In het kort
- Sterke spieren en een operatie: bij 74 ouderen die in Denemarken een hartoperatie kregen, kromp de spier op CT binnen zes weken na ontslag uit het ziekenhuis met 7,1 procent, en nam het vet tussen de spiervezels toe met 14,7 procent, met grote verschillen van persoon tot persoon.1
- Een veelgebruikte Europese toets voor een lage spierkracht plus een lage spiermassa vond minder mensen dan CT: ongeveer een op de vijf tegenover meer dan een op de drie, zes weken na ontslag.1
- In een eerder onderzoek kostte 10 dagen bedrust 12 ouderen in goede gezondheid duidelijk vetvrije massa en beenkracht.2
- De Deense analyse laat verbanden zien, geen oorzaak en gevolg, in één ziekenhuis en vooral bij mannen, en vond geen consistent verband tussen de scanmetingen en lopen of opstaan uit een stoel.1
Inhoud
- Wat stilliggen doet met je spieren
- Je bent een van velen
- Waarom spieren afnemen als je ze niet gebruikt
- Wat het team uit Aarhus vond
- Spierkwaliteit: de hoeveelheid is maar de helft van het verhaal
- Wat de scans lieten zien, en wat niet
- Kort gezegd, en wat je kunt doen voor sterke spieren
- Veelgestelde vragen
Wat stilliggen doet met je spieren
In dit stuk over sterke spieren lees je wat er na een hartoperatie op latere leeftijd met de spieren gebeurt, hoe een CT-scan in het ziekenhuis kan laten zien dat de spier binnen weken krimpt en meer vet bevat, en waarom een veelgebruikte toets een deel van die verandering kan missen. Dat is belangrijk, want sterke spieren in je benen brengen je uit een stoel, de trap op en door een gewone dag, en een periode van stilliggen kan je er meer van kosten dan je voelt.

Geverifieerd door Sonia Sanz Muñoz, PhD
Gepromoveerd aan de University of Wollongong
Gecontroleerd op 10 november 2026
Je komt thuis uit het ziekenhuis en het huis ziet er hetzelfde uit, maar de trap voelt steiler. De stoel waarin je altijd zit, lijkt lager dan je je herinnert. Je loopt naar de winkel en stopt halverwege, niet echt buiten adem, alleen zwaar in de benen. Mensen zeggen dat je het rustig aan moet doen, dus dat doe je, en de dagen op de bank lopen in elkaar over. De spiegel laat hetzelfde gezicht zien en de weegschaal ongeveer hetzelfde gewicht, dus het is lastig te zeggen wat er veranderd is. Toch is er iets veranderd, en dat gebeurt onder de huid.
Je bent een van velen
De groep waar dit stuk over gaat, is groot en groeit. In Duitsland steeg het aantal mensen van 65 jaar en ouder van 12 miljoen in 1991 naar 19,3 miljoen in 2025, veel sneller dan de bevolking als geheel, meldde Destatis in 2026.3 In Engeland en Wales steeg het aandeel mensen van 65 jaar en ouder tussen 2011 en 2021 van 16,4% naar 18,6%, volgens het ONS in 2023.4
In Nederland zijn ouderen meer gaan bewegen. Het CBS meldde in 2020 dat in 2001 22 procent van de mensen van 65 jaar en ouder aan de beweegrichtlijnen voldeed, en in 2019 40 procent.5 Bewegen dat botten en spieren sterker maakt, neemt met de leeftijd wel af: bijna alle kinderen van 4 tot 12 jaar deden er genoeg van (99,8 procent), tegenover 75 procent van de mensen van 65 jaar en ouder, meldde het CBS in hetzelfde jaar.5 Een op de vier oudere Nederlanders deed dus niet genoeg van het soort bewegen dat spieren sterk houdt.
Wil je zelf een eerste beeld van waar je staat, dan geeft de BioProfile leefstijlscan je een startpunt.
Waarom spieren afnemen als je ze niet gebruikt
Spieren zijn geen voorraad die vanzelf blijft liggen. Je lichaam maakt steeds nieuw spiereiwit aan en breekt oud eiwit af, en je spieren gebruiken is een van de signalen die de aanmaak op gang houdt. Lig je lang genoeg stil, dan gaat die aanmaak trager.2
Dat werd in 2007 duidelijk aangetoond. Kortebein en collega’s, onder wie William J. Evans van de University of Arkansas for Medical Sciences, lieten 12 ouderen in goede gezondheid, met een gemiddelde leeftijd van 67 jaar, 10 dagen in bed liggen. Aan het eind waren de deelnemers duidelijk vetvrije massa en beenkracht kwijt, en was de snelheid waarmee hun spieren nieuw eiwit aanmaakten gedaald.2 Tien dagen is niet lang. Ook een ziekenhuisopname rond een grote operatie is vaak een tijd van stilliggen.
