Nieuw onderzoek

Gepubliceerd op 30 oktober 2026 · Laatst bijgewerkt op 30 oktober 2026 · Leestijd ongeveer 14 minuten

Ook in Ontsteking en herstel

Een lachende wandelaar van rond de vijftig in een donkerblauwe windjas staat even stil op een zonnig duinpad aan zee, een rustig moment van herstel en weerstand in de buitenlucht.

In het kort

  • Over herstel en weerstand zegt deze meting niets: mensen met een voortschrijdende aandoening van de motorische zenuwcellen hadden ongeveer een vijfde meer van het afweersignaal TNFR-1 in hun ruggenmergvocht dan een controlegroep, in een kleine meting bij 45 patiënten en 30 controlepersonen.⁠1
  • Het niveau onderscheidde de twee groepen redelijk goed maar verre van perfect, en de auteurs schrijven dat de bevinding noch een betrouwbare manier laat zien om mensen van elkaar te onderscheiden, noch oorzaak en gevolg.⁠1
  • Signalering via TNFR1 kan afhankelijk van de omstandigheden tot overleving of tot celdood leiden, dus een hoger niveau van dit signaal zegt op zichzelf niet of het kwaad of goed doet.⁠2

Wat één afweersignaal zegt, en waarom het niets zegt over herstel en weerstand

In dit stuk lees je wat één verhoogd afweersignaal in ruggenmergvocht kan zeggen, en waarom het niets zegt over herstel en weerstand van je eigen lichaam, aan de hand van een nieuwe bevinding: mensen met een ernstige, voortschrijdende aandoening van de motorische zenuwcellen hadden meer van één afweersignaal in het vocht rond hun hersenen en ruggenmerg dan mensen zonder die aandoening. Dat is belangrijk, want koppen over markers in bloed en lichaamsvocht bereiken je steeds vaker, en als je het verschil kent tussen een signaal in een groep en een oordeel over één persoon, kun je die koppen rustig lezen.

Portret van Carlos Mendoza Montano

Geverifieerd door Carlos Mendoza Montano

Gepromoveerd in de voedingsbiochemie aan de University of Arizona

Gecontroleerd op 29 oktober 2026

Je komt thuis na een lange dag. Onder het eten scrol je langs een kop die zegt dat een of andere waarde in het bloed, of in het vocht rond de zenuwen, wijst op een ernstige aandoening. Je vraagt je af wat zo’n waarde betekent, en of één gemeten getal iets over jou zou kunnen zeggen. De kop zegt niet hoe je dat moet lezen, en je blijft zitten met een vage zorg en geen idee wat je ermee moet.

Langer leven, en meer nieuws over wat er in je lichaam gebeurt

Twee vrienden van begin vijftig in nette truien lopen lachend met een kop koffie door een zonnige straat met bomen.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldde in 2026 dat de levensverwachting bij geboorte in Nederland 83,5 jaar was voor vrouwen en 80,7 jaar voor mannen in 2025.⁠3 In Duitsland meldde het federale statistiekbureau Destatis in 2026 dat de levensverwachting bij geboorte in 2025 uitkwam op 83,6 jaar voor vrouwen en 79,1 jaar voor mannen.⁠4

Hoe je eigen jaren ook uitpakken, koppen over wat er in het lichaam gebeurt, blijven je bereiken. Je bent een van de velen die willen weten wat zo’n kop voor hen betekent.

Los van dit onderzoek geeft de herstelscan je een eerste beeld van waar je vandaag staat met je herstel. De scan heeft geen verband met de marker in dit stuk. De scan is geen diagnose: je krijgt er zelfinzicht mee, maar de scan zegt niets over een aandoening.

Hoe het afweersysteem boodschappen verstuurt, en waar de kennis ophield

Het afweersysteem werkt met boodschappers: kleine eiwitten die cellen afgeven om andere cellen te waarschuwen dat iets aandacht nodig heeft. TNF-alfa is een van die boodschappers in het aangeboren afweersysteem, de snelle eerste verdedigingslinie van het lichaam. Een boodschapper heeft pas effect als die aanmeert op een receptor, een soort slot op een cel. TNF-alfa heeft twee van zulke receptoren, TNFR1 en TNFR2 genoemd. Het buitenste deel van elk kan ook van de cel loskomen en in lichaamsvocht terechtkomen; in die oplosbare vorm kan het TNF-alfa nog steeds binden en kan het voorkomen dat TNF-alfa op cellen inwerkt.⁠2 Het is deze oplosbare vorm van de eerste receptor, geschreven als TNFR-1, die in het ruggenmergvocht te meten is.

