux, en de onderzoekers concluderen dat de aanvallen daarmee te maken kunnen hebben.4 De aanvallen komen weinig voor, doorgaans minder dan eens per week, en duren van enkele seconden tot 5 minuten.1
Reflux zelf komt veel voor. Tussen 7 en 10% van de algemene bevolking heeft het elke dag, en drie kwart van hen meldt 2 tot 3 keer per week klachten in de nacht.1
Eenvoudig gezegd voelt een keel die dichtgaat angstaanjagend, maar de aanval gaat binnen enkele minuten over. Maagzuur dat ’s nachts opstijgt, is een mogelijke aanleiding die je bij je arts kunt noemen.
Als paniek je wekt
Paniek kan ook in de slaap beginnen. Bij mensen met een paniekstoornis meldt 44 tot 71% minstens één paniekaanval die hen uit de slaap wekte. Deze nachtelijke paniek speelt zich af buiten de droomslaap, en het overzicht onderscheidt die paniek van nachtangst, slaapapneu, nachtmerries en wakker worden uit een droom.5 Volgens Thuisarts krijgt ruim de helft van alle mensen ooit een paniekaanval. Een aanval duurt meestal niet langer dan een half uur, met signalen als zweten, trillen, je hart in je borst voelen bonzen en je kortademig voelen.6
Wat dit betekent: een bonzend hart en een benauwde borst bij het wakker worden kunnen ook door paniek alleen komen. Omdat de signalen overlappen, noemt het overzicht een gesprek met een arts en een slaapregistratie gedurende de nacht als de manieren om de oorzaken uit elkaar te houden.5
Als je je niet kunt bewegen of wakker schokt
Sommige mensen worden wakker en merken dat hun lichaam nog niet wil bewegen. Dat heet slaapverlamming. Een overzicht van 35 studies met samen 36.533 mensen vond dat 7,6% van de algemene bevolking het minstens eens in het leven meemaakt. De cijfers lagen duidelijk hoger bij studenten (28,3%), psychiatrische patiënten (31,9%) en mensen met een paniekstoornis (34,6%).7
De schok met een valgevoel, net als je wegzakt, past bij wat onderzoekers een hypnagoge schok noemen. Dit is een plotselinge schok van één of meer delen van het lichaam, vooral op het moment dat je in slaap valt. Het komt voor op alle leeftijden en bij beide geslachten, en 60 tot 70% van de algemene bevolking krijgt ze.8 Sensorische inslaapschokken kunnen ook optreden zonder dat het lichaam schokt. In een verslag over twee patiënten beschreef één van hen een gevoel van verstikking toen ze in slaap viel.9
Eenvoudig gezegd komen beide ervaringen veel voor. Een schok bij het inslapen kennen de meeste mensen.
Wat een slaapscan meet
De slaapscan vraagt hoe je je slaap ervaart en zet je antwoorden om in een score, een beginwaarde voor vandaag. Herhaal de scan later en je hebt twee getallen om te vergelijken, wat beter is dan terugdenken aan een slechte nacht. Voor gewoonten die je slaap in het algemeen ondersteunen, lees beter slapen: tips die echt helpen. Hoeveel diepe slaap een nacht meestal bevat, lees je in hoeveel diepe slaap per nacht.
Een vragenlijst kan niet horen dat je stopt met ademen en niet zien dat je keel dichtgaat. Om apneu, paniek en de andere oorzaken uit elkaar te houden is een arts nodig, en soms een slaapregistratie gedurende de nacht.5 De scan is geen diagnose.
Wanneer je naar de huisarts gaat
Denk je dat je slaapapneu hebt, dan raadt Thuisarts aan om op een werkdag je huisarts te bellen of een afspraak te maken.3 Bel meteen je huisarts of de huisartsenpost als je nog nooit een paniekaanval hebt gehad en ineens heel erge klachten hebt. Doe dat ook bij plotselinge ernstige benauwdheid, pijn op de borst of flauwvallen.6
Samengevat
Wakker schrikken met het gevoel dat je stikt heeft bekende oorzaken: een ademhaling die stopt bij slaapapneu, een keel die dichtgaat bij laryngospasme, vaak in verband met reflux, paniek die in de slaap begint, en de veelvoorkomende ervaringen van slaapverlamming en hypnagoge schokken. Slaapapneu en reflux komen veel voor, en de keelaanvallen gaan binnen enkele minuten over. Een slaapscan geeft je een beginwaarde voor je slaap. De oorzaak vinden is werk voor je huisarts, die je belt bij de signalen die Thuisarts noemt.
