Laaggradige ontsteking: wat je lichaam ervan voelt, wat alleen je bloed weet en wat een herstelscan meet

In dit artikel lees je wat je lichaam merkt van laaggradige ontsteking, wat alleen je bloed weet en wat je zelf kunt meten. Dat is belangrijk, want zo weet je welke klachten je zelf kunt volgen en wat alleen een bloedtest laat zien. Je herstelt trager dan vroeger, je bent na elke verkoudheid nog weken moe, en je hebt pijn en stijfheid zonder dat je iets zwaars hebt gedaan. Dan kom je op internet al snel het woord laaggradige ontsteking tegen, en het klinkt alsof het iets is dat je kunt voelen. Dat is het niet: het is een waarde in je bloed. De herstelscan van BioProfile meet hoeveel last je van die klachten hebt, en geeft je een indicatie waar je vandaag staat op dit gebied, als eerste van de 11 gezondheidsgebieden die de volledige scan beoordeelt. Dit is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat. En je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. Wat deze scan niet doet: je ontsteking meten of een diagnose stellen. Dat laatste kan alleen een arts, en het eerste alleen bloed.

Wat laaggradige ontsteking is

Een korte, felle ontsteking is precies wat je wilt: zonder haar overleef je geen wond en geen infectie. Het probleem is de andere vorm, een lage, aanhoudende ontstekingsactiviteit door het hele lichaam die maanden of jaren blijft. Die vorm wordt aangewakkerd door infecties, weinig bewegen, slechte voeding, schadelijke stoffen uit de omgeving en psychische stress, en hij speelt een rol bij de grote chronische ziekten die samen meer dan de helft van alle sterfgevallen wereldwijd veroorzaken.⁠²

Twee dingen voeden hem het vaakst. De eerste is leeftijd: met het ouder worden ontstaat een chronische, steriele, laaggradige ontsteking, en het darmmicrobioom speelt daarin een centrale rol.⁠³ De tweede is te veel eten: afweer en stofwisseling zijn in de evolutie zo verweven geraakt dat een overbelaste stofwisseling de afweer meetrekt, en andersom.⁠⁴ De onderzoekers die de vergrijzingsvorm beschreven, noemen de overvoedingsvorm dan ook hetzelfde mechanisme met een andere aanleiding.⁠³

Wat je lichaam ervan voelt

Niets specifieks, en dat is het lastige. Wat je lichaam bij ontstekingsactiviteit wel meldt, is ziektegedrag: de stoffen die je afweer aanmaakt werken op je hersenen en maken je moe, teruggetrokken en lusteloos, met minder zin in eten. Houdt de activiteit aan, dan kan dat bij gevoelige mensen doorschieten in sombere klachten.⁠⁵ Precies datzelfde rijtje hoort bij slecht slapen, bij stress en bij een gewone drukke maand, en daarom kun je aan je klachten niet aflezen of er in je bloed iets aan de hand is.

Wat alleen je bloed weet

De maat is hoog-sensitief C-reactief proteïne, kortweg hs-CRP. De gezamenlijke richtlijn van de Amerikaanse hartvereniging en het CDC deelt de waarde in drie banden: onder 1 milligram per liter laag, 1 tot 3 gemiddeld, boven 3 hoog. De waarde wordt twee keer gemeten, met ongeveer twee weken ertussen, en een uitslag boven 10 wijst op een acute oorzaak, zoals een infectie, die eerst moet worden gezocht.⁠¹

Waarom die waarde ertoe doet, liet een studie onder 28.263 gezonde vrouwen na de overgang zien. Van twaalf gemeten stoffen was hs-CRP de sterkste voorspeller van problemen met hart en bloedvaten in de drie jaar erna: de vrouwen in het hoogste kwart hadden een 4,4 keer zo hoog risico als de vrouwen in het laagste kwart, ook als hun cholesterol laag was.⁠⁶

Wat ermee samenhangt

Slaap is de eerste. In een meta-analyse van 72 studies met meer dan 50.000 mensen hing verstoorde slaap samen met een hoger CRP en een hogere interleukine-6; opvallend genoeg deed een paar nachten opzettelijk slaaptekort in het laboratorium dat niet.⁠⁷ Het gaat dus om het patroon en niet om een slechte nacht. Stress is de tweede: in dertig laboratoriumstudies stegen twee ontstekingsstoffen meetbaar na een acute stresstaak, terwijl de verandering in CRP klein was en niet statistisch duidelijk.⁠⁸ Bewegen is de derde en werkt de andere kant op. In 83 gecontroleerde studies met 3.769 deelnemers daalde het CRP na een periode van training, het meest bij wie ook vet verloor, maar ook bij wie niet afviel.⁠⁹

Wat een herstelscan meet

De herstelscan stelt drie vragen over je gewone weken: hoe snel je herstelt na inspanning of ziekte, hoe vaak je onverklaarde pijn of stijfheid hebt, en hoe vaak je sterk bewerkte voeding en suikerhoudende drank neemt. De antwoorden worden omgerekend naar een herstelproxy van 0 tot 100, met de leesband waar hij in valt. Hoger is beter.

Het woord proxy staat er bewust. De vraag over voeding is een tendens en geen meting: de belangrijkste gepubliceerde index op dit terrein scoort het ontstekingsbevorderende potentieel van een voedingspatroon, niet de ontsteking in een persoon, en vereist een volledige voedingsanamnese.⁠¹⁰ De drie vragen zijn eigen geformuleerd, de rij is bewust begrensd op lage betrouwbaarheid op basis van antwoorden alleen, en een hs-CRP-waarde tilt hem verder op dan welk aantal extra vragen ook.

Wat een herstelscan niet meet

Er bestaat nergens in de literatuur een gevalideerde zelfrapportagevragenlijst voor systemische ontsteking. De herstelscan is dus geen ontstekingsscore, en zo noemen we hem ook niet; hij stelt geen diagnose. Wat hij meet zijn echte dingen over je week: hoe snel je herstelt, hoe vaak dingen pijn doen en hoe je dagelijkse voeding neigt. Het is geen venster op je bloed. Aanhoudende pijn of stijfheid, koorts, of afvallen zonder reden zijn een gesprek met een arts, en de bloedwaarde vraag je daar.

Wat je met je score doet

Een score van vandaag is je beginwaarde. Herhaal de scan over een paar weken, over dezelfde drie vragen, en je hebt twee getallen in plaats van een gevoel over hoe je herstelt. De drie dingen die met de bloedwaarde samenhangen, zijn de drie dingen die je zelf kunt veranderen: het patroon van je nachten,⁠⁷ hoeveel je beweegt,⁠⁹ en hoeveel je eet.⁠³ Wil je weten waar je slaap staat, dan is waarom je moe wakker wordt de plek. En wil je de proxy een uitslag maken, vraag dan je huisarts om een hs-CRP.