Geeft een vitamine D-tekort psychische klachten, en wat laten Nederlandse studies en trials zien?

In dit artikel lees je wat onderzoek zegt over de vraag of een vitamine D-tekort psychische klachten geeft, zoals een sombere stemming, depressie en angst. Je leest wat Nederlandse studies bij ouderen vonden, wat er gebeurde als mensen extra vitamine D namen en wat Nederlandse huisartsen adviseren. Dat is belangrijk, want een sombere stemming is zwaar om mee te leven, en een vitamine D-supplement is snel gepakt. Weten wat vitamine D wel en niet kan, helpt je om je energie te steken waar het telt. De leefstijlscan van BioProfile vraagt onder meer naar je stemming en naar piekeren, en geeft je een indicatie van waar je vandaag staat. De scan is geen diagnose. Het is zelfinzicht, om te zien waar je staat en om je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en leefstijl. De scan meet je vitamine D-waarde niet en wijst geen oorzaak van een klacht aan. Dat is werk voor een arts.

Veroorzaakt een vitamine D-tekort psychische klachten?

Thuisarts, de publiekssite van het Nederlands Huisartsen Genootschap, zegt het duidelijk: depressie, moeheid, duizeligheid, dementie en autisme ontstaan niet door te weinig vitamine D.⁠¹ Een depressie is iets anders dan een slechte week. Het gaat om een somber gevoel, of veel minder zin in dingen en veel minder plezier, vrijwel elke dag, langer dan twee weken, vaak met moeheid, moeite met concentreren, of veranderingen in eetlust of slaap.⁠⁵

Toch duikt de relatie tussen vitamine D en stemming steeds weer op, want studies vinden er wel een. De vraag is wat voor relatie het is.

Wat Nederlandse studies bij ouderen vonden

In de Longitudinal Aging Study Amsterdam werd bij 1282 thuiswonende mensen van 65 tot 95 jaar de vitamine D in het bloed gemeten. Mensen met een lichte depressie en mensen met een zware depressie hadden ongeveer 14 procent minder vitamine D in het bloed dan mensen zonder depressie, en hoe zwaarder de klachten, hoe lager de vitamine D. De studie laat zien dat de twee samengaan. Wat eerst komt, laat de studie niet zien.⁠²

Een tweede Nederlandse studie bij 2839 volwassenen van 65 jaar en ouder vond hetzelfde patroon. Het kwart met de minste vitamine D in het bloed scoorde het hoogst op depressieve klachten, en de andere drie kwart scoorde iets lager. De auteurs wijzen er zelf op dat het ook andersom kan zijn: een lagere stemming kan leiden tot een lagere vitamine D-waarde.⁠⁶

Eenvoudig gezegd: ouderen met een sombere stemming hebben vaak minder vitamine D, maar deze studies kunnen je niet vertellen dat die stemming door de vitamine D is veroorzaakt.

Een derde Nederlandse studie volgde 367 mensen van 60 jaar en ouder die al een depressie hadden, twee jaar lang. Hun vitamine D-waarde bij de start maakte geen verschil voor het verloop van de depressie. Alleen in de groep met een heel lage waarde, onder 25 nmol/L, was er een trend naar minder herstel. Mensen die tijdens de studie overleden, hadden duidelijk lagere waarden, en de onderzoekers zagen een lage waarde als een teken van een zwakkere lichamelijke conditie in het algemeen.⁠⁷

Wat dit voor jou betekent: een lage vitamine D-waarde kan meer zeggen over hoe het hele lichaam ervoor staat dan over de stemming alleen. Hoe oud je lichaam is, kan verschillen van wat de kalender zegt, zoals biologische leeftijd versus kalenderleeftijd uitlegt.