Dat onderzoek had grenzen. De deelnemers waren in goede gezondheid, ze lagen met opzet in bed, en het waren er maar 12. Het onderzoek liet niet zien wat er gebeurt bij ouderen die echt herstellen van een grote operatie, in de weken nadat ze naar huis gaan. De vraag naar spierkwaliteit, hoeveel vet er zich tussen de spiervezels nestelt, is weer een andere.
Daarnaast is er de vraag hoe te weinig spier überhaupt wordt opgemerkt. In Europa spreekt een veelgebruikte set criteria van een werkgroep van deskundigen, bekend als EWGSOP2, van te weinig spier als zowel de spierkracht als de spiermassa laag is.1 Of die toets snelle veranderingen na een operatie bijhoudt, was voor oudere patiënten na een hartoperatie nog een open vraag. Intussen vraagt het huisartsenadvies op Thuisarts nu al aan iedereen om botten en spieren sterker te maken, bijvoorbeeld met oefeningen, krachttraining of de trap nemen.6
Wat het team uit Aarhus vond

Het nieuwe stukje van de puzzel komt uit Denemarken. P. Svidt, R. Daugaard, T. Lading en I.S. Modrau, van de afdeling Klinische Geneeskunde van Aarhus University en de afdeling Hart-, Thorax- en Vaatchirurgie van het Universitair Ziekenhuis Aarhus, maten de spieren van oudere patiënten na een hartoperatie op CT-scans aan het begin en opnieuw zes weken nadat ze het ziekenhuis verlieten. I.S. Modrau is daarnaast verbonden aan de afdeling Hart- en Thoraxchirurgie van het Universitair Ziekenhuis Aalborg. Het werk verscheen op 3 oktober 2026 in The journal of nutrition, health & aging, als tijdschriftartikel en niet als preprint.1
Eenvoudig gezegd zag het team dat in de weken na thuiskomst de spier kromp en er meer vet tussen de spiervezels kwam, en dat de gebruikelijke Europese toets een deel van die verandering miste. Patiënten bij wie het hart nog goed pompte, en patiënten die waren ingedeeld bij vroege revalidatie thuis, hielden iets meer spier over.1 Alles hieronder over dit artikel is gebaseerd op de gepubliceerde samenvatting, het enige deel van het artikel dat voor dit stuk is gelezen.
Waarom dit voor jou telt: een operatie of een periode in het ziekenhuis is iets wat veel mensen later in het leven meemaken, en dit laat zien dat de verandering in spieren groot, snel en deels onzichtbaar voor een standaardtoets kan zijn. Dit laat ook zien hoe groot de verschillen tussen mensen zijn. Sommigen hielden veel meer spier over dan anderen. Daarom is het de moeite waard om op je spieren te letten lang voordat je ooit een ziekenhuisbed nodig hebt, en niet alleen daarna.
Spierkwaliteit: de hoeveelheid is maar de helft van het verhaal

Zie spieren als iets met twee eigenschappen die je op een CT-scan kunt zien. De eerste is de hoeveelheid: hoeveel spier er is, uitgedrukt in een spierindex die uit de scan wordt berekend. De tweede is de kwaliteit: hoeveel vet er zich tussen de spiervezels heeft genesteld, vergeleken met de oppervlakte van de spier zelf.1 De meesten van ons denken alleen ooit aan de eerste.
Kwaliteit is het minder bekende idee, dus hier is een beeld. Vet tussen de vezels lijkt een beetje op de witte vetdraadjes in een stuk gemarmerd rundvlees. Twee stukken kunnen even groot zijn, terwijl er door het ene veel meer draadjes lopen. In een spier betekenen meer van die draadjes dat minder van de ruimte door spiervezels wordt ingenomen.
Hier is een tweede beeld, dichter bij huis. Stel dat je zes weken na je ontslag uit het ziekenhuis ongeveer hetzelfde weegt op de weegschaal. Dat ene getal kan twee veranderingen tegelijk verbergen: de spier zelf is kleiner geworden, en er zit meer vet tussen wat er over is. De weegschaal kan die niet uit elkaar houden. Een CT-scan kan beide zien.
Het derde stuk is wat spieren in het dagelijks leven doen. Naast de scans vroeg het team patiënten om in 30 seconden zo vaak mogelijk uit een stoel op te staan, en kregen ze een looptest over 10 meter, aan het begin en zes weken na ontslag.1 Zo kun je vergelijken wat de scan ziet met wat iemand echt kan.
