In het kort
- Over conditie en uithoudingsvermogen bij het ouder worden: slijtage van de stresssystemen in je lichaam (allostatische belasting) en de reserve waar je op kunt terugvallen (intrinsieke capaciteit) zijn twee verschillende dingen, en een artikel uit 2026 deelde mensen op beide tegelijk in.1
- Een kleine reserve was het consistentere signaal voor beperkingen in het dagelijks leven en voor ziekenhuisopnames; overlijden tijdens de volgperiode ging samen met veel slijtage.1
- In 2022 voldeed 44 procent van de Nederlandse volwassenen aan de beweegrichtlijnen, dus minder dan de helft.2
- Het artikel beoordeelde niet of de indeling voor één persoon beter voorspelt of in de praktijk nuttig is.1
Inhoud
- Slijtage en reserve: wat die zeggen over ouder worden
- Je bent een van velen
- Conditie en uithoudingsvermogen in het dagelijks leven: waarom je dagelijks kunnen afneemt, en wat al bekend was
- Een team in Shanghai zette de twee naast elkaar
- Slijtage tegenover reserve: vier groepen, één idee
- Wat het artikel niet laat zien
- Kort gezegd, en wat je nu kunt doen
- Veelgestelde vragen
Slijtage en reserve: wat die zeggen over ouder worden
In dit stuk over conditie en uithoudingsvermogen bij het ouder worden lees je wat allostatische belasting (slijtage) en intrinsieke capaciteit (je reserve) zijn, en hoe die twee samen verband houden met nadelige uitkomsten bij het ouder worden: je dagelijks leven zelf redden, een opname in het ziekenhuis en overlijden tijdens de volgperiode. Allostatische belasting is de slijtage die stressreacties in je lichaam achterlaten; intrinsieke capaciteit is de reserve aan lichamelijk en geestelijk vermogen waar je op kunt terugvallen. Dat is belangrijk, want de meesten van ons letten maar op één kant, onze meetwaarden of hoe fit we ons voelen, en nieuwe bevindingen doen vermoeden dat de twee kanten iets anders zeggen.

Geverifieerd door Carlos Mendoza Montano
Gepromoveerd in de voedingsbiochemie aan de University of Arizona
Gecontroleerd op 10 november 2026
Je wekker gaat, je komt de hele werkdag door en thuis draag je de boodschappen de trap op. Ergens op die trap voelen je benen zwaarder dan vroeger, en je vraagt je af of dat iets betekent. Bij je laatste controle kwam er een waarde iets te hoog uit, en niemand leek zich zorgen te maken. Je voelt je goed, meestal. Toch weet je dat alles zelf doen, zonder hulp, niet vanzelfsprekend is naarmate de jaren verstrijken.
Je bent een van velen

In 2022 voldeed 44 procent van de volwassenen in Nederland aan de Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad, meldde het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) in 2023.2 Minder dan de helft dus. Van alle volwassenen voldeden mensen van 75 jaar en ouder het minst vaak aan die richtlijnen: 29 procent.3 En gemiddeld gaf 23 procent van de thuiswonende mensen van 75 jaar en ouder in de periode 2018 tot en met 2022 aan beperkt te zijn in ten minste één alledaagse activiteit, meldde het CBS in hetzelfde jaar.4
Deze cijfers gaan dus niet over één persoon die pech heeft. Veel mensen bewegen minder dan geadviseerd, en veel mensen raken later in het leven het gemak in alledaagse taken kwijt. Ons artikel over de gevolgen van weinig bewegen legt uit wat het met je lichaam doet.
Waar je zelf staat, is een andere vraag dan waar het land staat. De hart- en vaattest van BioProfile geeft je een startpunt voor je hart en bloedvaten. De scan is geen diagnose; het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat.
