Nieuw onderzoek

Gepubliceerd op 9 november 2026 · Laatst bijgewerkt op 9 november 2026 · Leestijd ongeveer 14 minuten

Een vrouw van 52 lacht in een lichte spreekkamer tijdens een gesprek met een huisarts over referentiewaarden

In het kort

  • Een droom komt duidelijk emotioneler en intenser uit als de dromer die zelf beoordeelt dan als een buitenstaander hetzelfde verslag leest: dromer en lezer hanteren andere referentiewaarden.⁠1
  • Of dromen vooral negatief of juist in evenwicht lijken, hangt deels af van wie ze beoordeelt: lezers van buitenaf zien positieve gevoelens vaak over het hoofd.⁠2,3
  • Jouw eigen blik is ook informatie. De gratis gezondheidsscans van BioProfile gaan ook uit van je eigen antwoorden en laten zien waar je vandaag staat; de scan is geen diagnose.

Waarom een droom groter voelt dan het verslag ervan

In dit stuk lees je waarom een buitenstaander minder emotie in je droom ziet dan jij voelde, en waarom jouw eigen gevoel over een nacht en de lezing van je woorden door een ander twee referentiewaarden zijn voor één en dezelfde droom. Dat is belangrijk, want jij bent de enige die erbij was. Als je je eigen nachten, je stemming of hoe het in het algemeen met je gaat afweegt, helpt het om te weten wat je eigen blik opvangt en wat een blik van buitenaf mist.

Portret van Ana Batista-Gonzalez

Geverifieerd door Ana Batista-Gonzalez

Gepromoveerd aan het Albert Einstein College of Medicine

Gecontroleerd op 5 november 2026

Je wordt wakker met een hart dat nog bonst. In de droom was je te laat voor iets belangrijks, gingen de deuren steeds dicht en hoorde niemand je roepen. Bij het ontbijt is het verhaal gekrompen tot een paar woorden: te laat, deuren, niemand die luistert. Je vertelt het bij de koffie en het klinkt bijna grappig, en de persoon tegenover je lacht mee. Toch blijft het gevoel bij je op weg naar je werk, een lichte onrust die je niet goed kunt verklaren. Ergens in de middag begin je je af te vragen of je het groter maakt dan het is, of dat de persoon aan het ontbijt gewoon nooit heeft gehoord hoe het voelde.

Onrustige nachten komen veel voor

Nachten die je bijblijven zijn niet zeldzaam. In Nederland hebben meer vrouwen dan mannen problemen met slapen: 31 procent van de vrouwen tegenover 21 procent van de mannen, meldde het RIVM in 2025 op de site VZinfo, op basis van gegevens van het CBS.⁠4 Dezelfde bron laat zien dat slaapproblemen het vaakst spelen op middelbare leeftijd, bij 29 procent van de volwassenen van 50 tot en met 64 jaar.⁠5 Jongeren hebben er ook last van: het CBS meldde in 2023 dat 22 procent van de 12- tot 25-jarigen zei in de afgelopen twee weken slaapproblemen te hebben gehad, in cijfers over 2022.⁠6

In Groot-Brittannië vond het ONS in 2025 dat volwassenen met matige tot ernstige depressieve klachten vaker dan volwassenen met geen of milde depressieve klachten zeiden dat ze probeerden meer te slapen of te rusten: 53 procent tegenover 39 procent.⁠7

Deze cijfers gaan over slaap, niet over dromen, en ze zeggen niet hoeveel van die nachten een verontrustende droom bevatten. Samen laten deze cijfers zien dat slaapproblemen in verschillende leeftijdsgroepen veel voorkomen en ook samen met psychische klachten worden gemeld.

Waarom een droom zo moeilijk te vatten is

Een droom kun je pas bekijken als die voorbij is. Niemand anders kan de droom zien terwijl die plaatsvindt, dus wat bekend is over emotie in dromen, komt uit wat mensen na het wakker worden herinneren en vertellen.⁠1 Dat verslag kan daarna op twee manieren worden beoordeeld. De dromer kan zeggen hoe de droom voelde. Of een beoordelaar van buitenaf, die de droom nooit heeft gehad, kan het geschreven verslag lezen en bepalen hoeveel emotie erin zit.

