Hoog cholesterol symptomen: wat je voelt, welke tekenen je kunt zien en wanneer je naar de huisarts gaat

In dit artikel lees je wat je voelt bij een hoog cholesterol, welke tekenen aan de buitenkant zichtbaar kunnen zijn en wanneer het tijd is om naar je huisarts te gaan. Dat is belangrijk, want een hoog cholesterol geeft geen klachten, dus wachten op hoog cholesterol symptomen zegt niets over je waarde.⁠¹ De hart- en vaatscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je vandaag staat op dit gebied, als een van de 11 gezondheidsgebieden die de volledige scan beoordeelt. De scan is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat en om je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en leefstijl. De scan meet je cholesterol niet. Daarvoor is een bloedwaarde nodig.⁠¹

Hoog cholesterol symptomen: wat je voelt

Meestal niets. De Hartstichting schrijft dat je van een verhoogd cholesterol over het algemeen niets merkt en geen klachten hebt.⁠⁴ Thuisarts, de site van de Nederlandse huisartsen, zegt het duidelijk: een hoog cholesterol is geen ziekte, en het geeft geen klachten.⁠¹

Symptomen van een te hoog cholesterol, in de zin van iets wat je voelt, bestaan dus niet. Moeheid en hoofdpijn worden in deze bronnen niet genoemd als symptomen van hoog cholesterol. Je hartslag is iets wat je zelf kan meten, en wat een normale hartslag is staat op een eigen pagina. Cholesterol is alleen zichtbaar in een bloedwaarde.⁠¹

Wanneer is cholesterol te hoog

De Hartstichting noemt cholesterol te hoog als het totaal boven 5 mmol/l ligt, het LDL boven 3 of het non-HDL boven 3,8. Voor het totaal is 5 tot 6,5 licht verhoogd, 6,5 tot 8 verhoogd en 8 of hoger sterk verhoogd.⁠⁴ Thuisarts voegt toe dat een LDL onder 3 meestal goed is, met een lagere grens van 2,6 of 1,8 voor mensen met een hoger risico. Een HDL boven 1 is goed, en triglyceriden onder 2 ook.⁠¹

Voor gezonde mensen zonder cholesterolmedicijnen is een totaal onder de 5 meestal goed, en je eigen streefwaarde hangt af van je risico op hart- en vaatziekte. Een totaal van 8 of meer staat bovenaan beide schalen.

De waarde is ook hoger op oudere leeftijd. Het Lifelines-onderzoek mat 133.540 Nederlandse volwassenen die geen hart- of vaatziekte hadden en geen cholesterolverlagende medicijnen gebruikten. In de leeftijdsgroepen van de mannen was de middelste LDL-waarde op 49 jaar 64 procent hoger dan op 20 jaar.⁠⁵ Het onderzoek volgde geen personen door de jaren heen. Het vergeleek leeftijdsgroepen op één moment.

Tekenen die zichtbaar kunnen zijn: erfelijk hoog cholesterol

Een vorm van hoog cholesterol kan aan de buitenkant zichtbaar zijn: familiaire hypercholesterolemie (FH), een erfelijk hoog cholesterol. Thuisarts noemt drie zichtbare tekenen: verdikkingen op de pezen, zoals de achillespees; gele bultjes rond de ogen; en een witgele ring rond het gekleurde deel van het oog bij iemand die jonger is dan 45.⁠² Sterk verhoogde waarden op jonge leeftijd wijzen ook op FH, bijvoorbeeld een LDL boven 6 of een totaal boven 8.⁠⁴

Een gepoolde analyse van 104 studies met ongeveer 11 miljoen mensen schatte dat ongeveer 1 op de 313 mensen FH heeft, met grote verschillen tussen de studies. Bij mensen met een vroege ischemische hartziekte was het aandeel 6,7 procent.⁠³ Simpel gezegd: gemiddeld heeft ongeveer 1 op de 300 mensen FH, en bij mensen met een vroege ischemische hartziekte is het ongeveer 1 op de 15.