Al jaren kijken onderzoekers naar deze boodschappers bij een voortschrijdende aandoening van de motorische zenuwcellen, de zenuwcellen die je spieren aansturen; het is een aandoening die een arts benoemt. Een overzichtsartikel uit 2021 bracht eerder werk samen dat verhoogde niveaus van TNF-alfa en beide receptoren vond in bloedplasma, serum, ruggenmergvocht en zenuwweefsel, bij patiënten en in diermodellen.⁠2 Werk in Australië keek buiten de hersenen en het ruggenmerg: in bloed van 48 patiënten en 23 mensen zonder de aandoening was het aandeel van twee soorten witte bloedcellen, monocyten en neutrofielen, in beide groepen ongeveer gelijk. Wat verschilde, was de verhouding tussen twee typen monocyten, klassieke en niet-klassieke: een ernstigere aandoening ging samen met minder niet-klassieke monocyten, en een kenmerk op neutrofielen, CD16, hing samen met hoe ernstig de aandoening was en hoe snel die voortschreed.⁠5

Toch hield de kennis op vlak voor de stap die het meest telt voor iedereen die een kop leest. Een systematisch overzicht met meta-analyse van markers in bloed en ruggenmergvocht vond neurofilament light chain tot nu toe de best onderbouwde marker, en toch op zichzelf niet nauwkeurig genoeg; markers van afweersignalen bleken van beperkte klinische waarde.⁠6 Het overzichtsartikel over TNF-alfa noemde het mechanisme nog omstreden: signalering via TNFR1 kan in een cel zowel overlevingssignalen als signalen voor celdood in gang zetten, afhankelijk van de omstandigheden, en de meningen blijven verdeeld over de vraag of TNF-alfa motorische zenuwcellen beschermt of schaadt.⁠2 Zo bleef open hoe afweersignalen in het bloed zich verhouden tot die in het ruggenmergvocht, en of een verhoogd niveau wijst op schade, op afweer of nergens op.

Een nieuwe meting uit Szczecin

De nieuwe bevinding komt van acht onderzoekers van de Pomeranian Medical University in Szczecin, Polen, van de afdeling Neurologie en de afdeling Algemene Pathologie. De eerste auteur is A. Wełnicka-Wesołowska van de afdeling Neurologie; de andere auteurs zijn K. Łuczkowska, P. Nowacki, E. Paczkowska, A. Meller, K. Machowska-Sempruch, B. Machaliński en M. Gołąb-Janowska.⁠1 Het artikel verscheen op 17 oktober 2026 in Neurological Sciences, het officiële tijdschrift van de Italiaanse Neurologische Vereniging en van de Italiaanse Vereniging voor Klinische Neurofysiologie. Het is een tijdschriftartikel, geen preprint, en de auteurs noemen het zelf een verkennend dwarsdoorsnedeonderzoek naar een samenhang: een blik op één moment in de tijd.

Waarom zou een meting bij mensen met een ernstige zenuwaandoening voor jou van belang zijn? Omdat die in één duidelijk geval laat zien hoe een marker gelezen wordt. Het team stelde precies de vraag die achter de kop op je telefoon zit: verschilt een afweersignaal in lichaamsvocht tussen mensen met een aandoening en mensen zonder, en vertelt een waarde in het bloed hetzelfde verhaal als een waarde in het ruggenmergvocht? Het antwoord van de onderzoekers, en de grenzen die de onderzoekers er zelf aan stellen, geven je een manier om elk nieuws over markers te lezen.

Wat het team mat, en bij wie

Een huisarts van rond de vijfenvijftig en een ontspannen patiënt van rond de vijftig lachen samen aan een bureau in een lichte spreekkamer.