Je zou verwachten dat beide wegen ongeveer op hetzelfde uitkomen. Eerder onderzoek trok dat al in twijfel. In dagboekdromen wogen negatieve emoties alleen zwaarder dan positieve als beoordelaars van buitenaf ze beoordeelden; de eigen beoordelingen van de dromers waren in evenwicht, vooral omdat de beoordelaars van buitenaf positieve emoties onderschatten.⁠2 Een Fins onderzoek naar dromen thuis kwam op een vergelijkbaar punt uit: verschillende manieren om emotie in dromen te meten kunnen opvallend verschillende uitkomsten geven, en dromers beoordeelden hun eigen dromen als positiever dan beoordelaars van buitenaf dezelfde verslagen beoordeelden.⁠3 Het beeld van dromen als vooral somber zegt dus misschien net zoveel over de lezer als over de droom.

Er is ook een verband met het wakkere leven. In een droomdagboekonderzoek meldden mensen met meer gemoedsrust in wakkere toestand positievere droomemoties, en mensen met meer angstklachten meldden negatievere droomemoties.⁠8 De gevoelde toon van een droom is met andere woorden geen willekeurige ruis; die toon lijkt mee te bewegen met hoe het met iemand gaat.

Daar hield de kennis op. Deze onderzoeken keken vooral naar de vraag of dromen positief of negatief uitvallen. Er bleven vragen over: is het verschil ook te zien in de vraag of een droom überhaupt emotie bevat, en in hoe sterk die emotie is? Is het hetzelfde voor vrouwen en mannen? En is het gewoon een kwestie van hoeveel iemand opschrijft?

Nieuw onderzoek uit Montreal: de referentiewaarden van dromer en lezer verschillen

Twee vrienden van 54 lachen samen bij een kop koffie op een zonnig terras aan een rustig plein

Dat zijn de vragen die een nieuw artikel oppakt. B. Brodeur en Antonio Zadra, allebei van de vakgroep psychologie van de Université de Montréal in Canada, publiceerden het artikel op 31 oktober 2026 in het tijdschrift Consciousness and Cognition, onder de titel “The observer’s blind spot: Discrepancies between self-reported and external ratings of dream affect”. Het is geen preprint maar een tijdschriftartikel.⁠1 De auteurs vergeleken hoe dromers hun eigen droomverslagen van thuis beoordeelden met hoe onafhankelijke beoordelaars van buitenaf precies dezelfde verslagen beoordeelden, op drie punten: of de droom emotie bevatte, of die emotie positief of negatief was, en hoe intens die emotie was.

Hun antwoord is helder: de dromer en de lezer zien een andere droom. Dromen kwamen duidelijk emotioneler en intenser uit als de dromers ze zelf beoordeelden dan als beoordelaars van buitenaf ze lazen.⁠1

Waarom is dit belangrijk voor jou? Omdat zoveel van wat je over jezelf weet, uit je eigen verslag komt. Hoe je sliep, hoe gespannen deze week voelde, hoe het in het algemeen met je gaat: jij bent de enige die daar rechtstreeks bij kan. Dit artikel laat voor dromen zien dat jouw eigen lezing en een lezing van buitenaf geen twee kopieën van dezelfde meting zijn. De ene is niet gewoon goed en de andere fout. Ze vangen verschillende delen van één beleving op, en dat weten helpt je om je eigen gevoel over een nacht serieus te nemen, zonder het als de hele waarheid te zien.

De blinde vlek van de waarnemer

Het ene idee om uit dit stuk mee te nemen, staat in de titel van het artikel: de blinde vlek van de waarnemer. Een herinnerde droom bestaat in twee vormen. Er is de droom zoals je die in je geheugen meedraagt, met de stemming, het tempo en het trekken in je maag. En er is de droom als verslag: de handvol zinnen die je opschrijft of hardop zegt. Als je je eigen droom beoordeelt, put je uit de eerste vorm. Een beoordelaar van buitenaf heeft altijd alleen de tweede. Welk gevoel ook niet in de woorden terechtkwam, blijft voor de beoordelaar onzichtbaar, hoe zorgvuldig die beoordelaar ook is.

