In dit artikel lees je over cortisol te hoog symptomen: welke klachten kunnen horen bij cortisol dat te hoog is, wat grote studies naar cortisol in het haar laten zien over stress, gewicht en het hart, en wanneer een teken een reden is om naar de huisarts te gaan. Dat is belangrijk, want een lichaam dat zelf te veel cortisol maakt, is zeldzaam.2 De hormoonscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je vandaag staat op dit gebied. De scan meet geen cortisol. Dit is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat en om je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. Een oorzaak zoeken is werk voor een arts.

Geverifieerd door Carlos Mendoza Montano
Gepromoveerd in de voedingsbiochemie aan de University of Arizona
Gecontroleerd op 27 oktober 2026
In het kort
- Stress die nog gaande is, zie je terug in het haar: in 66 studies hadden mensen met aanhoudende stress ruim een derde meer cortisol in hun haar, en waar de stress voorbij was, werd geen stijging gevonden.1
- Een lichaam dat zelf veel te veel cortisol maakt, is zeldzaam, en striae op veel plaatsen kunnen een van de tekenen zijn. Striae waarvoor je geen verklaring hebt, zijn een reden om naar de huisarts te gaan.2,3
- De hormoonscan geeft je zelfinzicht in waar je vandaag staat. De scan meet geen cortisol en is geen diagnose.
Inhoud
Cortisol te hoog symptomen
Thuisarts, de patiëntensite van het Nederlands Huisartsen Genootschap, noemt één zichtbaar teken direct: striae, de strepen op de huid, kunnen ontstaan als het lichaam te veel van het hormoon cortisol maakt, en mensen met deze aandoening hebben ze vaak op veel plaatsen.3
Andere tekenen zijn minder specifiek. In 66 studies ging meer cortisol in het haar samen met een hogere body mass index, een grotere taille in verhouding tot de heupen en een hogere bovendruk.1 In gewone woorden: een vollere taille en een hogere bloeddruk kunnen samengaan met meer cortisol. Op zichzelf vertellen deze tekenen je niet dat cortisol de reden is.
Langdurige stress heeft eigen tekenen: snel angstig en onrustig zijn, vaak dingen vergeten, moeite met concentreren en plannen, en sneller geïrriteerd zijn.4 Dat zijn tekenen van de stress. Of tegelijk met deze symptomen cortisol te hoog is, valt er niet uit af te lezen.
Wat stress doet met cortisol in je haar
Een meta-analyse van 66 onafhankelijke studies met in totaal 10.289 mensen vergeleek haarcortisol in groepen die met stress leefden met groepen zonder stress. Over het geheel hadden de stressgroepen ongeveer een vijfde meer cortisol in hun haar. Zolang de stress nog gaande was, was het verschil ruim een derde; in groepen bij wie de stress voorbij was, werd geen stijging gevonden. Dezelfde analyse vond geen consistent verband tussen haarcortisol en hoe gestrest of somber mensen zich naar eigen zeggen voelden.1
Wat dit voor jou betekent: stress die nog gaande is, gaat samen met meer cortisol, en bij stress die voorbij was, werd geen stijging gezien. Hoe gestrest je je voelt en hoeveel cortisol je meedraagt, zijn twee verschillende maten.
Cortisol en je gewicht
In een Nederlandse studie naar hoofdhaar hadden 47 mensen met obesitas drie tot vier keer zoveel cortisol in hun haar als 41 mensen met overgewicht en 87 mensen met een normaal gewicht; de laatste twee groepen verschilden niet van elkaar.5 In de English Longitudinal Study of Ageing steeg haarcortisol bij 2.527 volwassenen van 54 tot 87 jaar mee met gewicht, BMI en tailleomvang, en mensen met meer haarcortisol hadden vier jaar later vaker nog obesitas.6
In gewone woorden: meer cortisol en meer gewicht, vooral rond de taille, gaan samen. Deze studies laten dat verband zien. Ze laten niet zien welke van de twee eerst komt.