De groep was klein: 45 mensen met de sporadische vorm van de aandoening en 30 mensen in een controlegroep, elk eenmalig gemeten.⁠1 In het bloed keek het team naar CRP, een algemeen alarmeiwit van het afweersysteem, naar het bloedbeeld en naar fibrinogeen. In het ruggenmergvocht mat het team TNF-alfa, de receptor TNFR-1 en CRP, naast klinische kenmerken.⁠1 Het volledige artikel vertelt wie deze mensen waren. De patiënten waren 27 tot 65 jaar oud, gemiddeld 53,8, omdat ze uit een klinische studie kwamen die niemand boven de 65 opnam. De controlepersonen waren 30 mensen die op de spoedeisende hulp neurologie waren gezien voor hoofdpijn, zonder teken van een langdurige zenuwaandoening, 23 tot 78 jaar oud, gemiddeld 47,3. De twee groepen verschilden significant in leeftijd.⁠1

Het duidelijkste resultaat: de patiënten hadden duidelijk meer TNFR-1 in hun ruggenmergvocht dan de controlegroep, gemiddeld ongeveer een vijfde meer.⁠1 Dat verschil bleef bestaan nadat de auteurs rekening hielden met leeftijd en geslacht.⁠1 In een verkennende analyse onderscheidde het TNFR-1-niveau patiënten redelijk goed van controlepersonen, maar verre van perfect. TNFR-1 steeg ook iets met de leeftijd. Verbanden met hoe ernstig de aandoening was, en een lager niveau bij mensen bij wie de eerste klachten begonnen in de spieren voor spreken en slikken, waren verkennend en niet stevig.⁠1

CRP vertelde een ander verhaal. Het verschilde niet tussen de groepen, maar het niveau in het bloed en het niveau in het ruggenmergvocht liepen nauw samen op, bij patiënten net zo goed als bij controlepersonen.⁠1 Dat verband is niet specifiek voor de aandoening.⁠1

Een wegwijzer, geen oordeel

Het ene idee dat je uit dit stuk kunt meenemen, is het verschil tussen een signaal dat tussen groepen verschilt en een signaal dat iets zegt over één persoon. Een marker kan echt hoger zijn in een groep patiënten en toch een slechte gids zijn voor elk afzonderlijk individu, omdat de waarden van de twee groepen overlappen.

Stel je een basketbalteam voor en een groep mensen die bij een bushalte wacht. Gemiddeld zijn de spelers duidelijk langer, en lengte onderscheidt de twee groepen redelijk goed. Toch is het onverstandig om, als je één lange persoon bij de bushalte ziet, te concluderen dat die persoon basketbalt: veel lange mensen spelen nooit, en sommige spelers zijn van gewone lengte. Dat is ongeveer wat “redelijk goed maar verre van perfect” betekent voor TNFR-1.⁠1 Een groepsgemiddelde zegt iets waars over groepen; het sorteert geen individuen.

Een rookmelder in je keuken gaat af als het huis in brand staat, en ook als je de toast laat aanbranden. Het geluid vertelt je dat er iets aan de hand is, maar zegt er niet bij wat. CRP gedroeg zich hier als zo’n algemeen alarm: de niveaus in bloed en ruggenmergvocht liepen samen op bij patiënten en bij controlepersonen, dus het verband zei niets specifieks over de aandoening.⁠1 Veel afweersignalen werken zo, wat past bij de bredere bevinding dat markers van afweersignalen tot nu toe van beperkte klinische waarde zijn gebleken.⁠6

Achter de eerste twee vragen zit nog een vraag: als een signaal hoger is, doet het dan schade, of is het het lichaam dat zich verdedigt? Voor TNFR-1 is die vraag open. Het overzichtsartikel uit 2021 beschrijft signalering via TNFR1 die afhankelijk van de omstandigheden tot overleving of tot celdood kan leiden, en de oplosbare receptor in lichaamsvocht kan TNF-alfa binden en voorkomen dat het op cellen inwerkt.⁠2 Een hoger TNFR-1-niveau kan deel zijn van een afweerreactie, een spoor van schade of een omstander, en deze meting kan niet laten zien welke van die mogelijkheden het is.

Werk uit Stockholm wijst dezelfde kant op voor afweermoleculen binnen het zenuwstelsel. Moleculen die HLA en bèta2-microglobuline heten, veranderden in kwetsbare motorische zenuwcellen, maar het verwijderen van bèta2-microglobuline bij muizen behield alleen een deel van de verbindingen tussen zenuw en spier en verlengde de overleving niet: zulke moleculen lijken te beïnvloeden hoe kwetsbaar de cellen zijn, zonder grote aanjagers te zijn.⁠7 De eerste auteur van dat afzonderlijke werk zei het zo:

De bevindingen doen vermoeden dat kwetsbare motorneuronen actief proberen ziektegerelateerde stress tegen te gaan, maar dat deze reactie uiteindelijk onvoldoende is.

Melanie Leboeuf, eerste auteur van de studie, onderzoeker, Stockholm University⁠8

Cellen kunnen een reactie op gang brengen die echt en meetbaar is, en toch niet genoeg. Dat herinnert eraan dat een verhoogd afweersignaal het spoor van een inspanning kan zijn in plaats van de oorzaak van een probleem.