Waarom zouden spieren eigenlijk zo snel veranderen? Deskundigen die werken aan spieren en inactiviteit wijzen niet naar de leeftijd, maar naar het stilliggen zelf. Luc van Loon, hoofdonderzoeker van een project van Maastricht University over spierverlies tijdens een ziekenhuisopname, zegt het zo:
Niet ouderdom zelf, maar periodes van inactiviteit tijdens een ziekenhuisopname, operatie of ziekte kan al binnen enkele dagen leiden tot aanzienlijk verlies van spiermassa en kracht
Luc van Loon, hoogleraar Fysiologie van Inspanning en Voeding, hoofdonderzoeker, NUTRIM, Maastricht University / Maastricht UMC+7
In gewone woorden: niet de leeftijd zelf, maar periodes van inactiviteit tijdens een ziekenhuisopname, een operatie of een ziekte kunnen binnen enkele dagen leiden tot een flink verlies van spiermassa en kracht.
William J. Evans, die werkte aan het hierboven beschreven bedrustexperiment van 10 dagen, wees op wat er in de spier gebeurt:
We vonden een drastische daling van de spiereiwitsynthese door inactiviteit, en die daling veroorzaakte het spierverlies.
William J. Evans, directeur van het Nutrition, Metabolism and Exercise Laboratory, University of Arkansas for Medical Sciences (UAMS)8
Spiereiwitsynthese is de aanmaakkant van hierboven: het lichaam dat nieuw spiereiwit maakt. Als die aanmaak vertraagt en de afbraak doorgaat, krimpt de spier.8
Wat de scans lieten zien, en wat niet
De patiënten waren 100 mensen van 65 jaar of ouder die een hartoperatie kregen in een universitair ziekenhuis in Denemarken. Hun gemiddelde leeftijd was 71,5, en 17% was vrouw. Van de 100 hadden er 74 een CT-scan zowel aan het begin als zes weken na ontslag, dus de vergelijking in de tijd rust op die 74.1 De analyse maakt deel uit van een grotere studie naar vroege revalidatie, geregistreerd als NCT06370611, maar dit deel van het werk keek en vergeleek; het was niet opgezet om iets nieuws te testen.1
In die zes weken daalde de spierindex op CT met 7,1 procent, en nam de hoeveelheid vet tussen de spiervezels, gemeten ten opzichte van de spieroppervlakte, toe met 14,7 procent. De verschillen tussen mensen onderling waren groot.1 Waarom twee mensen van dezelfde kalenderleeftijd er zo verschillend voor kunnen staan, lees je in biologische leeftijd versus kalenderleeftijd.
De Europese criteria en de CT-meting vertelden verschillende verhalen. Volgens de Europese criteria ging het aandeel patiënten met een lage spierkracht plus een lage spiermassa van ongeveer een op de zeven (13,5%) naar ongeveer een op de vijf (21,6%). Volgens CT-referentiewaarden voor een lage spiermassa lag het aandeel op beide momenten hoger: van ongeveer een op de vijf (18,9%) naar meer dan een op de drie (36,5%).1 De auteurs concluderen dat CT een achteruitgang van spieren oppikte die de Europese criteria niet volledig vastlegden.1
Sommige patiënten hielden meer spier over dan andere. Wie een hart had dat nog goed pompte, en wie was ingedeeld bij vroege revalidatie thuis, hield iets meer spier over. Een hogere score op een standaard risicoschaal voor operaties ging samen met een slechtere spierkwaliteit.1
Wat de analyse niet liet zien, is net zo belangrijk.
Ten eerste kwamen de scans en de alledaagse tests niet overeen. Er werd geen consistent verband gevonden tussen de spiermetingen op CT en hoe patiënten het deden op de sta-optest of de looptest.1 Binnen zes weken zag je een kleinere, meer gemarmerde spier op de scan niet duidelijk terug als langzamer lopen of minder keer opstaan uit de stoel.
Ten tweede is dit een observationele analyse. De analyse laat zien welke dingen samengingen, niet wat wat veroorzaakte, en het verband met vroege revalidatie thuis was klein en lag dicht bij de grens van wat toeval kon zijn.1
Ten derde was de groep klein en specifiek: één ziekenhuis in Denemarken, vooral mannen, en maar 74 van de 100 hadden op beide momenten een scan.
Ten vierde stopte het volgen van de patiënten zes weken na ontslag. Of de spieren daarna herstelden, staat niet in de samenvatting.
Ten vijfde vermeldt de samenvatting niet wat de patiënten aten, of welke spieren de scans in beeld brachten. Voeding is hier een apart onderwerp; wil je weten hoeveel energie een gewone dag van je lichaam vraagt, kijk dan bij hoeveel calorieën per dag.
