Transcendente meditatie op het werk: wat zes maanden bij universiteitsmedewerkers lieten zien

Als de dag in je hoofd doorgaat

Je opent je mailbox van het werk al voordat de koffie klaar is, en de dag is zonder jou begonnen. Vergaderingen lopen in elkaar over, de taak die je voor de ochtend had gepland wacht tot de middag, en de middag eindigt met een lijst die langer is dan toen je begon. Op weg naar huis zitten je gedachten nog aan je bureau, ver weg van een rustig moment of iets als transcendente meditatie. ’s Avonds zit je op de bank, moe en onrustig tegelijk, en als je gaat liggen, speelt je hoofd het gesprek af dat je anders had willen aanpakken. De volgende ochtend begin je opnieuw, iets minder uitgerust.

Niets aan die dag is dramatisch. Juist daarom is het makkelijk om wekenlang en maandenlang door te gaan zonder je af te vragen wat het je kost, of iets wat je in een rustig moment doet verschil zou kunnen maken.

Je bent in goed gezelschap

Werkstress is niet iets wat je jezelf hoeft te verwijten. In Nederland meldt het CBS dat 15 procent van de werknemers in 2025 een stressvolle baan had, met een hoge werkdruk en weinig zelfstandigheid in het werk.⁠³ In hetzelfde jaar vond het CBS dat 21 procent van de werknemers zich enkele keren per maand of vaker psychisch vermoeid voelde door het werk.⁠² Volgens de Monitor Mentale Gezondheid van het RIVM, verschenen in 2026 en gebaseerd op de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO, heeft 20,7 procent van de werknemers van 15 tot 74 jaar burn-outklachten.⁠⁴

Dit is geen verhaal dat bij de Nederlandse grens ophoudt. In Duitsland meldt Destatis dat 25 procent van de werkenden zich in 2020 blootgesteld voelde aan psychische belasting.⁠⁵ In het Verenigd Koninkrijk meldde het Office for National Statistics in juni 2026 dat 23,6 procent van de volwassenen een hoge mate van angst ervoer.⁠⁶

Waar je zelf staat, is een andere vraag dan waar een land staat. De stressscan van BioProfile geeft je een indicatie van hoeveel stress je vandaag draagt. De scan is geen diagnose maar een indicatie, en wijst geen oorzaak aan.

Waarom stress blijft hangen, en waar de kennis ophield

De definitie van het CBS wijst al op één bron. Een baan telt als stressvol wanneer een hoge werkdruk samengaat met weinig ruimte om zelf te bepalen hoe je het werk doet.⁠³ Druk alleen hoort bij veel banen; het is de combinatie met weinig zeggenschap over je eigen werk die de statistici eruit lichten. De onderzoekers achter de nieuwe studie beschrijven aanhoudende psychische stress als een groot probleem voor de volksgezondheid, met gevolgen voor de mentale gezondheid, voor de kwaliteit van leven en voor hoe goed mensen functioneren op het werk.⁠¹ Hoe aanhoudende stress er in je eigen lichaam uit kan zien, lees je in ons artikel over de signalen van chronische stress.

Meditatie wordt al jaren onderzocht als een van de antwoorden. Een overzicht van 47 studies door onderzoekers van Johns Hopkins concludeerde dat meditatieprogramma’s kleine tot matige verbeteringen kunnen geven op verschillende negatieve kanten van psychische stress.⁠⁷ Het beeld was wel wisselend. Voor mindfulnessprogramma’s was het bewijs voor minder angst matig, het bewijs voor minder stress en een betere kwaliteit van leven laag, en voor slaap was het bewijs onvoldoende.⁠⁷

Juist transcendente meditatie was al eerder op het werk getest. Een open studie onder 80 zorgmedewerkers van Duke, een Amerikaans academisch medisch centrum, liep tijdens de pandemie. Na 3 maanden meditatie was de belangrijkste maat voor acute psychische onrust niet duidelijk lager dan in de controlegroep. De meditatiegroep deed het wel duidelijk beter op emotionele uitputting, angst en slapeloosheid.⁠⁸

Daar hield de kennis op. Volgens de auteurs van de nieuwe studie was het bewijs dat mensen op een werkplek over lange termijn volgt beperkt.⁠¹