Een deel van de reden is dat een beleefde droom veel groter is dan elk verslag ervan. Antonio Zadra, een van de twee auteurs, heeft beschreven hoe uitgerekt de tijd in een droom kan voelen:

We kunnen een droom van tien minuten hebben en de indruk hebben dat we een verhaal hebben beleefd dat zich over enkele maanden uitstrekte

Antonio Zadra, Hoogleraar psychologie en directeur van het Laboratoire de recherche sur les rêves, Université de Montréal⁠9

Een verhaal dat als maanden voelt, moet aan het ontbijt in een paar regels passen. Het meeste valt weg, en het gevoel raakt makkelijk kwijt, omdat een gevoel moeilijker in woorden te vatten is dan een gebeurtenis.

Twee voorbeelden uit het dagelijks leven maken de blinde vlek concreet.

Het eerste is de droom van het begin van dit stuk. Je was te laat, deuren gingen steeds dicht, niemand hoorde je roepen. Opgeschreven is dat een neutraal rijtje gebeurtenissen. Een beoordelaar van buitenaf zou het misschien als licht negatief aanmerken, of als een droom met nauwelijks emotie. Jij, die wakker werd met een bonzend hart, zou het als sterk negatief en intens aanmerken. Beide oordelen zijn eerlijk. Ze beoordelen verschillende dingen: het ene oordeel gaat over de beleving, het andere over de tekst.

Het tweede voorbeeld werkt andersom. Stel je een rustige droom voor: je zit in een tuin met een oude vriend of vriendin die je in jaren niet hebt gezien, en jullie praten. ’s Ochtends schrijf je op: “Zat in een tuin met een oude vriend of vriendin. We praatten.” Voor een lezer is dat bijna leeg aan emotie. Voor jou was de droom warm, en die warmte bleef tot in de ochtend hangen. Dit is het soort droom dat lezers van buitenaf vaak missen, wat past bij de oudere bevinding dat beoordelaars van buitenaf positieve emoties onderschatten.⁠2

De blinde vlek gaat niet alleen over woorden. De emotionele toon van een droom lijkt samen te hangen met hoe het met iemand gaat in wakkere toestand. Pilleriin Sikka, die aan de Finse droomonderzoeken werkte, zei het zo nadat was gebleken dat gemoedsrust en angst overdag samengingen met de emotionele toon van dromen:⁠8

Er lijkt dus iets unieks te zijn aan gemoedsrust en angst

Pilleriin Sikka, Promovendus psychologie (University of Turku) en docent cognitieve neurowetenschap (University of Skövde), University of Turku⁠10

Als de gevoelde toon van een droom iets van je wakkere toestand meedraagt, dan bevat het eigen oordeel van de dromer informatie die een lezing van buitenaf kan verliezen. Dat maakt eigen beoordelingen niet perfect. Het betekent dat je de twee blikken het best naast elkaar kunt zien.

Wat het onderzoek uit Montreal liet zien, en bij wie

Het artikel steunt op 1.946 droomverslagen die thuis zijn geschreven door 106 volwassenen. De analyses die naar leeftijd keken, gebruikten gegevens van 104 van hen.⁠1

In gewone woorden vond het onderzoek het volgende. Dromen kwamen duidelijk emotioneler en intenser uit als de dromers ze zelf beoordeelden dan als beoordelaars van buitenaf dezelfde verslagen beoordeelden. Beoordelaars van buitenaf vonden in minder dromen emotie, en beoordeelden minder dromen als positief, dan de dromers zelf. Geslacht maakte alleen verschil in de eigen beoordelingen van de dromers: vrouwen beoordeelden hun negatieve dromen als intenser dan mannen dat deden, en mannen beoordeelden hun negatieve dromen als minder intens dan hun eigen positieve dromen. Bij de beoordelingen van buitenaf waren deze verschillen verdwenen. Langere verslagen gingen samen met meer emotie en sterkere emotie, maar de lengte verklaarde niet of een droom positief of negatief was. De twee soorten beoordeling wezen dezelfde kant op, maar voor afzonderlijke droomverslagen was de overeenstemming bescheiden, en de overeenstemming was groter voor negatieve dromen dan voor positieve.⁠1

