Wat is non hdl cholesterol: waarde in je bloed, wat die zegt, welk niveau goed is en wanneer je naar de huisarts gaat

In dit artikel lees je het antwoord op de vraag wat is non hdl cholesterol, hoe de waarde in je bloed wordt berekend, welk niveau als goed geldt en wat een hogere waarde over de jaren betekent. Dat is belangrijk, want een hoog cholesterol geeft geen klachten, terwijl jaren van een te hoog cholesterol het risico op een hartinfarct of een beroerte vergroten.⁠⁴ Veel mensen zien non-HDL-cholesterol op een labuitslag staan en krijgen geen antwoord op de vraag ‘wat is non-HDL cholesterol’. De hart- en vaatscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je vandaag staat op dit gebied, als een van de 11 gezondheidsgebieden die de volledige scan beoordeelt. De scan is zelfinzicht. De scan laat zien waar je vandaag staat en helpt je betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. De scan is geen diagnose. Alleen een arts kan beoordelen wat je bloedwaarden voor jou betekenen.

Non hdl cholesterol, wat is dat?

Cholesterol is een vetachtige stof die het lichaam in de lever aanmaakt en ook uit voeding opneemt. Het lichaam gebruikt cholesterol om cellen, hormonen en gal te maken.⁠⁴ Non-HDL-cholesterol is al het cholesterol in je bloed behalve het HDL-cholesterol. Dat getal is de som van de schadelijke cholesteroldeeltjes: LDL plus VLDL, IDL, restdeeltjes en Lp(a).⁠¹ De rekensom zelf is eenvoudig: totaal cholesterol min HDL-cholesterol.⁠²

In gewone woorden: LDL-cholesterol telt één soort schadelijk deeltje, en non-HDL-cholesterol telt alle soorten bij elkaar.⁠¹

Wat is non hdl cholesterol in het bloed: wat de waarde zegt

Non-HDL-cholesterol vraagt geen extra meting. Het lab meet totaal en HDL-cholesterol al, dus het getal komt zonder extra kosten. Het getal blijft ook bruikbaar als de triglyceriden erg hoog zijn (boven 4,5 mmol/l), waar een berekend LDL-cholesterol onbetrouwbaar wordt.⁠²

Een grote analyse van 302 430 mensen uit 68 langlopende studies, vooral in Europa en Noord-Amerika, vond dat de relatie tussen bloedvetten en hartziekte bij mensen die niet nuchter waren minstens zo sterk was als bij mensen die dat wel waren. De onderzoekers concludeerden dat een controle van de bloedvetten kan worden vereenvoudigd tot totaal en HDL-cholesterol, zonder nuchter te hoeven zijn.⁠⁵ Voor jou betekent dat: ook bloed dat zonder nuchter te zijn is afgenomen, geeft een bruikbare waarde.

Een tweede analyse bracht 12 rapporten met 233 455 mensen bij elkaar en vergeleek drie bloedmarkers. Non-HDL-cholesterol volgde het risico op hart- en vaatvoorvallen iets beter dan LDL-cholesterol, en een derde marker, apolipoproteïne B (apoB), weer iets beter. In een model voor volwassenen in de Verenigde Staten zou een aanpak op basis van non-HDL-cholesterol in tien jaar naar schatting 300 000 voorvallen meer vermijden dan een aanpak op basis van LDL-cholesterol.⁠⁶ Simpel gezegd: het getal dat gratis op je labuitslag staat, zegt iets meer over risico dan de bekendere LDL-waarde. Cholesterol is één hartgetal van meerdere, en weten wat een normale hartslag is, is ook nuttig.

Welke waarde is goed

De Hartstichting noemt een non-HDL-cholesterol onder 3,8 mmol/l normaal. Daarnaast noemt de Hartstichting een totaal cholesterol onder 5 mmol/l normaal en een LDL-streefwaarde onder 3 mmol/l, afhankelijk van je risicogroep.⁠¹ Thuisarts geeft waarden voor volwassenen in goede gezondheid, in mmol/l: totaal cholesterol onder 5 is meestal goed en boven 8 is erg hoog, LDL onder 3 is meestal goed, HDL boven 1 is goed en triglyceriden onder 2 zijn goed.⁠⁴

Als een arts een streefwaarde vaststelt, koppelt de Nederlandse richtlijn cardiovasculair risicomanagement de twee waarden aan elkaar. Bij een LDL van 1,8 mmol/l hoort een non-HDL-cholesterol van 2,6 mmol/l, en bij een LDL van 2,6 een non-HDL van 3,4.⁠² Wat een goede waarde is, verschilt dus per persoon. Onder 3,8 geldt als normaal, en wie een hoger risico heeft, werkt naar een lager getal toe.⁠^1,2

Waarden verschuiven ook met de leeftijd. Bij 133 450 Nederlandse deelnemers aan Lifelines steeg bij mannen het LDL-cholesterol met 64% tussen 20 en 49, en verdubbelden de triglyceriden nagenoeg. Bij vrouwen bleef het LDL-cholesterol tussen 18 en 35 gelijk, en steeg de waarde daarna met 42% tot 59.⁠⁷ In gewone taal: een waarde die goed leek toen je 25 was, kan als je 50 bent duidelijk hoger zijn.