Wat extra vitamine D doet voor je stemming

Een overzicht van 31 gerandomiseerde trials met 24189 volwassenen, met en zonder depressie, vond dat extra vitamine D3 depressieve klachten iets sterker verlaagde dan een placebo. De onderzoekers schatten de zekerheid van die uitkomst als matig in. De daling was groter bij mensen die al depressieve klachten hadden, en duidelijker in trials tot 24 weken dan in langere trials. Op angst maakte extra vitamine D geen duidelijk verschil.⁠³

Een grote trial, VITAL-DEP, gaf 18353 volwassenen van 50 jaar en ouder zonder depressie ongeveer vijf jaar lang elke dag 2000 IU vitamine D3 of een placebo. Een depressie of duidelijke depressieve klachten kwamen in de vitamine D-groep en de placebogroep ongeveer even vaak voor: 609 keer met vitamine D en 625 keer met placebo. De stemmingsscores veranderden in de ene groep net zoals in de andere.⁠⁴

De Nederlandse D-Vitaal-trial gaf 155 mensen van 60 tot 80 jaar met depressieve klachten, een lichamelijke beperking en een vrij lage vitamine D-waarde een jaar lang elke dag 1200 IU vitamine D3 of een placebo. Na zes maanden was de waarde in de vitamine D-groep ongeveer twee keer zo hoog als in de placebogroep, gemiddeld 85 tegen 43 nmol/L. Toch verschilden de groepen na een jaar niet in depressieve klachten, angst, denken of kwaliteit van leven.⁠⁸

Eenvoudig gezegd: extra vitamine D kan depressieve klachten een beetje verlagen, vooral bij mensen die die klachten al hebben. Bij mensen zonder depressie veranderde extra vitamine D niet hoe vaak een depressie ontstond, en bij Nederlandse ouderen met een sombere stemming bracht een hogere waarde geen verandering in de stemming.

Wie heeft extra vitamine D nodig, en heeft een bloedtest zin?

Het grootste deel van je vitamine D maakt je huid zelf aan onder invloed van zonlicht. De aanbevolen hoeveelheid is 10 microgram per dag, of 20 microgram voor mensen boven de 70, en 100 microgram per dag is de bovengrens voor volwassenen.⁠⁹ Wat er verder verandert als je ouder wordt, lees je in wat er verandert met de jaren.

Mensen met een getinte of donkere huid hebben hun hele leven extra vitamine D nodig. Mensen met een lichte huid hebben in bepaalde situaties extra nodig, onder meer als je weinig buiten bent, als je buiten altijd je huid bedekt, bij vrouwen van 50 jaar en ouder en bij volwassenen van 70 jaar en ouder. Een bloedtest is vrijwel nooit nodig. Laat een bloedtest toch te weinig vitamine D zien, dan schrijft de huisarts vaak extra voor.⁠¹

Wat dit voor jou betekent: of je extra nodig hebt, hangt af van je huid, je leeftijd en hoeveel zon er op je huid komt.

Wanneer je naar de huisarts gaat

Maak een afspraak met je huisarts als een depressie erger wordt, als angst begint of toeneemt, als je ongewone waarnemingen of gedachten opmerkt, of als je vaak denkt dat je niet meer wilt leven. Heb je plannen om een einde aan je leven te maken, of is er sprake van een psychotische crisis, bel dan meteen 112, je huisarts of de huisartsenpost. 113 is gratis bereikbaar, dag en nacht, telefonisch of via de chat op 113.nl.⁠⁵

Samengevat

Volgens Nederlandse huisartsen ontstaat een depressie niet door te weinig vitamine D.⁠¹ Nederlandse studies bij ouderen vinden dat een sombere stemming en weinig vitamine D vaak samengaan, maar kunnen niet zeggen wat eerst komt.⁠^2,6 In trials verlaagde extra vitamine D depressieve klachten gemiddeld een beetje. Extra vitamine D veranderde niet hoe vaak een depressie ontstond, en ook niet de stemming van Nederlandse ouderen met depressieve klachten.⁠^3,4,8 Of je extra vitamine D nodig hebt, hangt af van je huid, je leeftijd en de zon, en bij een sombere stemming die aanhoudt, ga je naar je huisarts.⁠^1,5