Wat onderzoekers in Melbourne testten met transcendente meditatie

Op 23 september 2026 verscheen in het vaktijdschrift Journal of Affective Disorders een gerandomiseerde studie uit Melbourne, Australië, naar transcendente meditatie bij universiteitsmedewerkers.⁠¹ De publicatie noemt zeven auteurs. Khanal MK, Saunders P, Nguyen K en Hallam KT zijn verbonden aan de School of Health and Biomedical Sciences, RMIT University, Melbourne. Karimi L is verbonden aan dezelfde school van RMIT en aan de School of Medicine and Healthcare Management, Caucasus University, Tbilisi, Georgië. Lee K is verbonden aan Monash University, Melbourne. De Courten B is eveneens verbonden aan de school van RMIT, aan het Department of Medicine, School of Clinical Sciences at Monash Health, Monash University, Melbourne, en aan Monash Health in Clayton.

De opzet is eenvoudig te beschrijven. Medewerkers van de universiteit werden door loting in twee groepen verdeeld. De ene groep leerde transcendente meditatie in een training van vijf dagen en beoefende de methode daarna regelmatig. De andere groep hield de gebruikelijke welzijnsvoorzieningen van de universiteit. Beide groepen werden zes maanden gevolgd.⁠¹

Waarom is dat belangrijk voor jou? De naam van de methode doet er minder toe dan de omgeving. De mensen in deze studie werden niet in een kliniek geworven. Het waren collega’s op hun eigen werkplek, met hetzelfde soort gewone dag als die aan het begin van dit stuk. De deelnemers werden bovendien niet vergeleken met niets doen, maar met wat veel werkgevers al aanbieden: de gebruikelijke welzijnsvoorzieningen. Iets wat daar bovenop, over een half jaar, een verschil toevoegt dat mensen kunnen voelen, is relevant voor iedereen bij wie de stress op het werk begint.

Waarom de vergelijkingsgroep de kern van deze uitkomst is

Als je je rustiger voelt nadat je met iets nieuws bent begonnen, is het lastig te weten wat het verschil maakte. Stress gaat vanzelf op en neer: een drukke periode eindigt, er komt een vakantie, een project wordt afgerond. Als je alleen de mensen meet die mediteren, kan een deel van elke verbetering gewoon het verstrijken van de tijd zijn. De studie verdeelde de medewerkers door loting in twee groepen en volgde beide groepen dezelfde zes maanden.⁠¹ Het toeval bepaalde wie waar terechtkwam, dus beide groepen maakten dezelfde universiteit, dezelfde kalender en dezelfde drukke en rustige weken mee. De meditatie was het enige verschil tussen de groepen.

De belangrijkste maat was ervaren stress: hoe stressvol mensen zelf hun leven vinden. Bloed of speeksel komt er niet aan te pas. Het is je eigen inschatting van je belasting, en ook daarom is die maat belangrijk. Het is geen getal in een lab, maar de stress waarmee je leeft.

Neem twee collega’s op dezelfde afdeling. De ene collega wordt ingeloot voor de meditatiegroep, besteedt vijf dagen aan het leren van de methode en blijft daarna oefenen. De andere gaat door met wat de universiteit al aanbood. Als het einde van het semester het voor allebei makkelijker maakt, verbeteren de stressscores van allebei. Alleen het verschil tussen de twee groepen zegt iets over de meditatie. Dat verschil rapporteren de onderzoekers: over zes maanden scoorde de meditatiegroep duidelijk lager op ervaren stress dan de controlegroep, een verschil dat de auteurs matig noemen.⁠¹

Ook een eerlijke vergelijking heeft grenzen. In deze studie was voor iedereen bekend wie in welke groep zat.⁠¹ Stel dat je net vijf dagen hebt besteed aan het leren van een methode die je rustiger moet maken. Als je later wordt gevraagd hoe gestrest je je voelt, kan die kennis je antwoord kleuren, zelfs met de beste bedoelingen. Een collega in de controlegroep, die niets nieuws kreeg aangeboden, kan om dezelfde reden anders antwoorden. De auteurs schrijven zelf dat studies met een actieve vergelijking nodig zijn.⁠¹

Dezelfde redenering geldt voor de bevinding over het oefenen. In een verkennende analyse hadden medewerkers die twee keer per dag mediteerden betere scores op stress, welzijn, kwaliteit van leven, somberheid en burn-out.⁠¹ Die vergelijking werd niet door het toeval bepaald. Mensen die erin slagen twee keer per dag te mediteren, zijn misschien ook mensen met wat meer ruimte in hun dag, en de analyse kan die twee niet uit elkaar halen.

