Welke hartslag in rust is gevaarlijk: wat normaal is, de alarmsignalen en wat grote studies vinden

In dit artikel lees je welke hartslag in rust als normaal geldt, bij welke signalen je meteen een arts belt en wat grote studies vinden over een hartslag in rust die jarenlang hoog of laag blijft, met als vraag erachter: welke hartslag in rust is gevaarlijk? Dat is belangrijk, want één getal zegt op zichzelf weinig. Dezelfde waarde kan bij de één gewoon zijn en bij de ander een reden om naar de huisarts te gaan, afhankelijk van wat voor die persoon de gebruikelijke waarde is en van wat die persoon er verder bij voelt.⁠^5,6 De hart- en vaatscan van BioProfile geeft je een indicatie van waar je vandaag staat op het gebied van hart en vaten. De scan is geen diagnose. Het is inzicht: het laat zien waar je vandaag staat en kan je helpen betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. Alleen een arts kan beoordelen wat je hartslag voor jou betekent.

Wat een normale hartslag in rust is

Thuisarts, de publiekswebsite van de Nederlandse huisartsen, zegt dat je hart normaal 60 tot 90 keer per minuut klopt als je rustig zit.⁠¹ De Hartstichting noemt voor volwassenen in rust een richtlijn van 60 tot 100 slagen per minuut.⁠² Meer over de referentiewaarden lees je op de pagina over een normale hartslag.

Hoeveel mensen van elkaar verschillen, werd gemeten bij 92.457 Amerikaanse volwassenen die minstens 35 weken een polstracker droegen, samen bijna 33 miljoen dagwaarden. De gemiddelde hartslag in rust was 65. Persoonlijke gemiddelden liepen uiteen van 40 tot 109 slagen per minuut, zodat de normale waarde van de één bijna 70 slagen kan afwijken van die van een ander. Ieders eigen waarde was veel stabieler, al had één op de vijf minstens één week waarin die waarde met 10 slagen of meer verschoof. De hartslag in rust verschilde ook met leeftijd, geslacht, BMI en slaap, en was het laagst in juli en het hoogst in januari.⁠⁵

Voor jou betekent dit dat je eigen gebruikelijke waarde je meer zegt dan een vergelijking met iemand anders. In een grote studie had één op de vijf mensen minstens één week waarin de hartslag in rust 10 slagen per minuut of meer schommelde.⁠⁵ De bronnen geven geen aparte richtlijn voor een 70-jarige. In een Amerikaanse studie bij 6.733 volwassenen van 45 tot 84 jaar zonder hart- en vaatziekte bij de start, gemiddeld 62 jaar oud, was de gemiddelde hartslag in rust 63 bij de 5.831 mensen die geen medicijnen gebruikten die de hartslag veranderen.⁠⁴

Welke hartslag in rust is gevaarlijk: wanneer je meteen een arts belt

Thuisarts raadt aan om meteen je huisarts of de huisartsenpost te bellen als je hartkloppingen hebt en daarbij één of meer van deze klachten:⁠¹

• pijn of druk op je borst die na een paar minuten niet over is
• verwardheid, moeite met praten, slechter zien of een scheve mond
• een onrustig gevoel met misselijkheid en zweten, terwijl je bleek wordt
• moeite met ademen
• het gevoel dat je gaat flauwvallen
• je hart klopt ineens anders dan normaal, en dat gaat niet over als je een tijdje rustig zit

In deze situaties zijn de klachten het signaal, welk getal je horloge ook laat zien.⁠¹

Een hoge hartslag in rust

Een hartslag boven de 100 slagen per minuut in rust heet tachycardie. De Hartstichting raadt aan in drie gevallen een afspraak te maken met je huisarts: je hebt in rust een hoge hartslag zonder duidelijke oorzaak, je merkt vaak dat je hartslag hoog is en niet bij de situatie past, of je hartslag stijgt heel snel bij weinig inspanning.⁠²

Grote studies hebben gekeken naar wat een hogere hartslag in rust over vele jaren betekent. Eén analyse bundelde 46 studies met ruim 1,2 miljoen mensen. Het risico om aan welke oorzaak dan ook te overlijden steeg stap voor stap met elke 10 extra slagen per minuut in rust. Mensen boven de 80 slagen hadden een duidelijk hoger risico om te overlijden dan mensen in de laagste groep, en het hogere risico om aan hart- en vaatziekten te overlijden was het duidelijkst vanaf 90 slagen. Dat bleef zo nadat de onderzoekers rekening hadden gehouden met de gebruikelijke risicofactoren voor hart- en vaatziekten.⁠³ Een tweede overzicht van 87 studies vond hetzelfde stijgende patroon voor hart- en vaatziekten, hartfalen, coronaire hartziekte, beroerte en plotselinge hartdood.⁠⁷

