Overgangsklachten: welke klachten erbij horen, hoe lang ze duren en wat een hormoonscan meet

In dit artikel lees je welke klachten bij de overgang horen, hoe lang ze duren en wat je zelf kunt meten. Dat is belangrijk, want als je weet wat erbij hoort, kun je je klachten beter plaatsen. Je slaapt slechter, je bent sneller geprikkeld, je menstruatie doet wat ze wil en je hebt het warm op momenten dat niemand anders dat heeft. Overgangsklachten beginnen jaren voor je laatste menstruatie, en de fase waarin je zit herken je niet aan een getal in je bloed maar aan je cyclus. De hormoonscan van BioProfile meet hoeveel last je van die klachten hebt, en geeft je een indicatie waar je vandaag staat op dit gebied, als eerste van de 11 gezondheidsgebieden die de volledige scan beoordeelt. Dit is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat. En je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. Wat deze scan niet doet: een hormoon meten of een diagnose stellen. Dat laatste kan alleen een arts.

Welke klachten bij de overgang horen

De laatste menstruatie valt gemiddeld op 51 jaar. Acht van de tien vrouwen krijgen warmteaanvallen, ongeveer drie van de tien krijgen vaginale klachten, en de meeste klachten worden vijf jaar na de laatste menstruatie minder.⁠³ De lijst die rondgaat is veel langer, van hartkloppingen tot hoofdpijn tot vermoeidheid, en daar zit een verschil tussen wat vrouwen melden en wat aantoonbaar met de fase meebeweegt.

Onderzoekers die de bevolkingsstudies naast elkaar legden, vonden maar drie klachten die in meer dan een studie duidelijk vaker voorkwamen naarmate de overgang vorderde: opvliegers en nachtelijk zweten, vaginale droogheid en verstoorde slaap. Een minderheid van de vrouwen meldt ernstige klachten.⁠⁴ Slaap is daarbij de klacht die overdag het meest kost: 26 procent van de vrouwen in de overgang heeft slaapproblemen die ernstig genoeg zijn om overdag te hinderen, en veel opvliegers ’s nachts vallen samen met een meetbaar ontwaken.⁠⁵

Waarom je de fase aan je cyclus herkent, niet aan een bloedtest

De indeling die artsen en onderzoekers gebruiken, de STRAW-stadia, leest de fase af aan je bloedingspatroon: de vroege overgang begint als de lengte van je cyclus aanhoudend gaat variëren, de late overgang als je zestig dagen of langer overslaat. Die indeling geldt ongeacht leeftijd, afkomst, gewicht of leefstijl.⁠¹ Bloed prikken om te weten of je in de overgang bent heeft geen zin, zegt Thuisarts: dat getal is niet betrouwbaar.⁠³ De Britse richtlijn zegt hetzelfde met een leeftijdsgrens: bij gezonde vrouwen boven de 45 met de typische klachten wordt de overgang vastgesteld op de klachten en de cyclus, zonder laboratoriumtest.⁠⁶

Hoe lang overgangsklachten duren

Langer dan de meeste mensen denken. In de Amerikaanse SWAN-studie werden 3.302 vrouwen tot zeventien jaar gevolgd. Bij de 1.449 vrouwen met frequente opvliegers of nachtelijk zweten was de mediane duur van die klachten 7,4 jaar, en bij de 881 van hen van wie de laatste menstruatie tijdens de studie werd vastgesteld, hielden ze daarna nog een mediaan van 4,5 jaar aan. Wie er vroeg mee begon, voor of aan het begin van de overgang, zat op een mediaan van meer dan 11,8 jaar; wie er pas na de laatste menstruatie mee begon, op 3,4 jaar.⁠² Een tweede cohort, dertien jaar gevolgd, kwam voor matige tot ernstige opvliegers op een mediaan van 10,2 jaar.⁠⁷

Wat samenhing met vaker opvliegers, bij 3.198 vrouwen over zes jaar: vooral de fase zelf, met de late overgang als piek, en daarnaast roken, een hoger gewicht en angstklachten aan het begin van de studie.⁠⁸ Samenhang, geen oorzaak, maar het zijn wel de dingen die in een gesprek met een arts op tafel horen.

Wat een hormoonscan meet

De hormoonscan begint bij je levensfase. Vrouwen in of rond de overgang krijgen vier vragen over de afgelopen weken: opvliegers of nachtelijk zweten, vaginale droogheid of ongemak, prikkelbaarheid of stemmingswisselingen, en slaap die door hormonale veranderingen verstoord is. Elke vraag krijgt punten, de punten worden omgerekend naar een hormoonscore van 0 tot 100, met de leesband waar hij in valt. Hoger is beter.

De vragen zijn gemodelleerd naar de Menopause Rating Scale, een vragenlijst van elf vragen in drie groepen, lichamelijk, psychisch en urogenitaal, die in negen landen op vier continenten is getoetst en daar overal hetzelfde bleek te meten.⁠⁹ Onze vier vragen volgen dat construct in eigen woorden; ze zijn er geen kopie van, en de score is dus geen gevalideerde klinische score. Vrouwen met een regelmatige cyclus krijgen deze vragen niet, omdat de schaal daar niet voor is gevalideerd.

Wat een hormoonscan niet meet

Klachten, nooit hormonen. De scan kan je niets zeggen over je oestrogeen, je testosteron of je schildklier, en “hormonale disbalans” als algemeen idee is met geen enkele vragenlijst te meten. Alleen een bloedtest ziet een hormoon, en uitgesproken klachten zijn de reden om er een te vragen. Een hormoonscan stelt geen diagnose. Een lage score betekent dat verder kijken zinvol is, en verder niets.

Vier dingen zijn een reden voor een afspraak met de huisarts: heel veel bloedverlies, klachten voor je veertigste, bloedverlies meer dan een jaar na je laatste menstruatie, en veel last van opvliegers.⁠³

Wat je met je score doet

Een score van vandaag is je beginwaarde. Herhaal de scan over een paar weken, over dezelfde vragen, en je weet of het beter, slechter of gelijk gaat, in een fase die jaren duurt en waarin je geheugen anders elke week een ander verhaal vertelt.

Let daarbij op je nachten. Bij 52 vrouwen die vier etmalen thuis werden gemeten, hingen de opvliegers die ze zich ’s ochtends herinnerden samen met een slechtere slaap; de opvliegers die de huidsensor registreerde maar die ze niet hadden opgemerkt, deden dat nauwelijks.⁠¹⁰ Wat je zelf merkt, is dus precies wat telt voor hoe je dag verloopt, en dat is ook precies wat een vragenlijst vastlegt.