Meditatie testen op de plek waar de stress ontstaat, is wat deze studie verbindt met de eerdere studie onder zorgmedewerkers bij Duke.⁠⁸ De senior auteur van die studie beschreef de omstandigheden zo:

We voerden dit onderzoek uit op het hoogtepunt van de pandemie, toen het voor onze medische collega’s dagelijkse kost was om in situaties van grote stress en onzekerheid te worden geplaatst.

Patty J. Lee, hoogleraar geneeskunde, celbiologie en pathologie; senior auteur van de studie naar transcendente meditatie onder zorgmedewerkers, Duke University School of Medicine⁠⁹

Twee werkplekken, twee soorten druk, en in beide gevallen was de vraag dezelfde: maakt een oefening die mensen leren en volhouden verschil op de plek waar hun stress vandaan komt?

Wat de studie wel en niet liet zien

Bij wie: 129 medewerkers van één Australische universiteit, 65 in de meditatiegroep en 64 in de controlegroep. Hun ervaren stress, angstklachten, somberheid, burn-out op het werk, slechte slaap, welzijn, gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven en productiviteitsverlies werden gemeten bij de start, na 3 maanden en na 6 maanden.⁠¹

Wat de studie liet zien: naast de lagere ervaren stress deed de meditatiegroep het beter op angst, somberheid, burn-out, slaapkwaliteit, welzijn en kwaliteit van leven.⁠¹ De auteurs concluderen dat de methode het overwegen waard is als veilige strategie op de werkplek voor mentale gezondheid.⁠¹

Wat de methode is, voor zover het artikel erover gaat: een gestandaardiseerde meditatie, zodat iedereen dezelfde methode leert.⁠¹ In de studie was het geen methode die medewerkers op eigen houtje oppikten. De medewerkers leerden de methode in een training van vijf dagen en beoefenden de methode daarna regelmatig. De studie heeft niet getest of mensen die de methode zichzelf aanleren hetzelfde resultaat halen.

Is de methode riskant? In deze studie werden geen nadelige effecten gemeld.⁠¹ Dat is geruststellend voor deze 129 medewerkers, maar één studie op één werkplek is een smalle basis voor een uitspraak over iedereen.

Wat de studie niet liet zien: iedereen kende de eigen groep, de studie liep aan één universiteit, en de vergelijking was niet met een andere activiteit maar met de gebruikelijke ondersteuning. De auteurs schrijven dat studies nodig zijn die met een actieve vergelijking werken en mensen langer volgen.⁠¹ Productiviteitsverlies werd wel gemeten, maar de samenvatting geeft er geen uitkomst voor. De samenvatting vermeldt ook niet hoe oud de medewerkers waren, hoeveel mannen of vrouwen er meededen of wat voor werk de medewerkers deden. De samenvatting is de enige tekst van het artikel die we hebben gelezen, dus wat daarbuiten valt, staat niet in dit stuk.

Waar je zou kunnen beginnen

Ten eerste: kijk naar de vorm van je eigen belasting. Het CBS noemt een baan stressvol wanneer een hoge werkdruk samengaat met weinig ruimte om te bepalen hoe je het werk doet.⁠³ Het kan helpen om op te merken welke van de twee in jouw week zwaarder weegt, omdat werkdruk en zeggenschap om verschillende gesprekken vragen: het ene over hoeveel, het andere over hoe.

Ten tweede: als een rustige, regelmatige oefening je aanspreekt, houd dan in gedachten wat deze studie testte: een methode die werd aangeleerd en daarna maandenlang werd volgehouden, naast de steun die mensen al hadden.⁠¹ De studie zegt niet welke methode bij je past, en zegt niets tegen andere manieren om tot rust te komen.

Wat openblijft, is hoeveel stress je op dit moment draagt, en of dat verandert zodra je iets verandert. Dat begint bij weten waar je vandaag staat, en de meting daarvoor volgt hieronder.