Kort gezegd, en wat je kunt doen voor sterke spieren

Kort gezegd: als ouderen rond een grote operatie stilliggen, kunnen spieren snel afnemen. Een eerder onderzoek liet dat zien met bedrust bij 12 ouderen in goede gezondheid.2 Het team uit Aarhus zag bij 74 oudere patiënten na een hartoperatie dat de spier op CT binnen zes weken na ontslag met 7,1 procent kromp en 14,7 procent meer vet tussen de vezels bevatte, met grote verschillen tussen mensen, en dat de gebruikelijke Europese toets een deel van die verandering miste.1 De analyse laat verbanden zien, geen oorzaak en gevolg, in één Deens ziekenhuis en vooral bij mannen, en vond geen consistent verband tussen de scanmetingen en lopen of opstaan uit een stoel.1
Wat je hiermee kunt:
- Blijf je spieren gebruiken als deel van je gewone leven, zodat je meer hebt om op terug te vallen als er ooit een ziekenhuisopname komt. Het huisartsenadvies op Thuisarts vraagt iedereen om botten en spieren sterker te maken.6
- Staat er een operatie gepland, vraag je zorgteam dan hoe je daarna weer in beweging komt, en of revalidatie deel uitmaakt van het plan.
- Hoe het vandaag met je eigen spieren en botten gaat, is de open vraag, en daar begint de scan hieronder. De scan geeft je een startpunt, en is geen diagnose.
Veelgestelde vragen
Kan een ziekenhuisopname echt zo snel spier kosten?
Bij 12 ouderen in goede gezondheid leidde 10 dagen bedrust tot een duidelijk verlies van vetvrije massa en beenkracht.2 Bij ouderen na een hartoperatie kromp de spier op CT binnen zes weken na ontslag uit het ziekenhuis met 7,1 procent.1
Merk ik het als mijn spieren na een operatie veranderen?
Niet per se. In de Deense analyse werd geen consistent verband gevonden tussen de spiermetingen op CT en hoe patiënten het deden op een looptest of een sta-optest.1 De scans zagen een verandering die de alledaagse tests binnen zes weken niet duidelijk lieten zien.
Hoe vaak moet ik aan mijn spieren en botten werken?
Het huisartsenadvies op Thuisarts is om 2 keer per week je botten en spieren sterker te maken, bijvoorbeeld met oefeningen, krachttraining, de trap nemen of de sportschool.6 Van de Nederlanders van 65 jaar en ouder deed 75 procent genoeg bot- en spierversterkende oefeningen, meldde het CBS in 2020.5
Wanneer bel ik de huisarts over klachten tijdens het sporten?
Thuisarts raadt aan de huisarts te bellen als je tijdens bewegen of sporten kortademig wordt of moeilijk ademt, een piepend geluid hoort bij het ademen, pijn op de borst krijgt, of last krijgt van je gewrichten.6
Vertelt de BioProfile scan me wat er mis is met mijn spieren?
Nee. De scan is geen diagnose. De scan geeft je een beeld van waar je vandaag staat, als startpunt. Een oorzaak vinden is werk voor een arts.
Bronnen
Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.
- Svidt P, Daugaard R, Lading T, Modrau IS. Changes in skeletal muscle and physical function after cardiac surgery: a prospective study. The Journal of Nutrition, Health and Aging, 2026. PMID 42828917. doi.org/10.1016/j.jnha.2026.100999
- Kortebein P, Ferrando A, Lombeida J, Wolfe R, Evans WJ. Effect of 10 days of bed rest on skeletal muscle in healthy older adults. JAMA, 2007;297(16):1772-1774. doi.org/10.1001/jama.297.16.1772-b
- Statistisches Bundesamt (Destatis). Bevölkerung ab 65 Jahren. 2026. destatis.de
- Office for National Statistics. Profile of the older population living in England and Wales in 2021 and changes since 2011. 2023. ons.gov.uk
- CBS. Helft Nederlanders voldeed in 2019 aan beweegrichtlijnen. 2020. cbs.nl
- Thuisarts.nl (NHG). Ik wil gezond bewegen. thuisarts.nl
- Luc van Loon, hoogleraar Fysiologie van Inspanning en Voeding, NUTRIM, Maastricht University. Nieuw onderzoek naar voorkomen van spierverlies bij ziekenhuisopname. Maastricht University, 2026. maastrichtuniversity.nl
- William J. Evans, director of the Nutrition, Metabolism and Exercise Laboratory, University of Arkansas for Medical Sciences. Extended Bed Rest Accelerates Muscle Deterioration in Older Adults, UAMS Researchers Report in JAMA. UAMS News, 2007. news.uams.edu
Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.
Lees ook
Kijk waar je vandaag staat
De BioProfile leefstijlscan geeft je een eerste beeld van waar je vandaag staat, als startpunt. De scan geeft inzicht en is geen diagnose.
Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.
BioProfile analyseert je gezondheidsstatus om jou en je coach te sturen. Het stelt geen diagnose, dat kan alleen een arts. Gebouwd op gevalideerde gezondheidsvragenlijsten; de gecombineerde BioProfile-score is zelf nog geen gevalideerd klinisch instrument. Je antwoorden blijven privé (AVG).
