Waarom ben ik zo vergeetachtig? De gewone oorzaken, wanneer het meer is dan vergeten en wat een scan meet

Waarom ben ik zo vergeetachtig, en hoe gewoon is dat?

In dit artikel lees je wat er achter de vraag ‘waarom ben ik zo vergeetachtig’ zit: waarom je mogelijk meer vergeet dan vroeger, welke alledaagse oorzaken bekend zijn, wanneer vergeten een reden is om naar de huisarts te gaan, en wat een scan wel en niet kan vertellen. Dat is belangrijk, want achter de meeste vergeetachtigheid zit een gewone oorzaak, en wie de bekende oorzaken kent, kijkt met rust naar de eigen dagen in plaats van met zorgen. De hersenmistscan van BioProfile geeft je een beeld van hoeveel je vandaag merkt van haperingen in geheugen en concentratie, als zelfinzicht. De scan is geen diagnose. Een oorzaak wijst de scan ook niet aan. Een oorzaak zoeken is werk voor een arts.

In de Longitudinal Aging Study Amsterdam zei 20,5 procent van 1.525 mensen van 55 tot 64 jaar geheugenklachten te hebben. Van de 526 mensen die bij de start geen klachten hadden, had 15,4 procent drie jaar later nieuwe klachten.⁠¹ In 16 studies uit 15 landen, met 39.387 mensen van 60 jaar en ouder bij wie geheugen en denken op tests normaal waren, zei ongeveer een op de vier dat het geheugen of het denken achteruit was gegaan.⁠⁵ Het aandeel verschilde sterk tussen de studies, van 6,1 tot 52,7 procent, en lag hoger bij mensen met minder opleiding en in armere landen.⁠⁵

Kort gezegd komt je vergeetachtig voelen veel voor, vooral vanaf de middelbare leeftijd. Op zichzelf zegt dat weinig over wat er aan de hand is.

Het Nederlandse onderzoek vond nog één ding. Mensen van wie het werk vaak zware eisen aan het denken stelde, meldden ongeveer twee keer zo vaak geheugenklachten. De auteurs opperen dat veeleisend werk de aandacht op elk foutje vestigt, in plaats van dat deze mensen een slechter geheugen hadden.⁠¹ Een drukke baan kan je vergeetachtig laten voelen, simpelweg doordat je elke misser opmerkt.

De gewone oorzaken

Thuisarts, de publieke site van de Nederlandse huisartsen, noemt deze redenen om sneller dingen te vergeten: ouder worden, spanning en heftige gebeurtenissen, je somber voelen of een depressie hebben, sommige medicijnen zoals slaappillen en medicijnen tegen depressie, en alcohol en drugs.⁠² Al deze redenen komen veel voor, en een paar ervan kunnen in dezelfde maand samenkomen.

Van alle oorzaken is slaap het vaakst gemeten. Een overzicht van 76 rapporten met 2.543 volwassenen keek naar een nacht of langer zonder slaap. Slaapgebrek vóór het leren schaadde duidelijk hoe goed iets werd onthouden. Slaapgebrek na het leren schaadde het geheugen minder, en het verschil was kleiner zodra mensen weer hadden geslapen.⁠³ Voor het dagelijks leven betekent dit dat een korte nacht het moeilijker maakt om op te slaan wat er de dag erna gebeurt, zoals waar je je sleutels hebt gelegd of wat er in een overleg is gezegd.

Ook een sombere stemming speelt een rol. Bij mensen met een depressie scoorden geheugen, aandacht en planning op tests matig lager dan bij mensen zonder depressie. Toen de depressieve klachten waren weggezakt, was het verschil in geheugen zo klein dat de studies het niet meer met zekerheid hebben kunnen aantonen, terwijl aandacht en planning nog lager scoorden.⁠⁶ Dingen vergeten in een sombere periode is dus een bekend onderdeel van depressie, en het verschil in geheugen was kleiner zodra de klachten waren weggezakt.