De auteurs concluderen dat de manier van beoordelen het beeld van emotie in dromen vormt, en dat eigen beoordelingen en beoordelingen van buitenaf delen van een herinnerde droom vangen die elkaar overlappen maar niet uitwisselbaar zijn.⁠1

De uitkomst over vrouwen en mannen vraagt om een zorgvuldige lezing. Die uitkomst laat niet zien dat vrouwen slechtere dromen hebben dan mannen. Die uitkomst laat zien dat vrouwen en mannen hun eigen dromen anders beoordeelden, terwijl beoordelaars van buitenaf die dezelfde verslagen lazen zo’n verschil niet zagen. De samenvatting zegt niet hoeveel van de 106 volwassenen vrouw waren en hoeveel man, dus deze uitkomst lees je het best met voorzichtigheid. De uitkomsten wijzen erop dat eigen beoordelingen en beoordelingen van buitenaf delen van een herinnerde droom vangen die elkaar overlappen maar van elkaar verschillen; de samenvatting zegt niet wat het verschil precies verklaart.

Wat het onderzoek niet liet zien

Dit stuk is gebaseerd op de samenvatting van het artikel, het enige deel van het artikel dat we hebben gelezen. De samenvatting geeft geen details over de deelnemers, zoals hun leeftijden en het land waar ze woonden, en ook niet over hoe ze zijn geworven, hoeveel beoordelaars van buitenaf meededen en welke beoordelingsschalen zijn gebruikt.⁠1 Het volledige artikel kan zulke details wel geven; dit stuk gaat daar niet op in.

Het onderzoek zegt niet welke beoordeling de ware is. De auteurs zijn duidelijk dat de twee blikken elkaar overlappen zonder uitwisselbaar te zijn. Omdat de overeenstemming over afzonderlijke dromen bescheiden was, zegt één oordeel van buitenaf over één droom weinig over hoe die droom voelde voor de persoon die de droom had.

Het onderzoek keek naar volwassenen en alleen naar beoordelingen van emotie in dromen. Het keek niet naar slaapkwaliteit, gezondheid, veroudering of de slaapproblemen in de cijfers hierboven, en het zegt niets over wat iemand met de eigen dromen zou moeten doen.

Kort gezegd, en wat je nu kunt doen

Een man van 55 wandelt lachend met een partner over een breed strand in het vroege ochtendlicht

Kort gezegd: een droom ken je alleen via wat je na het wakker worden herinnert en vertelt, en wie dat verslag beoordeelt, verandert het beeld. In nieuw onderzoek van de Université de Montréal, gepubliceerd in Consciousness and Cognition, kwamen dromen duidelijk emotioneler en intenser uit als 106 volwassenen hun eigen 1.946 verslagen van thuis beoordeelden dan als beoordelaars van buitenaf dezelfde verslagen lazen; de twee blikken wezen dezelfde kant op, maar waren het over afzonderlijke dromen slechts bescheiden eens.⁠1 Eerder onderzoek had al gezien dat lezers van buitenaf positieve gevoelens missen,⁠2,3 en de gevoelde toon van dromen gaat samen met gemoedsrust en angstige gevoelens overdag.⁠8 Problemen met slapen komen veel voor in Nederland, meer bij vrouwen dan bij mannen.⁠4 Wat het onderzoek niet liet zien: welke beoordeling de ware is, of iets over slaap, gezondheid of veroudering, en de samenvatting noemt belangrijke details zoals leeftijden en het aantal beoordelaars niet.

Ten eerste: neem je eigen gevoel over een nacht serieus als informatie. Als een droom je onrustig achterlaat, wil het feit dat de droom klein klinkt als je erover vertelt niet zeggen dat het gevoel klein was; je eigen oordeel en een lezing van buitenaf vangen verschillende delen van dezelfde nacht.⁠1

Ten tweede: als je nachten je blijven dwarszitten en je over je slaap wilt praten, maak dan een afspraak met je huisarts.⁠11

Ten derde: de open vraag is hoe het met je gaat, verder dan één nacht. Een gratis BioProfile-scan gaat uit van je eigen antwoorden en geeft je een beeld van waar je vandaag staat met je gezondheid. De scan leest je dromen niet, en de scan is geen diagnose: het is zelfinzicht, een startpunt waar je later opnieuw naar kunt kijken.

