Darmklachten: waarom je darm doet wat hij wil, wat je zelf kunt meten en wanneer je naar de huisarts gaat

In dit artikel lees je waarom je darm zich zo wisselend gedraagt, wat je zelf kunt meten en wanneer je naar de huisarts gaat. Dat is belangrijk, want zo weet je wat je zelf kunt volgen. De ene week ga je drie keer per dag, de andere week bijna niet. Je buik doet pijn na het eten, of zomaar, en je weet nooit welke dag het wordt. Darmklachten horen bij de meest voorkomende klachten die er zijn. De darmscan van BioProfile meet hoeveel last je van die klachten hebt, en geeft je een indicatie waar je vandaag staat op dit gebied, als eerste van de 11 gezondheidsgebieden die de volledige scan beoordeelt. Dit is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat. En je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. Wat deze scan niet doet: een oorzaak aanwijzen of een diagnose stellen. Dat kan alleen een arts.

Hoe vaak darmklachten voorkomen

De Rome Foundation vroeg 73.076 volwassenen in 33 landen naar hun buik. Van de mensen die de vragenlijst online invulden, voldeed 40,3 procent aan de criteria voor minstens een functionele maag-darmklacht; bij de mensen die thuis werden geïnterviewd was dat 20,7 procent. Vrouwen vaker dan mannen. Hoe je het noemt, hangt af van welke criteria je gebruikt: met de nieuwste criteria had 4,1 procent het prikkelbaredarmsyndroom, met de vorige 10,1 procent.⁠¹ In Nederland heeft ongeveer een op de 25 mensen het.⁠²

De klachten komen zelden alleen. In hetzelfde wereldwijde onderzoek had bijna 18 procent minstens een keer per week een opgeblazen buik, en van de mensen met wekelijkse buikpijn had ruim zes op de tien dat ook.⁠³

Waarom je darm doet wat hij wil

Bij het prikkelbaredarmsyndroom is de darm niet ontstoken en niet beschadigd; hij werkt en reageert anders dan bij mensen zonder klachten.⁠² Hoe dat “anders” eruitziet, is gemeten. Al in 1975 bleek dat mensen met chronische gasklachten niet meer gas in hun darm hadden dan mensen zonder klachten, gemiddeld 176 tegen 199 milliliter, maar dat het gas er bij wie pijn kreeg langer over deed om te passeren en dat dezelfde hoeveelheid meer pijn deed.⁠⁴ De onderzoekers concludeerden dat klachten van een opgeblazen buik, pijn en gas kunnen komen door een verstoorde beweging van de darm, samen met een abnormale pijnreactie op een uitgerekte darm, en niet door meer gas.⁠⁴

Het criterium waarmee artsen het prikkelbaredarmsyndroom herkennen, past daarbij: buikpijn die de afgelopen drie maanden gemiddeld minstens een dag per week terugkwam en samenhangt met minstens twee van deze drie: de stoelgang, een verandering in hoe vaak je gaat en een verandering in hoe je ontlasting eruitziet; de klachten begonnen minstens zes maanden eerder.⁠⁵ Bij een deel van de mensen weegt eten zwaar mee. In een gecontroleerde studie aten dertig mensen met het prikkelbaredarmsyndroom drie weken een dieet met weinig fermenteerbare koolhydraten en drie weken een gewoon Australisch dieet. Hun klachtenscore lag op het eerste dieet op 22,8 en op het tweede op 44,9, op een schaal van 100; bij gezonde mensen deed het dieet niets.⁠⁶

Wat een darmscan meet

De darmscan stelt zes vragen over de afgelopen weken: de vorm van je ontlasting, buikpijn of ongemak, een opgeblazen gevoel, hoe regelmatig je gaat, reflux of brandend maagzuur, en klachten na bepaalde voeding. Elke vraag krijgt punten, de punten worden opgeteld en omgerekend naar een darmscore van 0 tot 100, met de leesband waar hij in valt. Hoger is beter.

De vragen zijn gemodelleerd naar twee gevalideerde klachtenschalen. De Bristol Stool Form Scale leest de vorm van je ontlasting als een signaal van hoe snel je darm werkt: bij 66 vrijwilligers van wie de passagetijd werd gemeten, was de vorm de beste voorspeller, beter dan hoe vaak ze gingen, en als de passage veranderde, veranderde de vorm mee.⁠⁷ De Gastrointestinal Symptom Rating Scale beoordeelt maag- en darmklachten met vijftien vragen, en die opzet is ons model.⁠⁸ Onze vragen zijn eigen geformuleerd, geen kopie, en de score is dus geen gevalideerde klinische score. Wat je krijgt is een gestructureerd beeld van je klachtenlast en een beginwaarde.

Wat een darmscan niet meet

Een vragenlijst leest de last die jij beschrijft. Hij kan niet zien of dit het prikkelbaredarmsyndroom is, een intolerantie, coeliakie of iets dat vanzelf overgaat. Daarvoor is een arts nodig, en soms bloed- of ontlastingsonderzoek. Een darmscan stelt dus geen diagnose. Een lage score betekent dat verder kijken zinvol is, en verder niets.

De huisarts stelt vragen en onderzoekt je buik; onderzoek in het ziekenhuis is meestal niet nodig, en bloed- of ontlastingsonderzoek volgt als er aan iets anders wordt gedacht, zoals coeliakie. Drie dingen zijn een reden om een afspraak te maken: bloed bij of door je ontlasting, afvallen zonder dat je weet hoe dat komt, en voor het eerst darmklachten krijgen als je 50 jaar of ouder bent.⁠²

Wat je met je score doet

Darmklachten wisselen per dag, en juist daarom onthoud je ze slecht: een goede week wist een slechte uit. Een score van vandaag is je beginwaarde. Herhaal de scan over een paar weken, over dezelfde vragen, en je hebt twee getallen in plaats van een gevoel.

Wil je in die weken iets doen, houd dan twee dingen bij: de vorm van je ontlasting, omdat die een indirecte aanwijzing geeft voor hoe snel je darm werkt,⁠⁷ en de dagen met pijn, met wat je die dag at. Dat is de informatie waarmee een huisarts of diëtist verder kan, en die een vragenlijst niet voor je verzamelt.