Nieuwe biomarkers

Gepubliceerd op 19 november 2026 · Laatst bijgewerkt op 19 november 2026 · Leestijd ongeveer 13 minuten

Ook in Metabole gezondheid

Lachende vijftiger snijdt verse groenten in een lichte keuken en werkt zo met plezier aan een gezond gewicht

In het kort

  • Los van de vraag naar een gezond gewicht: in een grote groep volwassenen uit UK Biobank verschilden de eetpatroongroepen in 241 van de 249 kleine moleculen die in het bloed werden gemeten, bijna allemaal.⁠1
  • Vegetariërs en veganisten hadden minder omega-3 en DHA en meer omega-6 dan regelmatige vleeseters; mensen die geen vlees aten hadden meer glycine en lagere waarden van vertakteketenaminozuren.⁠1
  • De analyse vergelijkt mensen die voor een eetpatroon kozen, dus laat niet zien wat er gebeurt als je overstapt,⁠2 en de samenvatting meldt niets over gewicht.⁠1

Wat je eten achterlaat in je bloed

In dit stuk lees je wat je eten achterlaat in je bloed, naast de vraag naar een gezond gewicht, en hoe het bloed van vegetariërs en vleeseters verschilt in de kleine moleculen die uit vetten en eiwit komen. Dat is belangrijk, want de weegschaal vertelt je alleen iets over je gewicht, terwijl je bloed stiller bijhoudt wat je dag na dag eet. Als je weet wat dat verslag laat zien, en waar de boodschap ophoudt, kijk je met minder giswerk naar je eigen bord.

Je staat ’s ochtends in de keuken en kiest zonder veel nadenken: yoghurt of havermelk, kaas of kip op je boterham, vanavond zalm of de linzen van gisteren. Misschien eet je de laatste tijd minder vlees, misschien at je er nooit veel van, misschien vraag je je gewoon af en toe af of je gewicht is waar het hoort te zijn. De weegschaal geeft je een getal en verder niets. Wat een gewone week eten in je lichaam doet, ergens tussen bord en weegschaal, blijft uit het zicht. Je voelt je meestal prima, en je hebt geen makkelijke manier om te zien of je manier van eten je lichaam iets tekortdoet of het goed voorziet.

Je bent lang niet de enige met vragen over een gezond gewicht

Vragen over gewicht zijn geen privézorg. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldde in 2025 dat het aandeel volwassenen met overgewicht de afgelopen tien jaar ongeveer gelijk is gebleven, rond 50 procent.⁠3 Ongeveer de helft van de volwassenen om je heen, op het werk, bij het schoolhek, in de rij bij de supermarkt, zit in dezelfde situatie.

Als je je vooral afvraagt wat voor jou een gezond gewicht is, geeft één getal voor iedereen daar geen antwoord op, en dit stuk geeft geen gewichtstabel: het nieuwe onderzoek dat het beschrijft keek naar bloed, en de samenvatting meldt niets over gewicht.⁠1 Gewicht is één venster op je stofwisseling. Wat je eet, zie je ook terug in je bloed, wat de weegschaal ook zegt, en dat is het venster dat dit stuk opent. De stofwisselingsscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je stofwisseling vandaag staat; de scan is geen diagnose. En als je dagelijkse vragen over eten bij suiker beginnen, staan de cijfers daarover in hoeveel suiker per dag.

Waarom eten een spoor achterlaat in je bloed

Je lichaam breekt eten af in kleinere delen. Vetten worden vetzuren, eiwit wordt aminozuren, en vet reist door het bloed verpakt in deeltjes die lipoproteïnen heten. Het ligt dus voor de hand dat iemand die elke week vis eet een andere mix in het bloed heeft dan iemand die dat nooit doet.

Toch kopieert het lichaam het bord niet zomaar. In een grote groep volwassenen in EPIC-Norfolk kregen mensen die geen vis aten in totaal 57 tot 80 procent minder omega-3 binnen, maar het verschil in hun bloed was kleiner dan verwacht. De onderzoekers opperen dat het lichaam mogelijk meer van de plantaardige omega-3, ALA, omzet in de langeketenvormen als er geen vis wordt gegeten.⁠4 Wat je eet en wat in je bloed terechtkomt hangen samen, maar niet één op één. Of je stofwisseling traag is, is een aparte vraag, en wat een scan daarbij wel en niet kan zien, lees je in trage stofwisseling: symptomen en wat een scan meet.