Een Kopenhaags onderzoek volgde 12.745 volwassenen tot 33 jaar lang. De 563 mensen met gele afzettingen op de oogleden, xanthelasmata genoemd, kregen duidelijk vaker een hartaanval dan de anderen, ook nadat er rekening was gehouden met hun cholesterol. De ring rond het regenboogvlies voegde op zichzelf weinig toe.⁠⁶ Voor jou betekent dat: een geel plekje op het ooglid verdient aandacht. Het is een reden om naar je huisarts te gaan.⁠²

Hoog cholesterol bij vrouwen

Vrouwen hebben dezelfde symptomen van een hoog cholesterol als mannen: geen die je voelt.⁠⁴ Het verschil zit in de timing. In de Lifelines-gegevens was de middelste LDL-waarde bij vrouwen ongeveer gelijk in de leeftijdsgroepen tot 35, en 42 procent hoger over de groepen van 35 tot 59.⁠⁵ Het onderzoek volgde geen vrouwen door de jaren heen. Het vergeleek leeftijdsgroepen. De hartklachten die vrouwen wel voelen, staan in ons artikel over hartklachten bij vrouwen.

Waarom een waarde zonder klachten toch telt

Een Europees panel van experts woog ruim 200 studies met meer dan 2 miljoen deelnemers. Hoe hoger het LDL, hoe groter het risico op atherosclerotische hart- en vaatziekte, de hart- en vaatziekte die komt door vernauwde slagaders. Hoe langer de blootstelling duurt, hoe groter het effect lijkt te zijn. Het panel concludeert dat LDL deze ziekte veroorzaakt.⁠⁷ In gewone woorden: LDL werkt stil en over jaren, en daarom zegt een getal je meer dan een gevoel.

Wat je met je voeding kan doen

Volgens het Voedingscentrum verhoogt verzadigd vet het LDL. De belangrijkste stap om het te verlagen, is producten met veel verzadigd vet te vervangen door producten met veel onverzadigd vet. Ook vezels uit fruit (pectine) en uit haverproducten (bèta-glucaan) verlagen het LDL. Plantensterolen, 1,5 tot 3 gram per dag, kunnen het LDL met 7 tot 11 procent verlagen, en de Europese Unie houdt 3 gram per dag aan als veilig maximum.⁠⁸ In gewone woorden: vetten ruilen is de grootste stap, en sterolen voegen daar een bescheiden stap aan toe. De bronnen zeggen niet hoe snel dit werkt.

Wanneer naar de huisarts

Thuisarts noemt deze redenen om contact op te nemen met je huisarts: verdikkingen op een pees, gele bultjes rond de ogen, of een witgele ring rond het regenboogvlies voor de leeftijd van 45 jaar. Twee andere redenen zijn een hart- of vaatziekte voordat je 60 bent, en een ouder, kind, broer of zus met erfelijk hoog cholesterol.⁠² Hebben veel mensen in je familie een heel hoog cholesterol, dan is dat ook een teken, en je huisarts kan uitrekenen hoe groot je persoonlijke risico is.⁠¹

Samengevat

Een hoog cholesterol geeft geen klachten, dus de symptomen waar mensen naar zoeken, zijn niets wat je voelt. Een totaal boven 5 geldt als te hoog, en 8 of meer staat bovenaan de schaal. Gele bultjes rond de ogen, verdikkingen op een pees, een ring rond het regenboogvlies voordat je 45 bent, een vroege hartziekte of FH in de familie kunnen wijzen op een erfelijke vorm. Deze tekenen zijn redenen om naar je huisarts te gaan. LDL telt omdat het over jaren werkt zonder signaal. Verzadigd vet ruilen voor onverzadigd vet is de belangrijkste stap met voeding. De hart- en vaatscan geeft je zelfinzicht en een beginwaarde.