Veelgestelde vragen
Waarom schrik ik wakker en hap ik naar adem?
Een bekende reden is slaapapneu, waarbij je in je slaap 10 seconden of langer stopt met ademen, 5 keer per uur of meer, en waarbij je wakker kan worden doordat je adem stilvalt.3 Een andere reden is een keel die in de slaap plotseling dichtgaat en mensen wekt met een gevoel van acute verstikking.4 Wat bij jou past, beoordeelt een arts.
Waarom word ik wakker met een vreemd gevoel en kan ik me niet bewegen?
Dat kan slaapverlamming zijn. In een overzicht van 35 studies maakte 7,6% van de algemene bevolking het minstens eens in het leven mee, en het kwam meer voor bij studenten en mensen met een paniekstoornis.7
Waarom schrik ik met een valgevoel wakker net als ik in slaap val?
Dat past bij een hypnagoge schok: een plotselinge schok van een deel van het lichaam, vooral op het moment dat je in slaap valt. Het komt op alle leeftijden voor, en 60 tot 70% van de algemene bevolking krijgt ze.8
Wat veroorzaakt het gevoel dat ik stik in mijn slaap?
Artsen noemen het verstikkingssyndroom in de slaap, een zeldzame vorm van epilepsie, laryngospasme in de slaap en reflux vanuit de maag.1 In een reeks van 10 mensen met laryngospasme in de slaap hadden er negen tekenen van reflux.4
Is de slaapscan een test op slaapapneu?
De slaapscan laat zien hoe je slaap er vandaag voor staat. De slaapscan test niet op slaapapneu. Denk je dat je slaapapneu hebt, dan raadt Thuisarts aan om op een werkdag je huisarts te bellen of een afspraak te maken.3
Bronnen
Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.
- Busger op Vollenbroek RJG, de Weerd AW. Stikgevoelens in de nacht. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 2013;157:A6204. ntvg.nl
- Benjafield AV, Ayas NT, Eastwood PR, Heinzer R, Ip MSM, Morrell MJ, et al., Malhotra A. Estimation of the global prevalence and burden of obstructive sleep apnoea: a literature-based analysis. Lancet Respiratory Medicine, 2019. doi.org/10.1016/S2213-2600(19)30198-5
- Thuisarts.nl (NHG). Ik denk dat ik slaap-apneu heb. thuisarts.nl
- Thurnheer R, Henz S, Knoblauch A. Sleep-related laryngospasm. European Respiratory Journal, 1997;10(9):2084-2086. doi.org/10.1183/09031936.97.10092084
- Craske MG, Tsao JCI. Assessment and treatment of nocturnal panic attacks. Sleep Medicine Reviews, 2005;9(3):173-184. doi.org/10.1016/j.smrv.2004.11.003
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb een paniekaanval. thuisarts.nl
- Sharpless BA, Barber JP. Lifetime prevalence rates of sleep paralysis: a systematic review. Sleep Medicine Reviews, 2011;15(5):311-315. doi.org/10.1016/j.smrv.2011.01.007
- Chiaro G, Calandra-Buonaura G, Sambati L, Cecere A, Ferri C, Caletti MT, Cortelli P, Provini F. Hypnic jerks are an underestimated sleep motor phenomenon in patients with parkinsonism. A video-polysomnographic and neurophysiological study. Sleep Medicine, 2016. doi.org/10.1016/j.sleep.2016.07.011
- Sander HW, Geisse H, Quinto C, Sachdeo R, Chokroverty S. Sensory sleep starts. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 1998;64(5):690. doi.org/10.1136/jnnp.64.5.690
Lees ook
Kijk waar je slaap begint
Een korte reeks vragen over je slaap, en je slaapscore staat in je dashboard. Wat de slaapscan meet en waarop de scan gebaseerd is, staat op de scanpagina.
Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.
BioProfile analyseert je gezondheidsstatus om jou en je coach te sturen. Het stelt geen diagnose, dat kan alleen een arts. Gebouwd op gevalideerde gezondheidsvragenlijsten; de gecombineerde BioProfile-score is zelf nog geen gevalideerd klinisch instrument. Je antwoorden blijven privé (AVG).