Conditie en uithoudingsvermogen in het dagelijks leven: waarom je dagelijks kunnen afneemt, en wat al bekend was
Je lichaam reageert op druk met stresshormonen en andere boodschappers. Op korte termijn beschermen die stoffen je. Als die stoffen lange tijd te actief zijn, of juist niet actief genoeg, leiden die samen tot slijtage in de systemen van je lichaam. In 1998 beschreef McEwen dat idee in een overzichtsartikel: die slijtage is waar de term allostatische belasting voor staat.5
De Wereldgezondheidsorganisatie kijkt van de andere kant naar ouder worden: wat je nog kunt. De organisatie omschrijft gezond ouder worden als “het proces van het ontwikkelen en behouden van het functionele vermogen dat welzijn op oudere leeftijd mogelijk maakt”, en intrinsieke capaciteit als “alle mentale en fysieke capaciteiten waar een persoon op kan terugvallen”, zoals lopen, denken, zien, horen en onthouden.6
Beide kanten waren al eerder in verband gebracht met het dagelijks leven. Een artikel uit de China Health and Retirement Longitudinal Study keek naar 5880 volwassenen van 50 jaar en ouder in de jaren 2011 tot 2018, met allostatische belasting berekend uit 11 biomarkers in vier lichaamssystemen. Mensen met een gemiddelde of hoge belasting kregen vaker nieuwe beperkingen in dagelijkse activiteiten.7 In de Verenigde Staten volgde een analyse van 746 overleden mensen van 70 jaar of ouder hun verloop over de 20 jaar voor hun overlijden. Wie een hogere intrinsieke capaciteit had, had vanaf ongeveer 14 jaar voor het overlijden een duidelijk kleinere kans op beperkingen in dagelijkse activiteiten, en de auteurs zien intrinsieke capaciteit als een mogelijk vroeg signaal van achteruitgang in wat mensen kunnen.8
Daar hield die kennis op. Elk van die twee artikelen volgde één kant apart: slijtage in het ene, reserve in het andere. Dat laat een vraag open die voor jou telt. Als je meetwaarden slijtage laten zien maar je nog gemakkelijk beweegt en denkt, of als je meetwaarden er rustig uitzien maar je reserve klein is, wat betekent die combinatie dan?
Een team in Shanghai zette de twee naast elkaar
Op 13 oktober 2026 publiceerde het tijdschrift Archives of Gerontology and Geriatrics een artikel van Feng X, Dai J, Chen F, Wang Z, Wang B en Liu P.1 De auteurs werken bij het Renji Hospital en de School of Medicine van de Shanghai Jiao Tong University in Shanghai, China; Chen F werkt ook bij de Graduate School van de Shanghai University of Traditional Chinese Medicine. Het artikel verscheen niet als preprint, maar in een tijdschrift. De titel van het artikel beschrijft de deelnemers als Chinese volwassenen van middelbare en oudere leeftijd.
De vraag is eenvoudig te stellen. Als je mensen tegelijk indeelt naar hun slijtage en naar hun reserve, krijg je dan groepen met duidelijk verschillende risico’s op nadelige uitkomsten bij het ouder worden? Het antwoord was ja, en de groepen verschilden per uitkomst. Een kleine reserve was het consistentere waarschuwingssignaal voor beperkingen in het dagelijks leven en voor ziekenhuisopnames. Overlijden tijdens de volgperiode ging samen met veel slijtage.1
Voor jou betekent dit dat één goed getal niet alles zegt. Een lage slijtagescore maakte een kleine reserve niet goed, en een hoge reservescore maakte veel slijtage niet onbelangrijk. De twee kanten wezen op verschillende dingen. En de mensen die beide hadden, veel slijtage en een kleine reserve, hadden bij elke uitkomst die de samenvatting vermeldt de grootste schattingen.
Slijtage tegenover reserve: vier groepen, één idee

Het idee in de kern van dit artikel is kruiselings indelen. In plaats van mensen op één schaal te rangschikken, deel je mensen op twee schalen tegelijk in en kijk je naar de vier hoeken. Eén schaal is slijtage, de andere is reserve.
Slijtage, allostatische belasting, werd berekend uit 11 biomarkers, metingen in het lichaam. De samenvatting noemt niet welke. Reserve, intrinsieke capaciteit, was een score van 0 tot 9 over vijf domeinen. Het artikel noemt de score gebaseerd op vervangende maten en naar verhouding aangevuld: in gewone woorden werd de score opgebouwd uit beschikbare metingen die voor elk domein in de plaats staan, en omgerekend als er stukken ontbraken.1
Dat levert vier groepen op:
- Weinig slijtage en een grote reserve. Dit is de referentiegroep, de groep waarmee elke andere groep wordt vergeleken.
- Veel slijtage en een grote reserve.
- Weinig slijtage en een kleine reserve.
- Veel slijtage en een kleine reserve.
