Vitamine B12 tekort symptomen: wat je merkt, wie meer risico loopt en wanneer je naar de huisarts gaat

In dit artikel lees je welke vitamine B12 tekort symptomen er zijn, wie meer risico loopt, waar B12 in zit en wanneer de klachten een reden zijn om naar je huisarts te gaan. Dat is belangrijk, want sommige groepen lopen duidelijk meer risico.⁠¹ De leefstijlscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je vandaag staat in hoe je leeft en ouder wordt. Dit is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat en om je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en leefstijl. De scan meet je B12-waarde niet en wijst geen oorzaak aan. Dat kan alleen een arts beoordelen.

Vitamine B12 tekort symptomen: wat je merkt

Thuisarts noemt twee groepen klachten. De eerste groep zijn zenuwklachten: tintelingen in handen en voeten, minder gevoel in de vingers, het gevoel dat je op watten loopt en problemen met je evenwicht. De tweede groep zijn de klachten van bloedarmoede: moe en slap zijn, kortademig worden bij inspanning, duizeligheid, een snelle hartslag, hoofdpijn en oorsuizen.⁠¹ In een klinisch overzichtsartikel waren tintelingen of een doof gevoel aan beide kanten van het lichaam en problemen met lopen de meest voorkomende zenuwsymptomen.⁠²

Kort gezegd: tekort vitamine B12 symptomen kunnen zich laten zien in je zenuwen, in je energie of in allebei. Voor moeheid alleen zijn er veel denkbare oorzaken, maar tintelingen in beide voeten zijn een specifieker teken.

Wie loopt meer risico

De meest voorkomende oorzaak van een ernstig tekort is auto-immuungastritis, ook wel pernicieuze anemie genoemd: het lichaam valt het maagslijmvlies aan, en B12 wordt niet meer opgenomen. In grote onderzoeksreeksen was de mediane leeftijd van de mensen bij wie dit speelde 70 tot 80 jaar. Een mildere vorm van een dunner wordend maagslijmvlies, waarbij de B12 in voeding niet loskomt van het eiwit, komt voor bij tot 20 procent van de ouderen.⁠²

Leeftijd telt dus op zichzelf mee: een oudere maag kan minder B12 uit voeding vrijmaken, ook uit een goed voedingspatroon. Het is een van de stillere veranderingen van de jaren; wat er verder verschuift, lees je in wat er verandert als je ouder wordt.

Thuisarts noemt ook deze groepen: mensen die alleen plantaardig eten zonder producten met toegevoegde B12 of een supplement, mensen met maag- of darmaandoeningen zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, mensen die elke dag veel alcohol drinken en slecht eten, gebruikers van omeprazol of metformine, en regelmatige gebruikers van lachgas.⁠¹

Twee medicijnen zijn goed onderzocht. In een Nederlandse studie met 390 mensen met diabetes type 2, die ruim vier jaar werden gevolgd, lag de B12-waarde met metformine aan het eind ongeveer een vijfde lager dan met een placebo. Ongeveer 7 extra mensen op elke 100 kregen een tekort.⁠³ In een groot Amerikaans onderzoek hadden mensen met een B12-tekort vaker twee jaar of langer een maagzuurremmer gebruikt (12 procent tegenover 7 procent). Het verband was duidelijk sterker bij hogere doses.⁠⁴

Wat dit voor jou betekent: gebruik je een van deze medicijnen al jaren en merk je de klachten hierboven, dan is dat iets om met je huisarts te bespreken. Stop niet zelf met een medicijn.

Bij plantaardige eters vond een overzicht van 40 studies bij vegetarische volwassenen een aandeel met een tekort van 0 tot 86,5 procent, en veganisten die geen supplement namen, liepen een bijzonder hoog risico.⁠⁵ In gewone woorden: wie volledig plantaardig eet zonder B12 uit verrijkte producten of een supplement, krijgt waarschijnlijk een tekort.