Wat al bekend was, en waar het ophield

Twee eerdere analyses legden de basis. De eerste was klein en gedetailleerd: bij 286 mannen in EPIC-Oxford, 80 vleeseters, 69 viseters, 74 vegetariërs en 63 veganisten, werd het bloed gemeten met dezelfde NMR-techniek als in het nieuwe artikel. Veganisten hadden toen al een lager DHA-gehalte en minder omega-3 in totaal dan vleeseters.⁠5

De tweede was groot maar breed. Bij 471.593 deelnemers aan UK Biobank, 466.058 wit-Britse en 5.535 Brits-Indiase, verschilden de meeste standaard bloedwaarden per eetpatroongroep, veel ervan in een glijdende schaal van vleeseters naar vegetariërs en veganisten, met vergelijkbare patronen in beide groepen. Veganisten hadden een lager LDL-cholesterol en minder vitamine D dan regelmatige vleeseters.⁠6

Daar hield de kennis op. Het ene beeld was scherp maar gebaseerd op een paar honderd mannen; het andere omvatte bijna een half miljoen mensen maar alleen de standaardwaarden van een gewoon bloedonderzoek. De auteurs van het nieuwe artikel benoemen het gat duidelijk: voeding bepaalt mede de kleine moleculen in menselijk bloed, maar grote studies naar dat verband waren er nog weinig.⁠1

Wie het ontdekte, en waarom het voor jou telt

Twee lachende vijftigers kiezen samen peulvruchten en groenten op een zonnige markt

De nieuwe analyse komt van Wang QJ, Schmidt JA, Key TJ, Bragg F, Aguilar-Ramirez D, Viallon V, Travis RC en Tong TYN. De meeste auteurs werken bij het Nuffield Department of Population Health van de University of Oxford; Schmidt JA werkt bij Aarhus University en Aarhus University Hospital in Denemarken, en Viallon V bij IARC-WHO in Lyon, Frankrijk. Schmidt JA en Tong TYN waren de eerste auteurs van de twee eerdere analyses hierboven. Het artikel verscheen in het European Journal of Nutrition op 7 november 2026, als tijdschriftartikel en niet als preprint.⁠1

Het team gebruikte gegevens van UK Biobank: 500.000 volwassenen van 40 tot 69 jaar uit het hele Verenigd Koninkrijk, die tussen 2006 en 2010 werden geworven. Bij de werving gaven de deelnemers hun etnische achtergrond en hun eetpatroon op. Op basis van die antwoorden vormde het team zes eetpatroongroepen onder de wit-Britse deelnemers: regelmatige vleeseters, mensen die weinig vlees aten, mensen die als vlees alleen gevogelte aten, viseters, vegetariërs en veganisten. Onder de Brits-Indiase deelnemers waren het er twee: vleeseters en vegetariërs. Bij een deel van ongeveer 275.000 mensen werden 249 kleine moleculen in het bloedplasma gemeten met kernspinresonantie (NMR), een techniek die veel van deze moleculen uit hetzelfde monster afleest. Daarna vergeleek het team per molecuul het gebruikelijke niveau tussen de eetpatroongroepen, rekening houdend met andere verschillen tussen de groepen.⁠1

Waarom dit voor jou telt: als je je eten verandert, of je afvraagt of je dat zou moeten doen, hoor je vooral over calorieën, gewicht of één enkele voedingsstof. Dit artikel laat zien hoe breed het spoor van een eetpatroon in het bloed is, over vetten, aminozuren en de deeltjes die vet vervoeren, in een groep die veel groter is dan bij het eerdere NMR-werk. Het vertelt je niet welke manier van eten de beste is. Het vertelt je wel welke delen van je bloed meestal meebewegen met je bord, en dat is nuttig als je wilt weten waar je op kunt letten.