Waarom zou je zulke signalen dan überhaupt meten, als die signalen geen individuen kunnen sorteren? Omdat groepsverschillen nog steeds kunnen helpen bepalen waar je verder zoekt en wie je in toekomstig onderzoek opneemt. De hoofdauteur van het Australische werk aan bloedcellen legde de link met de mensen die aan studies meedoen:

Onze bevindingen kunnen helpen bij de selectie van patiënten voor deze studies, wat tot betere uitkomsten zou kunnen leiden.

Trent Woodruff, hoogleraar, School of Biomedical Sciences, hoofdauteur, The University of Queensland⁠9

Let op de voorzichtige woorden: “kunnen helpen”, “zou kunnen leiden”. Een kandidaat-marker verdient een plek stap voor stap, en de Poolse auteurs zijn net zo voorzichtig over TNFR-1: in hun woorden een kandidaat-marker die verder onderzoek waard is.⁠1

Wat de bevinding niet liet zien

De grenzen zetten de auteurs zelf uiteen, en die zijn het waard om rustig te lezen. De meting werd eenmalig gedaan, bij 75 mensen, dus die kan niet laten zien hoe TNFR-1 in de loop van de tijd verandert. Er was geen vergelijkingsgroep van mensen met andere zenuwaandoeningen, dus de bevinding kan niet zeggen of het verhoogde niveau juist bij deze aandoening hoort. De barrière tussen bloed en ruggenmergvocht werd niet gemeten, dus de bevinding kan niet zeggen hoeveel van wat in het ruggenmergvocht werd gevonden vanuit het bloed is overgekomen. De patiënten waren bovendien ouder dan de controlepersonen; de auteurs hielden rekening met leeftijd, maar schrijven dat enige invloed van leeftijd niet is uit te sluiten, en dat een groep patiënten van hoogstens 65 jaar beperkt hoe ver het resultaat geldt voor iedereen met de aandoening. De auteurs schrijven dat hun bevindingen noch laten zien dat de meting patiënten betrouwbaar van anderen kan onderscheiden, noch oorzaak en gevolg, en pleiten voor studies die mensen in de tijd volgen, met vergelijkingsgroepen van mensen met andere zenuwaandoeningen en met metingen van die barrière.⁠1

De meting keek ook niet naar het herstel van gezonde mensen, naar leefstijl of naar iets wat je zelf kunt veranderen. Het onderzoek beschrijft een verschil tussen twee kleine groepen op één moment, meer niet.

Kort gezegd, en wat je nu kunt doen

Een vrolijke vijftiger in een camelkleurige jas kiest op een zonnige ochtend verse groene groenten uit op een buitenmarkt.

Kort gezegd: afweerboodschappers zoals TNF-alfa werken via receptoren, en eerder werk vond verhoogde niveaus van deze signalen bij een voortschrijdende aandoening van de motorische zenuwcellen.⁠2 De nieuwe meting uit Szczecin vond ongeveer een vijfde meer TNFR-1 in het ruggenmergvocht van 45 patiënten dan van 30 controlepersonen, een verschil dat bleef bestaan na correctie voor leeftijd en geslacht, terwijl CRP niet verschilde tussen de groepen en in bloed en ruggenmergvocht in beide groepen samen opliep.⁠1 Het niveau onderscheidde de groepen redelijk goed maar verre van perfect; het werd eenmalig gemeten, in een kleine groep, en het laat noch een betrouwbare manier zien om mensen van elkaar te onderscheiden, noch oorzaak en gevolg.⁠1 Een hoger niveau van dit signaal zegt op zichzelf niet of het kwaad of goed doet.⁠2

Hieruit volgen drie richtingen die geen van alle een recept zijn. Lees ten eerste nieuws over markers met drie vragen: bij wie is het gemeten, vergeleken met wie, en kan de waarde de ene persoon van de andere onderscheiden? Ten tweede: als een verandering in je lichaam je zorgen baart of niet overgaat, is een arts degene die naar de oorzaak kan zoeken; een kop kan dat niet. Houd ten derde één studie in verhouding: een verkennende meting in een kleine groep patiënten is een begin voor verder onderzoek. Herstel na het sporten is een apart onderwerp; wat slaap, eiwit en alcohol daarmee doen, lees je in een apart artikel over slecht herstel na sporten.