Als het lichaam zelf te veel cortisol maakt
Als het lichaam zelf te veel cortisol maakt, is de ziekte van Cushing de meest voorkomende oorzaak, een hypofyseadenoom dat de bijnieren aanstuurt; de ziekte is goed voor zeven op de tien van deze gevallen. De ziekte van Cushing is zeldzaam: in de samengenomen studies leven ongeveer 2 op de 100.000 mensen ermee, en er komt per jaar veel minder dan één nieuw geval per 100.000 mensen bij.2
In sommige groepen komt het vaker voor. Een overzicht van 14 studies met 2.827 mensen met diabetes type 2 vond dat bij ongeveer 3 op de 100 het lichaam te veel cortisol maakte, en dat ongeveer 1 op de 70 het syndroom van Cushing had. Van wie beeldvormend onderzoek kreeg, had ongeveer de helft een tumor op een bijnier als oorzaak en ongeveer een op de zeven een tumor op de hypofyse. De analyse vond geen aanwijzing dat het aandeel verschilde tussen ongeselecteerde patiënten en patiënten die waren gekozen vanwege obesitas of een slecht geregelde bloedsuiker.7
Wat dit betekent: een echt teveel aan cortisol dat het lichaam zelf maakt, is over het geheel zeldzaam, en bij mensen met diabetes type 2 wordt het bij enkele op de honderd gevonden. Dat opsporen is werk voor een arts.
Cortisol uit medicijnen
Cortisolachtige medicijnen, die glucocorticoïden heten, brengen ook extra cortisolachtig hormoon in het lichaam. Een overzicht van 116 studies met 51.380 mensen die zulke medicijnen lange tijd via de mond innamen, vond duidelijk meer sterfgevallen dan verwacht, tegen de twee keer zoveel aan. Hogere totale doses en gemiddelde dagdoses boven 5 mg prednisolon-equivalent gingen samen met een hoger risico, en hart- en vaatziekten waren de meest voorkomende oorzaak van overlijden, gevolgd door kanker en infecties.8
In gewone woorden: bij lang gebruik van deze medicijnen gingen hogere doses samen met meer sterfte, maar de onderzoekers konden niet aantonen dat de medicijnen dit veroorzaakten. Vragen daarover horen bij de arts die het medicijn voorschreef.
Cortisol en het hart door de jaren heen
In het Nederlandse Lifelines-cohort maten onderzoekers cortisol en cortison in 6.341 haarmonsters van mensen met een gemiddelde leeftijd van 53; van 4.218 mensen waren er na 5 tot 7 jaar vervolggegevens, en 348 van hen meldden een nieuwe hart- of vaatziekte. Bij mensen onder de 60 ging meer cortison in het haar samen met duidelijk meer nieuwe hart- en vaatziekte, ook na correctie voor de klassieke risicofactoren. Bij mensen van 60 en ouder werd geen duidelijk verband gevonden.9
Wat dit betekent: vóór 60 ging het maandenlang meedragen van meer cortison in het haar samen met een grotere kans op later hart- en vaatziekte. Voor cortisol in het haar werd geen duidelijk verband gevonden. Volgens Thuisarts vergroot langdurige stress ook de kans op hart- en vaatziekten, obesitas, depressie en angst.4
Wanneer ga je naar de huisarts
Thuisarts noemt deze momenten om een afspraak te maken:
- striae waarvoor je geen verklaring hebt: je verwacht geen baby, zit niet in een snelle groeispurt in de puberteit, traint niet met gewichten en bent niet snel aangekomen;3
- striae op de plek waar je een zalf met een medicijn smeert, om te bespreken hoe je minder van de zalf gebruikt;3
- stress die lang duurt en je dagelijks leven in de weg zit, bij de huisarts of de praktijkondersteuner.4
Wat de hormoonscan meet
De hormoonscan vraagt hoe je je voelt en geeft je een indicatie van waar je vandaag staat. Een vragenlijst laat niet zien of cortisol, stress, een medicijn of iets anders de oorzaak is van striae, een vollere taille of onrust. De scan meet geen cortisol in het haar of in het bloed. Dit is geen diagnose. Herhaal de scan later, dan heb je twee uitkomsten om te vergelijken in plaats van een gevoel. Horen je klachten bij de jaren van de overgang, dan staat in het artikel over overgangsklachten welke klachten bij die fase horen en hoe lang ze duren.
Samengevat
Striae op veel plaatsen zijn een bekend teken van te veel cortisol, en een vollere taille en een hogere bloeddruk gaan samen met meer cortisol in het haar. Stress die nog gaande is, gaat samen met meer cortisol, en cortisol gaat samen met gewicht. Een lichaam dat zelf te veel cortisol maakt, is zeldzaam, en lang gebruik van cortisolachtige medicijnen brengt eigen risico’s mee. Thuisarts noemt wanneer je naar de huisarts gaat. De hormoonscan geeft je een beginpunt voor zelfinzicht. Een oorzaak vinden is aan een arts.
Veelgestelde vragen
Wat mag je niet eten als je cortisol hoog is?
De studies in dit artikel testten geen voeding, dus ze geven geen lijst met voedingsmiddelen om te vermijden. Wat ze wel laten zien, is dat meer cortisol in het haar samengaat met een hoger gewicht en een grotere taille.6 Welke keuzes in je voeding bij je passen, is een vraag voor je huisarts of een diëtist.