Eén idee: je bloed als verslag van wat je eet

Het ene idee dat je uit dit artikel kunt meenemen is het metabolietprofiel: de volledige set kleine moleculen in je bloed op een bepaald moment, samen gelezen als een patroon in plaats van één waarde tegelijk. Eén cholesterolwaarde is als één woord; een profiel van 249 moleculen lijkt meer op een hele bladzijde. En op die bladzijde staat je manier van eten bijna overal geschreven. Onder de wit-Britse deelnemers verschilden de eetpatroongroepen, na correctie voor het feit dat er zoveel vergelijkingen tegelijk werden gemaakt, in 241 van de 249 moleculen, bijna allemaal. Grote verschillen waren er in veel subklassen van lipoproteïnen, en de patronen onder de Brits-Indiase deelnemers waren vergelijkbaar.⁠1

Twee voorbeelden laten zien hoe dat verslag eruitziet.

Het eerste gaat over vetten. Stel je twee buren van dezelfde leeftijd voor: de een eet de meeste dagen vlees, de ander is al jaren vegetariër. Vergeleken met regelmatige vleeseters hadden vegetariërs en veganisten lagere waarden van omega-3 en van DHA, een van de langeketenvormen van omega-3, zowel in hoeveelheid als in aandeel van alle vetzuren in het bloed. Deze groepen hadden hogere waarden van omega-6 en van linolzuur, en de balans tussen omega-6 en omega-3 helde verder over naar omega-6.⁠1 Dat sluit aan bij het kleinere, eerdere beeld bij veganisten.⁠5 Het past ook bij de nuance uit EPIC-Norfolk: het verschil in het bloed is echt, maar het lichaam vult mogelijk een deel zelf aan, waardoor het kleiner kan zijn dan het verschil op het bord.⁠4

Voor een vegetariër is dit geen oordeel maar een aandachtspunt. Een diëtist die reageerde op een analyse van studies naar vegetarische en veganistische voeding en bloedvetten, zegt het zo:⁠7

Hoewel een vegetarisch en veganistisch eetpatroon heel gezond en gunstig kan zijn wat betreft cardiovasculair risico, is het belangrijk dat het goed gepland is, zodat voedingsstoffen waar het weinig van kan bevatten erin zitten, waaronder ijzer, jodium, vitamine B12 en vitamine D.

Duane Mellor, geregistreerd diëtist en senior docent, Aston Medical School, Aston University

Het tweede gaat over eiwit. Stel je een derde buur voor die wel vis eet maar geen vlees, en een vierde die helemaal geen dierlijke producten eet. Mensen die geen vlees aten hadden hogere waarden van glycine, een eenvoudig aminozuur, en lagere waarden van de vertakteketenaminozuren.⁠1 Die tweede bevinding valt op, omdat in veel studies hogere bloedwaarden van deze aminozuren samengaan met een lagere insulinegevoeligheid, wat betekent dat het lichaam minder sterk op insuline reageert. Maar de hoeveelheid dierlijk eiwit die mensen eten is een van de factoren die dat verband vertroebelen, en een kleine verandering in insulinegevoeligheid kan zelf de afbraak van deze aminozuren vertragen, dus wat eerst komt staat niet vast.⁠8

Wat de twee voorbeelden gemeen hebben: het bloed draagt een duidelijke handtekening van het bord, in vetten en in aminozuren. Wat de voorbeelden niet zeggen, is of een van deze verschillen ertoe doet voor je gezondheid of je gewicht. De auteurs schrijven zelf alleen dat de verschillen weerspiegelen wat mensen eten en hoe het lichaam daarmee omgaat, en mogelijk inzicht geven in de routes die eetpatronen met gezondheidsuitkomsten verbinden.⁠1

Wat het liet zien, bij wie, en wat niet

Wat het liet zien: duidelijke verschillen tussen eetpatroongroepen in bijna elk gemeten molecuul, in vetten, aminozuren en lipoproteïnen, met vergelijkbare patronen bij wit-Britse en Brits-Indiase deelnemers.⁠1