Veelgestelde vragen

Waarom klinkt mijn droom minder heftig als ik erover vertel?

Omdat het gevoel van een droom niet helemaal in woorden past. In nieuw onderzoek uit Montreal kwamen dromen duidelijk emotioneler en intenser uit als de dromers ze zelf beoordeelden dan als beoordelaars van buitenaf dezelfde verslagen lazen.⁠1 Je eigen oordeel put uit de herinnerde beleving; een lezer van buitenaf heeft alleen de tekst.

Zijn de meeste dromen negatief?

Dat hangt deels af van wie oordeelt. In dagboekdromen wogen negatieve emoties alleen zwaarder dan positieve als beoordelaars van buitenaf ze beoordeelden; de eigen beoordelingen van de dromers waren in evenwicht.⁠2 Een Fins onderzoek naar dromen thuis vond ook dat dromers hun eigen dromen positiever beoordeelden dan beoordelaars van buitenaf deden.⁠3

Hebben vrouwen negatievere dromen dan mannen?

Het onderzoek uit Montreal laat dat niet zien. Vrouwen beoordeelden hun eigen negatieve dromen als intenser dan mannen dat deden, maar toen beoordelaars van buitenaf dezelfde verslagen beoordeelden, was het verschil verdwenen.⁠1 Het verschil zat in de eigen beoordelingen, niet in de beoordelingen van buitenaf van dezelfde verslagen.

Hangt hoe ik me overdag voel samen met mijn dromen?

Er is een verband. In een droomdagboekonderzoek meldden mensen met meer gemoedsrust in wakkere toestand positievere droomemoties, en mensen met meer angstklachten meldden negatievere.⁠8 Een verband is geen bewijs dat het een het ander veroorzaakt.

Wanneer praat ik met mijn huisarts over mijn slaap?

Thuisarts raadt aan een afspraak te maken met je huisarts als je over je slaapproblemen wilt praten.⁠11 Een online scan geeft zelfinzicht; de scan is geen diagnose.

Bronnen

Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.

  1. Brodeur B, Zadra A. The observer’s blind spot: Discrepancies between self-reported and external ratings of dream affect. Consciousness and Cognition, 2026;146:104147. doi.org/10.1016/j.concog.2026.104147
  2. Schredl M, Doll E. Emotions in diary dreams. Consciousness and Cognition, 1998. doi.org/10.1006/ccog.1998.0356
  3. Sikka P, Feilhauer D, Valli K, Revonsuo A. How You Measure Is What You Get: Differences in Self- and External Ratings of Emotional Experiences in Home Dreams. American Journal of Psychology, 2017;130(3):367-384. doi.org/10.5406/amerjpsyc.130.3.0367
  4. RIVM, VZinfo. Slaapproblemen, totale bevolking (bron: CBS-Gezondheidsenquête 2024). 2025. vzinfo.nl
  5. RIVM, VZinfo. Slaapproblemen, totale bevolking (bron: CBS-Gezondheidsenquête 2024). 2025. vzinfo.nl
  6. CBS. Meer slaapproblemen en psychische klachten onder jongeren. 2023. cbs.nl
  7. ONS. Public opinions and social trends, Great Britain: April 2025. 2025. ons.gov.uk
  8. Sikka P, Pesonen H, Revonsuo A. Peace of mind and anxiety in the waking state are related to the affective content of dreams. Scientific Reports, 2018. doi.org/10.1038/s41598-018-30721-1
  9. Antonio Zadra, hoogleraar psychologie en directeur van het Laboratoire de recherche sur les rêves, Université de Montréal. Portrait: Antonio Zadra Probes Our Dreams Using Cinema. Labo cinémédias, 2025. labocinemedias.ca
  10. Pilleriin Sikka, promovendus psychologie, University of Turku. Sweeter dreams in a peaceful mind. EurekAlert (persbericht University of Turku), 2018. eurekalert.org
  11. Thuisarts.nl (NHG). Ik slaap slecht. Wat kan het zijn? thuisarts.nl

Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.

Zie waar je vandaag staat

Een gratis scan gaat uit van je eigen antwoorden en geeft je inzicht in waar je vandaag staat met je gezondheid. Het is zelfinzicht, en de scan is geen diagnose.

Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.