Symptomen tekort vitamine B12: wanneer naar de huisarts

Thuisarts adviseert contact op te nemen met je huisarts als je tekenen van bloedarmoede hebt, als je zenuwklachten hebt zoals minder gevoel of tintelingen in je vingers, als je volledig plantaardig eet en klachten hebt die daarbij passen, of als je klachten hebt terwijl je maagzuurremmers zoals omeprazol, of metformine, gebruikt.⁠¹

Waar vitamine B12 in zit en hoeveel je nodig hebt

Volwassenen hebben 2,8 microgram vitamine B12 per dag nodig. B12 zit in dierlijke producten. Per portie noemt het Voedingscentrum zalm (100 gram) met 4,0 microgram, rundvlees (75 gram) met 1,6, een ei met 0,8, een glas melk (150 ml) met 0,7 en yoghurt (150 ml) met 0,6. Veganisten krijgen het advies producten met toegevoegde B12 te gebruiken en een supplement dat past bij de dagelijkse hoeveelheid. De meeste andere mensen hebben geen supplement nodig.⁠⁶

Een Nederlandse studie bij ouderen vond dat de bloedmarkers voor B12 beter werden naarmate de inname steeg, maar boven een inname van ongeveer 5 microgram per dag afvlakten.⁠⁷ Dat betekent dat een gevarieerd voedingspatroon met wat dierlijke producten grotendeels dekt wat je nodig hebt. Boven dat punt veranderde meer eten weinig aan de bloedwaarden.

Tabletten, injecties en zelf B12 nemen

Wordt er een tekort gevonden, dan noemt Thuisarts tabletten van 1000 microgram (1 milligram) per dag, 3 maanden lang.⁠¹ Tabletten in een hoge dosis werken ongeveer even goed als maandelijkse injecties om bloedwaarden en zenuwbevindingen weer normaal te krijgen.⁠² Een Cochrane-review van drie kleine studies vond geen betekenisvol verschil in bloedwaarden tussen tabletten en injecties. Het bewijs was van lage kwaliteit, en tabletten kosten minder.⁠⁸

Dat meer ook beter is, is niet bewezen. In een Nederlands cohort van 5.571 volwassenen die ongeveer acht jaar werden gevolgd, overleden de mensen met de hoogste B12-waarden ongeveer twee keer zo vaak als de mensen met de laagste waarden. Nadat de onderzoekers rekening hielden met andere factoren, ging een hogere waarde nog steeds samen met een iets hoger risico. De onderzoekers schrijven dat de reden onbekend is, en de studie laat niet zien dat B12 zelf schade veroorzaakt.⁠⁹ Voor jou betekent dit dat B12 slikken zonder reden geen gratis extraatje is. Heb je klachten, dan gaat een gesprek met je huisarts voor.

Wat de leefstijlscan meet en wat niet

De leefstijlscan kijkt naar hoe je leeft en ouder wordt, en geeft je een beginpunt om later mee te vergelijken. De scan leest geen B12-waarde af, en tintelingen of moeheid kunnen veel oorzaken hebben die de scan niet laat zien. De scan is geen diagnose. Wil je weten wat leefstijl met het tempo van ouder worden te maken heeft, dan legt biologische leeftijd versus kalenderleeftijd het verschil uit.

Samengevat

Bij symptomen vitamine B12 tekort gaat het om zenuwklachten en om de moeheid en kortademigheid van bloedarmoede. Ouderen, plantaardige eters zonder B12, mensen met maag- of darmaandoeningen en langdurige gebruikers van metformine of maagzuurremmers lopen meer risico. Dierlijke producten zorgen voor je B12. De meeste mensen krijgen genoeg binnen, maar veganisten hebben een supplement nodig. Heb je klachten, dan is de huisarts de plek om naartoe te gaan. De leefstijlscan geeft je inzicht in hoe je leeft en ouder wordt.