Welk vitaminetekort kan meespelen

Een tekort aan vitamine B12 wordt het vaakst genoemd. Het Voedingscentrum noemt geheugenverlies bij de effecten van een tekort aan B12 op de zenuwen, samen met problemen met de coördinatie, tintelingen en spierzwakte. Veganisten kunnen eerder een tekort oplopen, en ouderen ook, doordat de maag met de jaren minder zuur maakt. Klachten verschijnen meestal pas na maanden of jaren, doordat het lichaam een voorraad B12 aanhoudt.⁠⁷ Voor volwassenen is het advies 2,8 microgram per dag.⁠⁷ Eet je geen dierlijke producten, of ben je ouder en merk je naast vergeten ook tintelingen, bespreek het dan met je huisarts.

Wanneer vergeten meer is dan vergeten

Veel mensen die dingen vergeten, denken aan dementie. Een overzicht van 28 studies volgde 29.723 ouderen gemiddeld 4,8 jaar. Van degenen met geheugenklachten kreeg iets meer dan 2 procent per jaar dementie. Die groep kreeg ongeveer twee keer zo vaak dementie als mensen zonder klachten.⁠⁴ Een groter overzicht van 46 studies met meer dan 74.000 mensen gaf een vergelijkbaar beeld. Mensen die vonden dat hun geheugen of denken achteruit was gegaan, hadden een kans op latere dementie die tegen de twee keer zo groot was, en een duidelijk hogere kans op een lichte cognitieve stoornis.⁠⁸

Voor jou betekent dit dat geheugenklachten aandacht verdienen, doordat er een hogere kans op latere problemen bij hoort. Toch kreeg in elk afzonderlijk jaar het overgrote deel van de ouderen met klachten geen dementie.⁠⁴ Meer over de oorzaken van vergeten lees je in vergeetachtigheid: oorzaken en wat een scan meet.

Wanneer je naar de huisarts gaat

Thuisarts raadt aan om op een werkdag contact op te nemen met je huisarts in een van deze gevallen:⁠²

• je denkt dat je geheugen snel slechter wordt
• de klachten zitten de gewone dingen die je op een dag doet in de weg
• de klachten worden steeds erger en dingen zijn niet meer zoals vroeger
• je denkt dat je meer geheugenproblemen hebt dan andere mensen
• je vermoedt dementie

Wat een hersenmistscan meet

De hersenmistscan vraagt hoe je je geheugen en concentratie op dit moment ervaart. Het resultaat is een score die laat zien hoeveel je van deze haperingen merkt, en de score geeft je een beginwaarde. Een vragenlijst kan niet zien of vergeten komt door korte nachten, een sombere stemming, een medicijn of een vitaminetekort, doordat die allemaal dezelfde antwoorden kunnen geven. Daarom is de scan zelfinzicht. De scan is geen diagnose. In Hersenmist: wat het is en waar het vandaan komt lees je uitgebreider over hersenmist.

Wat je zelf kunt doen

Begin bij de oorzaken die je in je eigen week kan zien. Kijk naar je slaap vóór dagen waarop je dingen moet onthouden, want slaap missen vóór het leren schaadt het meest.⁠³ Let op hoeveel alcohol je drinkt. Gebruik je slaappillen of medicijnen tegen depressie, vraag dan je huisarts of die middelen een rol kunnen spelen.⁠² Herhaal de scan na twee weken. Je hebt dan twee scores om te vergelijken in plaats van een vaag gevoel.

Samengevat

In dit artikel las je dat je vergeetachtig voelen vanaf de middelbare leeftijd heel gewoon is.⁠^1,5 De gebruikelijke oorzaken zijn alledaags: ouder worden, spanning, een sombere stemming, sommige medicijnen, alcohol en drugs, en te kort slapen.⁠^2,3 Ook een tekort aan vitamine B12 kan meespelen.⁠⁷ Wie geheugenklachten heeft, heeft een hogere kans op latere dementie, maar in een bepaald jaar kregen de meeste ouderen met klachten geen dementie.⁠^4,8 Ga naar je huisarts als de signalen van Thuisarts gelden. De hersenmistscan geeft je een beginwaarde, als zelfinzicht.