Neem de eerste gemengde groep: veel slijtage met een grote reserve. In deze groep is de samengestelde slijtagescore hoog en de samengestelde reservescore ook; het zijn groepen ten opzichte van elkaar, op basis van samengestelde scores. Voor beperkingen in het dagelijks leven en voor ziekenhuisopnames was een kleine reserve het consistente signaal, en deze groep heeft een grote reserve. Voor overlijden tijdens de volgperiode lag dat anders: mensen met veel slijtage en een grote reserve hadden bijna twee keer zo hoge odds om in die periode te overlijden als de referentiegroep.1 Je goed in staat voelen maakte de slijtage in deze gegevens niet onbelangrijk.
Nu het spiegelbeeld: weinig slijtage met een kleine reserve. Hier is de samengestelde slijtagescore laag, en de samengestelde reservescore ook. Deze groep had, net als de andere groep met een kleine reserve, hogere odds op beperkingen in alledaagse activiteiten en op een ziekenhuisopname dan de referentiegroep. De samenvatting verbindt overlijden tijdens de volgperiode niet met deze groep, maar met de twee groepen met veel slijtage.1 Een lage slijtagescore maakte een kleine reserve dus niet goed als het ging om je dagelijks leven zelf redden.
De groep met beide, veel slijtage en een kleine reserve, had de grootste schattingen van allemaal. Vergeleken met de referentiegroep waren de odds op beperkingen in alledaagse activiteiten (in het artikel de activiteiten van het dagelijks leven en de instrumentele activiteiten van het dagelijks leven, samen genomen) bijna twee keer zo hoog. Voor de activiteiten van het dagelijks leven op zich waren de odds bijna drie keer zo hoog. De odds op een ziekenhuisopname waren ook duidelijk hoger, en de odds om tijdens de volgperiode te overlijden waren meer dan twee keer zo hoog.1
Weegt de combinatie zwaarder dan de twee delen samen? De toetsen in dit artikel geven daar geen duidelijk antwoord op. De multiplicatieve interacties waren niet statistisch significant. Een additieve interactie verscheen alleen voor beperkingen in de activiteiten van het dagelijks leven, met een onzekerheid dicht bij geen effect.1
Wie deden er mee? Van 11.190 verder geschikte deelnemers hadden er 8695 genoeg informatie over slijtage en reserve om mee te tellen in de analyses van het dagelijks leven en van ziekenhuisopnames. Overlijden door welke oorzaak dan ook werd geanalyseerd in een startgroep van 8973 mensen. De gegevens liepen van 2011 tot 2018, geanalyseerd per persoon en per periode van de volgperiode.1 De samenvatting meldt niet wat de leeftijdsspreiding was of hoeveel deelnemers vrouw of man waren.
Wat het artikel niet laat zien
De auteurs geven aan dat de toegevoegde voorspellende waarde en het klinische nut niet zijn beoordeeld. In gewone woorden: het artikel laat niet zien of het kennen van beide maten voor één persoon beter voorspelt dan het kennen van maar één, en het laat niet zien of deze indeling in de praktijk iemand iets oplevert.1
De samenvatting spreekt van verbanden: hogere en lagere odds tussen groepen. Een toets van wat wat veroorzaakt, meldt de samenvatting niet. Daarmee laat de samenvatting niet zien dat het verlagen van je slijtage of het vergroten van je reserve verandert wat er met je gebeurt.
Niet iedereen die in aanmerking kwam, had genoeg informatie: 8695 van de 11.190 voor de analyses van het dagelijks leven en van ziekenhuisopnames. En het extra gewicht van de combinatie kwam maar bij één uitkomst naar voren, bij één manier van toetsen.
BioProfile las de samenvatting van het artikel. Details zoals de lijst met biomarkers, de leeftijdsspreiding en de verdeling naar geslacht staan daar niet in, dus noemen we die hier ook niet.
Kort gezegd, en wat je nu kunt doen

Kort gezegd: allostatische belasting is de slijtage die langdurige stressreacties in je lichaam achterlaten,5 en intrinsieke capaciteit is de reserve aan lichamelijk en geestelijk vermogen waar je op kunt terugvallen.6 Een team in Shanghai deelde deelnemers op beide tegelijk in. Een kleine reserve was het consistentere signaal voor beperkingen in het dagelijks leven en voor ziekenhuisopnames, overlijden tijdens de volgperiode ging samen met veel slijtage, en de combinatie van veel slijtage en een kleine reserve had de grootste schattingen.1 Het artikel beoordeelde niet of deze indeling voor één persoon beter voorspelt of in de praktijk nuttig is, en de samenvatting meldt verbanden, zonder toets van oorzaak. Intussen voldeed minder dan de helft van de Nederlandse volwassenen in 2022 aan de beweegrichtlijnen.2
Wat je nu kunt doen:
- Kijk naar beide kanten van je eigen ouder worden: wat je lichaam draagt, en wat je nog met gemak kunt, zoals lopen, denken, zien en horen.