In Kopenhagen volgden onderzoekers 2.798 gezonde mannen van middelbare leeftijd gedurende 16 jaar. Mannen met een hartslag in rust boven de 90 hadden ongeveer drie keer zoveel risico om te overlijden als mannen met 50 of lager. Dat bleef zo nadat de onderzoekers rekening hadden gehouden met de gemeten conditie van de mannen en hun activiteit in de vrije tijd.⁠⁸ Conditie alleen verklaart het verband dus niet.⁠⁸ Wat stilzitten op andere manieren met je lichaam doet, lees je in wat te weinig bewegen met je lichaam doet.

De Nederlandse Rotterdam Studie volgde 4.768 mensen van 55 jaar en ouder bijna 15 jaar lang, en 656 van hen kregen hartfalen. Bij mannen was een hogere hartslag in rust een risicofactor op zich, en het risico steeg met elke 10 extra slagen. Bij vrouwen vond de studie geen duidelijk verband.⁠⁹ Welke hartklachten vrouwen opmerken is een aparte vraag, die aan bod komt in hartklachten bij vrouwen.

Wat dit voor jou betekent: deze studies laten risico zien over grote groepen en vele jaren. Een hartslag in rust die hoog blijft, is een reden om er met je huisarts naar te kijken.⁠² Eén meting zegt meestal weinig, tenzij die ver buiten het verwachte bereik ligt.⁠⁵

Een lage hartslag in rust

Een hartslag onder de 60 heet bradycardie, en tijdens de slaap kan de hartslag onder de 50 zakken. Voor goed getrainde sporters is een hartslag onder de 60 geen enkel probleem, en ook zonder intensief sporten kan een lage hartslag in rust normaal zijn.⁠⁶

In de Amerikaanse studie had 5,3 procent van de 5.831 mensen die geen medicijnen gebruikten die de hartslag veranderen een hartslag in rust onder de 50, tegenover 11,2 procent van de 902 mensen die dat wel deden. Bij mensen die geen medicijnen gebruikten die de hartslag veranderen, betekende een hartslag onder de 50 over 10 jaar geen extra hart- en vaatziekten en geen hoger risico om te overlijden. Bij de 902 mensen die zulke medicijnen wel gebruikten, betekende een hartslag onder de 50 ruim twee keer zoveel risico om te overlijden.⁠⁴ Boezemfibrilleren, een hartritmestoornis, volgde een ander patroon. Voor boezemfibrilleren vond het overzicht enige aanwijzing voor een licht J-vormig verband, dus het patroon week af van de andere uitkomsten.⁠⁷

Kort gezegd: een laag getal zonder klachten en zonder medicijnen is meestal geen reden tot zorg.⁠^6,4 Medicijnen en klachten veranderen dat. Maak een afspraak met je huisarts als je vaak klachten hebt bij een lage hartslag, of als je hartslag niet omhooggaat als je je inspant of emotioneel bent.⁠⁶

Wat je zelf kan volgen

Je hartslag in rust is een getal dat je zelf kan volgen. Meet je hartslag terwijl je rustig zit, de situatie waarin Thuisarts de normale waarden noemt.⁠¹ Vergelijk de uitkomst met je eigen gebruikelijke waarde in plaats van met die van een ander, omdat persoonlijke normale waarden zo sterk verschillen.⁠⁵ De hart- en vaatscan voegt daar een indicatie aan toe van waar je vandaag staat. Het is zelfinzicht. Het is geen diagnose, en de scan vertelt je niet waarom je hartslag hoog of laag is. Dat kan alleen een arts beoordelen.

Samengevat

Voor volwassenen geldt een hartslag in rust van 60 tot 90 of 60 tot 100 als normaal, en persoonlijke waarden lopen sterk uiteen.⁠^1,2,5 Bel meteen je huisarts als je hartkloppingen hebt en daarbij de klachten die Thuisarts noemt.⁠¹ In grote studies betekende een hartslag in rust die jarenlang hoog bleef meer risico.⁠³ Een lage hartslag in rust zonder klachten of medicijnen betekende dat meestal niet.⁠⁴ De scan geeft je zelfinzicht in waar je vandaag staat.