Bij wie: volwassenen uit UK Biobank, 40 tot 69 jaar toen de deelnemers tussen 2006 en 2010 instapten, met bloedprofielen van ongeveer 275.000 van hen. De samenvatting meldt niet hoeveel van hen Brits-Indiaas waren, hoeveel mensen er in elke eetpatroongroep zaten, of hoe de resultaten verdeeld waren tussen mannen en vrouwen.⁠1

Wat het niet liet zien: dit is een observationele vergelijking. Het vergelijkt mensen die voor een manier van eten kozen; het test niet wat er gebeurt als iemand overstapt. Stephen Burgess maakte hetzelfde punt over een eerdere EPIC-Oxford-analyse die vleeseters, viseters en vegetariërs vergeleek, en het geldt hier net zo goed:⁠2

Toch is dit een observationele studie, en dus vertelt het ons iets over verschillen tussen mensen die ervoor kiezen vegetariër te zijn en mensen die ervoor kiezen vlees te eten, maar het vertelt ons niet wat er zou gebeuren als degenen die nu voor vlees kiezen, in plaats daarvan zouden besluiten vegetarisch te eten.

Stephen Burgess, groepsleider, MRC Biostatistics Unit, University of Cambridge

De samenvatting laat meer open. Deelnemers gaven hun eigen eetpatroon op bij de werving, en de samenvatting meldt niet of dat later opnieuw is gecontroleerd. De vergelijking is gecorrigeerd voor andere verschillen tussen de groepen, maar de samenvatting meldt niet voor welke. De samenvatting meldt geen gewicht, geen lichaamsomvang en geen gezondheidsuitkomst, dus zegt die niets over waar deze bloedpatronen toe leiden. En het onderzoek omvat alleen twee etnische groepen in UK Biobank, dus de bevindingen gelden mogelijk niet voor iedereen op dezelfde manier.⁠1

Kort gezegd, en wat je nu kunt doen

Tevreden vijftiger meet thuis de taille met een meetlint bij een raam vol daglicht

Kort gezegd: wat je eet laat een breed spoor achter in je bloed. Onder volwassenen uit UK Biobank verschilden de eetpatroongroepen in bijna alle gemeten bloedmoleculen; vegetariërs en veganisten hadden minder omega-3 en DHA en meer omega-6 en linolzuur dan regelmatige vleeseters, en mensen die geen vlees aten hadden meer glycine en lagere waarden van vertakteketenaminozuren.⁠1 Eerder onderzoek had delen van dit beeld al gezien, in een kleine groep mannen en in standaard bloedwaarden.⁠5,6 Ongeveer de helft van de Nederlandse volwassenen heeft overgewicht, meldde het CBS in 2025,⁠3 maar deze analyse vergeleek mensen die zelf voor hun eetpatroon kozen, laat niet zien wat er zou veranderen als jij overstapt, en meldt niets over gewicht.⁠1

Als je geen vlees of vis eet, verdienen omega-3 en DHA je aandacht, omdat het bloed van vegetariërs en veganisten juist daar verschilde van dat van vleeseters.⁠1 Als je plantaardig eet, plan het dan, zodat ijzer, jodium, vitamine B12 en vitamine D niet ontbreken.⁠7 Als je je eigen bloedwaarden wilt weten, vraag het een arts, die je kan vertellen wat die waarden voor jou betekenen.

De open vraag die deze richtingen laten, is hoe je eigen stofwisseling er vandaag voor staat. De scan hieronder geeft je een eerste indicatie van waar je staat, als vertrekpunt; de scan leest je bloed niet en is geen diagnose.

Veelgestelde vragen

Hebben vegetariërs minder omega-3 in hun bloed?

In deze UK Biobank-analyse wel: vegetariërs en veganisten hadden lagere waarden van omega-3 en DHA dan regelmatige vleeseters, en meer omega-6.⁠1 Het verschil in het bloed kan kleiner zijn dan het verschil op het bord, mogelijk omdat het lichaam meer plantaardige omega-3 omzet in de langeketenvormen als er geen vis wordt gegeten.⁠4

Vertelt dit me wat voor mij een gezond gewicht is?