Wat een hogere waarde over de jaren betekent

Het grootste onderzoek naar non-HDL-cholesterol volgde 398 846 volwassenen uit 38 cohorten in 19 landen. Bij de start had niemand een hart- of vaatziekte, en de helft werd langer dan 13,5 jaar gevolgd. Het aandeel met een hart- of vaatvoorval binnen 30 jaar steeg stap voor stap mee met het non-HDL-cholesterol. Bij vrouwen ging het aandeel van 7,7% bij minder dan 2,6 mmol/l naar 33,7% bij 5,7 mmol/l of hoger, en bij mannen van 12,8% naar 43,6%. Ook nadat met andere risicofactoren rekening was gehouden, had de hoogste groep ongeveer twee keer zo veel risico als de laagste.⁠³ Simpel gezegd: ongeveer een op de drie vrouwen met de hoogste waarden kreeg binnen 30 jaar een voorval, tegenover minder dan een op de tien vrouwen met de laagste. Voor vrouwen die willen weten welke klachten aandacht verdienen, gaat hartklachten bij vrouwen daar dieper op in.

In de 68 studies hierboven kwam coronaire hartziekte nagenoeg drie keer zo vaak voor in het derde deel van de mensen met het hoogste non-HDL-cholesterol als in het derde deel met het laagste. De relatie met een beroerte door een afgesloten bloedvat was zwakker.⁠⁵ Wat dit voor jou betekent: een hogere waarde is een risicosignaal op lange termijn, en het zijn de jaren van een te hoog cholesterol die tellen.⁠⁴

Hoe je non-HDL-cholesterol lager krijgt

In het grote onderzoek bij bijna 400 000 volwassenen wees een model erop dat een non-HDL-cholesterol dat 50% lager was, hoorde bij een lager risico op een voorval voordat je 75 bent. Hoe eerder het lagere niveau begon, hoe groter de winst.⁠³ In gewone woorden: lager is beter, en eerder is beter dan later.

Bij een hoog cholesterol geeft het Voedingscentrum dit eetadvies: elke dag een handje ongezouten noten (30 gram), een keer per week vette vis (1 tot 2 keer per week bij hart- of vaatziekte), en niet meer dan 300 gram vlees per week, waarvan maximaal 100 gram rood vlees. Plantensterolen, 1,5 tot 3 gram per dag, kunnen het LDL-cholesterol met 7 tot 11% verlagen. Het advies zegt ook: beweeg minstens 2,5 uur per week, plus minstens twee keer per week oefeningen voor botten en spieren.⁠⁸ Wat stilzitten met de rest van je lichaam doet, staat in wat weinig bewegen met je lichaam doet. In de praktijk zijn dit kleine gewoontes die je week na week kunt volhouden.

Wanneer je naar de huisarts gaat

Een hoog cholesterol geeft geen klachten, dus een hoge waarde komt alleen bij bloedonderzoek aan het licht.⁠⁴ Thuisarts noemt tekenen van een erfelijk hoog cholesterol, familiaire hypercholesterolemie (FH), om met je huisarts te bespreken: een erg hoog cholesterol, verdikte plekken op pezen (vooral de achillespees), een gelige ring rond het gekleurde deel van het oog voordat je 45 bent, gele bultjes rond de ogen, hart- of vaatziekte bij jezelf voordat je 60 bent, of bekende of vermoedelijke FH bij een ouder, kind, broer of zus. De huisarts kan dan een DNA-test bespreken. Bij FH hebben broers, zussen en kinderen een kans van 1 op 2 om dezelfde genfout te dragen.⁠⁹ Past een van deze tekenen bij jou of je familie, dan is een bezoek aan je huisarts ook zonder klachten de moeite waard.

Samengevat

Non-HDL-cholesterol is totaal cholesterol min HDL-cholesterol: alle schadelijke cholesteroldeeltjes in één getal.⁠¹ Het getal komt gratis mee met een standaard bloedvettest, is bruikbaar zonder nuchter te zijn en zegt iets meer over risico dan LDL-cholesterol.⁠^2,5,6 Onder 3,8 mmol/l geldt als normaal.⁠¹ Een hogere waarde hoort over de jaren bij meer hart- en vaatziekte, en het eet- en beweegadvies van het Voedingscentrum is de plek om te beginnen.⁠^3,8 Tekenen van een erfelijk hoog cholesterol zijn een reden om naar je huisarts te gaan.⁠⁹