Hoe krijg ik mijn cortisol omlaag bij symptomen te hoog cortisol?
In groepen bij wie de stress voorbij was, liet haarcortisol geen stijging zien; de stijging werd gevonden zolang de stress nog gaande was.1 Duurt stress lang en zit de stress je dagelijks leven in de weg, dan raadt Thuisarts aan hulp te zoeken bij de huisarts of de praktijkondersteuner.4 Ontstaan er striae op de plek waar je een zalf met een medicijn smeert, dan raadt Thuisarts een afspraak aan om te bespreken hoe je minder van de zalf gebruikt.3
Wat doet cortisol met je gewicht?
Meer cortisol en meer gewicht gaan samen. Mensen met obesitas hadden drie tot vier keer zoveel cortisol in hun haar als mensen met een normaal gewicht,5 en bij oudere volwassenen steeg haarcortisol mee met gewicht en tailleomvang.6 Deze studies laten het verband zien. Ze laten niet zien welke van de twee eerst komt.
Kan de huisarts mijn cortisol testen bij te hoog cortisol symptomen?
Of een test zinvol is, beoordeelt de huisarts, en de bronnen in dit artikel gaan niet in op de tests zelf. Thuisarts noemt wel wanneer je een afspraak maakt: striae waarvoor je geen verklaring hebt,3 of stress die lang duurt en je dagelijks leven in de weg zit.4
Bronnen
Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.
- Stalder T, Steudte-Schmiedgen S, Alexander N, Klucken T, Vater A, Wichmann S, Kirschbaum C, Miller R. Stress-related and basic determinants of hair cortisol in humans: A meta-analysis. Psychoneuroendocrinology, 2017. doi.org/10.1016/j.psyneuen.2016.12.017
- Giuffrida G, Crisafulli S, Ferraù F, Fontana A, Alessi Y, Calapai F, Ragonese M, Luxi N, Cannavò S, Trifirò G. Global Cushing’s disease epidemiology: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Journal of Endocrinological Investigation, 2022. doi.org/10.1007/s40618-022-01754-1
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb strepen op mijn huid (striae): wat kan helpen? Geraadpleegd op 2026-10-01. thuisarts.nl
- Thuisarts.nl (NHG). Ik heb al heel lang stress. Geraadpleegd op 2026-10-01. thuisarts.nl
- Wester VL, Staufenbiel SM, Veldhorst MA, Visser JA, Manenschijn L, Koper JW, Klessens-Godfroy FJ, van den Akker EL, van Rossum EF. Long-term cortisol levels measured in scalp hair of obese patients. Obesity (Silver Spring), 2014. doi.org/10.1002/oby.20795
- Jackson SE, Kirschbaum C, Steptoe A. Hair cortisol and adiposity in a population-based sample of 2,527 men and women aged 54 to 87 years. Obesity (Silver Spring), 2017. doi.org/10.1002/oby.21733
- Steffensen C, Pereira AM, Dekkers OM, Jørgensen JO. Prevalence of hypercortisolism in type 2 diabetes patients: a systematic review and meta-analysis. European Journal of Endocrinology, 2016;175(6):R247-R253. doi.org/10.1530/eje-16-0434
- Limumpornpetch P, Stewart PM, Pujades-Rodriguez M, Baxter PD, Tiganescu A, Nyaga VN, Morgan AW. Mortality risk and causes of death in exogenous Cushing’s syndrome: a systematic review and meta-analysis. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 2026. doi.org/10.1210/clinem/dgag123
- van der Valk ES, Mohseni M, Iyer AM, van den Hurk MJB, Lengton R, Kuckuck S, Wester VL, Leenen PJM, Dik WA, Visser JA, Kavousi M, Mirzaian M, van den Berg SAA, van Rossum EFC. Long-Term Glucocorticoid Exposure and Incident Cardiovascular Diseases: The Lifelines Cohort. The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 2024. doi.org/10.1210/clinem/dgae081
Lees ook
Geschreven door
Kijk waar je staat
Een korte reeks vragen over hoe je je voelt, en je uitkomst staat in je dashboard. Wat de hormoonscan meet en waarop de scan gebaseerd is, staat op de scanpagina.
Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.
BioProfile analyseert je gezondheidsstatus om jou en je coach te sturen. Het stelt geen diagnose, dat kan alleen een arts. Gebouwd op gevalideerde gezondheidsvragenlijsten; de gecombineerde BioProfile-score is zelf nog geen gevalideerd klinisch instrument. Je antwoorden blijven privé (AVG).