Nee. Het artikel keek naar bloed, en de samenvatting meldt niets over gewicht.⁠1 Ongeveer de helft van de Nederlandse volwassenen heeft overgewicht, meldde het CBS in 2025.⁠3 Wat voor jou persoonlijk een gezond gewicht is, is een vraag om aan een arts voor te leggen.

Moet ik hierom stoppen met vlees eten?

Dat kan de analyse niet beantwoorden. De analyse vergelijkt mensen die voor een eetpatroon kozen en laat niet zien wat er gebeurt als iemand overstapt.⁠2 Een diëtist voegt toe dat een vegetarisch of veganistisch eetpatroon planning vraagt, zodat ijzer, jodium, vitamine B12 en vitamine D erin zitten.⁠7

Wat zijn vertakteketenaminozuren?

Een groep aminozuren die uit eiwit komen. Mensen die geen vlees aten hadden er lagere waarden van.⁠1 In veel studies gaan hogere waarden samen met een lagere insulinegevoeligheid, maar wat eerst komt staat niet vast.⁠8

Wat is NMR-metabolomics?

Een manier om veel kleine moleculen in een bloedmonster tegelijk te meten, met kernspinresonantie. In dit artikel werden er 249 gemeten bij ongeveer 275.000 deelnemers aan UK Biobank.⁠1

Bronnen

Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.

  1. Wang QJ, Schmidt JA, Key TJ, Bragg F, Aguilar-Ramirez D, Viallon V, Travis RC, Tong TYN. NMR metabolomic profiles in white British and British Indian vegetarians and non-vegetarians in the UK Biobank. European Journal of Nutrition, 2026 (published online 7 November 2026; PMID 42998109). doi.org/10.1007/s00394-026-04154-w
  2. Stephen Burgess, Group Leader, MRC Biostatistics Unit, University of Cambridge. Expert reaction to the 2019 EPIC-Oxford study comparing meat eaters, fish eaters and vegetarians (Tong et al., BMJ, doi 10.1136/bmj.l4897). Science Media Centre, 2019. sciencemediacentre.org
  3. CBS. Roken en alcoholgebruik afgenomen sinds 2014, overgewicht gelijk gebleven. 2025. cbs.nl
  4. Welch AA, Shakya-Shrestha S, Lentjes M, Wareham NJ, Khaw KT. Dietary intake and status of n-3 polyunsaturated fatty acids in a population of fish-eating and non-fish-eating meat-eaters, vegetarians, and vegans and the product-precursor ratio of a-linolenic acid to long-chain n-3 polyunsaturated fatty acids: results from the EPIC-Norfolk cohort. American Journal of Clinical Nutrition 92(5):1040-1051, 2010. doi.org/10.3945/ajcn.2010.29457
  5. Schmidt JA, Fensom GK, Rinaldi S, Scalbert A, Gunter MJ, Holmes MV, Key TJ, Travis RC. NMR Metabolite Profiles in Male Meat-Eaters, Fish-Eaters, Vegetarians and Vegans, and Comparison with MS Metabolite Profiles. Metabolites 11(2):121, 2021. doi.org/10.3390/metabo11020121
  6. Tong TYN, Perez-Cornago A, Bradbury KE, Key TJ. Biomarker Concentrations in White and British Indian Vegetarians and Nonvegetarians in the UK Biobank. The Journal of Nutrition, 2021. doi.org/10.1093/jn/nxab192
  7. Duane Mellor, Registered Dietitian and Senior Lecturer, Aston Medical School, Aston University. Expert reaction to analysis of trials looking at vegetarian and vegan diets and levels of cholesterol and fats in the blood. Science Media Centre, 2023. sciencemediacentre.org
  8. De Bandt JP, Coumoul X, Barouki R. Branched-Chain Amino Acids and Insulin Resistance, from Protein Supply to Diet-Induced Obesity. Nutrients, 2022. doi.org/10.3390/nu15010068

Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.

Zie waar je stofwisseling vandaag staat

De stofwisselingsscan laat zien waar je vandaag staat, als vertrekpunt voor je eigen keuzes. De scan leest je bloed niet en is geen diagnose.

Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.