Wil je los van dit onderzoek een beeld van waar je vandaag staat met herstel en weerstand, dan geeft de herstelscan hieronder je een eerste beeld, als zelfinzicht. De scan is geen diagnose.

Veelgestelde vragen

Wat is TNFR-1?

Een receptor voor de afweerboodschapper TNF-alfa. Het buitenste deel kan loskomen in lichaamsvocht zoals het ruggenmergvocht, waar het TNF-alfa nog kan binden en kan voorkomen dat TNF-alfa op cellen inwerkt; de nieuwe studie mat deze oplosbare vorm. Een overzichtsartikel uit 2021 beschreef signalering via TNFR1 die afhankelijk van de omstandigheden tot overleving of tot celdood kan leiden, en noemde het mechanisme nog omstreden.⁠2

Kan een waarde in het ruggenmergvocht zeggen of iemand deze aandoening heeft?

Niet op basis van deze bevinding. TNFR-1 onderscheidde 45 patiënten redelijk goed van 30 controlepersonen, maar verre van perfect, en de auteurs schrijven dat hun resultaten niet laten zien dat de meting patiënten betrouwbaar van anderen kan onderscheiden.⁠1 Van alle markers in bloed en ruggenmergvocht die tot nu toe zijn bekeken, is zelfs de best onderbouwde op zichzelf niet nauwkeurig genoeg.⁠6 Of iemand een aandoening heeft, is iets wat een arts benoemt.

Zegt een verhoogd CRP in mijn bloed iets over mijn zenuwen?

Deze bevinding geeft geen reden om dat te denken. CRP in bloed en in ruggenmergvocht verschilde niet tussen patiënten en controlepersonen, en de twee niveaus liepen in beide groepen nauw samen op, een verband dat niet specifiek is voor de aandoening.⁠1 Vragen over je eigen waarden horen bij je arts.

Veroorzaken afweersignalen de aandoening?

Dat is niet aangetoond. De Poolse auteurs schrijven dat hun bevindingen geen oorzaak en gevolg laten zien.⁠1 Bij muizen behield het verwijderen van één afweermolecuul, bèta2-microglobuline, maar een deel van de verbindingen tussen zenuw en spier en verlengde het de overleving niet: zulke moleculen lijken de kwetsbaarheid te beïnvloeden zonder grote aanjagers te zijn.⁠7

Bronnen

Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.

  1. Wełnicka-Wesołowska A, Łuczkowska K, Nowacki P, Paczkowska E, Meller A, Machowska-Sempruch K, Machaliński B, Gołąb-Janowska M. Neurological Sciences 47(11), 2026. PMID 42891860. doi.org/10.1007/s10072-026-09480-9
  2. Guidotti G, Scarlata C, Brambilla L, Rossi D. Cells, 2021. doi.org/10.3390/cells10030518
  3. CBS. 173 duizend mensen overleden in 2025. 2026. cbs.nl
  4. Destatis. Lebenserwartung bei Geburt für Frauen und Männer im Jahr 2025 auf neue Höchstwerte gestiegen. Persbericht, 2026. destatis.de
  5. McGill RB, Steyn FJ, Ngo ST, Thorpe KA, Heggie S, Ruitenberg MJ, Henderson RD, McCombe PA, Woodruff TM. Brain Communications, 2020. doi.org/10.1093/braincomms/fcaa013
  6. Obara K, Ito D, Nilsson C, Janelidze S, Santillo A, Katsuno M, Mattsson-Carlgren N. European Journal of Neurology, 2025. doi.org/10.1111/ene.70382
  7. Leboeuf M, Nijssen J, Comley LH, Aguila Benitez JC, Mei I, Gómez Alcalde S, Muñoz de Bustillo-Alfaro RA, Radoi V, Nichterwitz S, Schweingruber C, Acevedo Arozena A, Hedlund E, Cullheim S. Acta Neuropathologica 151(1), 2026. doi.org/10.1007/s00401-026-03024-3
  8. Melanie Leboeuf, eerste auteur van de studie, Stockholm University. Persbericht over de studie in Acta Neuropathologica. Newswise, 2026. newswise.com
  9. Trent Woodruff, hoogleraar, School of Biomedical Sciences, The University of Queensland. UQ News, 2020. news.uq.edu.au

Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.

Bekijk waar je staat met je herstel

Beantwoord de vragen van de herstelscan en zie waar je vandaag staat met herstel en weerstand. De scan is geen diagnose: je krijgt er zelfinzicht mee.

Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.