- Geef je dagelijkse vermogen evenveel aandacht als je meetwaarden. In dit artikel ging een kleine reserve samen met beperkingen in het dagelijks leven, ook als de slijtagescore laag was.
- Word je kortademig of gaat ademen zwaar, hoor je een piepend geluid als je ademt, of krijg je pijn op de borst tijdens bewegen of sporten, bel je huisarts.9
Hoe het vandaag met je eigen hart en bloedvaten staat, is een vraag die dit artikel niet voor je kan beantwoorden. De hart- en vaattest geeft je een startpunt; de scan is geen diagnose. Wil je weten wat een hartslagmeting betekent, dan legt wat een normale hartslag is de referentiewaarden uit.
Veelgestelde vragen
Wat is allostatische belasting?
Het is de slijtage die stressreacties in de systemen van je lichaam achterlaten. Op korte termijn beschermen die reacties je; als die reacties lange tijd te sterk of te zwak zijn, leiden die samen tot slijtage.5
Wat is intrinsieke capaciteit?
De Wereldgezondheidsorganisatie omschrijft intrinsieke capaciteit als “alle mentale en fysieke capaciteiten waar een persoon op kan terugvallen”, zoals lopen, denken, zien, horen en onthouden.6
Veroorzaakt veel slijtage overlijden?
Dat laat dit artikel niet zien. De twee groepen met veel slijtage hadden hogere odds om tijdens de volgperiode te overlijden, maar de samenvatting meldt verbanden tussen groepen en geen toets van wat wat veroorzaakt, en de auteurs beoordeelden niet of de indeling in de praktijk nuttig is.1
Wanneer bel ik mijn huisarts over bewegen?
Thuisarts zegt dat je je huisarts belt als je een van deze klachten krijgt tijdens bewegen of sporten: je wordt kortademig of ademen gaat zwaar, je hoort een piepend geluid als je ademt, of je krijgt pijn op de borst.9
Bronnen
Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.
- Feng X, Dai J, Chen F, Wang Z, Wang B, Liu P. Allostatic load-intrinsic capacity phenotypes and adverse ageing outcomes in middle-aged and older Chinese adults. Archives of Gerontology and Geriatrics, 2026. doi.org/10.1016/j.archger.2026.106451
- CBS. Ruim 4 op de 10 volwassenen bewegen voldoende. 2023. cbs.nl
- CBS. Ruim 4 op de 10 volwassenen bewegen voldoende. 2023. cbs.nl
- CBS. Minder ouderen beperkt in dagelijkse handelingen dan 20 jaar geleden. 2023. cbs.nl
- McEwen BS. Protective and damaging effects of stress mediators. The New England Journal of Medicine, 1998. doi.org/10.1056/NEJM199801153380307
- WHO. Healthy ageing and functional ability (Q and A). World Health Organization, 2020. who.int
- Zhao W, Si Y, Li X, Zhao Y, Jia S, Dong B. Association of allostatic load with functional disability in the China Health and Retirement Longitudinal Study. The Journal of Nutrition, Health and Aging, 2024. doi.org/10.1016/j.jnha.2024.100367
- Malkowski OS, Davis-Plourde K, Western MJ, Gill TM. Association between intrinsic capacity and disability before death among older adults: a decedent cohort study. The Lancet Healthy Longevity, 2026. doi.org/10.1016/j.lanhl.2026.100854
- Thuisarts.nl. Ik wil gezond bewegen. NHG. thuisarts.nl
Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.
Lees ook
Zie waar je vandaag staat
De hart- en vaattest geeft je een startpunt voor je hart en bloedvaten. Het is geen diagnose, maar inzicht om te zien waar je vandaag staat.
Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.
BioProfile analyseert je gezondheidsstatus om jou en je coach te sturen. Het stelt geen diagnose, dat kan alleen een arts. Gebouwd op gevalideerde gezondheidsvragenlijsten; de gecombineerde BioProfile-score is zelf nog geen gevalideerd klinisch instrument. Je antwoorden blijven privé (AVG).
