Hormoonbalans

Door Jesse van der Velde · Gepubliceerd op 28 oktober 2026 · Laatst bijgewerkt op 28 oktober 2026 · Leestijd ongeveer 7 minuten

Niet afvallen door hormonen: een vrouw van in de 50 met opgestoken donkere krullen en een lichtgroene blouse staat in hoog gras bij een weiland, met een hand op de heup.

In dit artikel lees je welke hormonen onderzoek in verband brengt met gewicht: wat er in je lichaam verandert in de overgang, bij PCOS, bij een trage schildklier en bij langdurige stress, en wanneer bloedonderzoek bij de huisarts de volgende stap is. Dat is belangrijk, want als je goed eet en de weegschaal toch niet beweegt, wil je weten wat er klopt van het verband tussen hormonen en niet afvallen: welke rol hormonen kunnen spelen en waar de verklaring ergens anders ligt. De hormoonscan van BioProfile geeft een score voor bepaalde klachten in de afgelopen weken, beoordeeld voor je levensfase. De scan meet je hormoonbalans niet. Dit is geen diagnose. Het is inzicht, om te zien waar je vandaag staat. En om je te helpen betere keuzes te maken in je voeding en levensstijl. Wat deze scan niet doet: een oorzaak aanwijzen, zoals PCOS, een schildklierziekte of afwijkend cortisol, of een diagnose stellen. Dat laatste kan alleen een arts.

Portret van Carlos Mendoza Montano

Geverifieerd door Carlos Mendoza Montano

Gepromoveerd in de voedingsbiochemie aan de University of Arizona

Gecontroleerd op 15 oktober 2026

In het kort

  • Tijdens de overgang ging de jaarlijkse toename van vet van 0,25 naar 0,45 kg, terwijl het lichaamsgewicht niet sneller steeg. De verandering zat vooral in waar het lichaam uit bestaat.⁠1
  • Vrouwen met PCOS hadden ongeveer twee keer zo vaak overgewicht en bijna drie keer zo vaak obesitas als vrouwen zonder PCOS.⁠2
  • Een hormoonscan geeft een score voor bepaalde klachten in de afgelopen weken, beoordeeld voor je levensfase, als beginwaarde. De scan meet je hormoonbalans niet en wijst geen oorzaak aan, zoals PCOS, een schildklierziekte of afwijkend cortisol. Het is geen diagnose.

De oorzaak van extra gewicht

Het Voedingscentrum beschrijft overgewicht als langere tijd meer energie binnenkrijgen dan het lichaam nodig heeft. Verschillende dingen duwen in die richting: te weinig bewegen, langdurige stress, een ernstig verstoord slaappatroon zoals bij ploegendienst, medicijnen die het gewicht beïnvloeden, en medische aandoeningen.⁠3 Voor jou betekent dit dat medische aandoeningen een van meerdere mogelijke factoren zijn, naast bewegen, stress, slaap en medicijnen. De energiebalans blijft zelf meetellen.

De overgang: je lichaam verandert meer dan de weegschaal

Zwaarder worden is een van de klachten die je in de overgang kunt krijgen. De overgang kan beginnen op een leeftijd tussen 40 en 60, en gemiddeld komt de laatste menstruatie op een leeftijd van 51.⁠4 Welke andere klachten erbij horen, lees je in welke overgangsklachten erbij horen en hoe lang die duren.

In het SWAN-cohort telde de analyse 1.246 vrouwen, met metingen van 8 jaar voor tot 10,5 jaar na de laatste menstruatie. Voor de overgang kwam er per jaar 0,25 kg vet bij; zodra de overgang begon, werd dat 0,45 kg per jaar. De vetvrije massa nam met 0,06 kg per jaar af, en beide veranderingen liepen door tot 2 jaar na de laatste menstruatie. Het lichaamsgewicht zelf steeg voor de overgang in een rechte lijn, versnelde tijdens de overgang niet en vlakte daarna af.⁠1

Wat dit voor jou betekent: in de overgang kan het getal op de weegschaal vrijwel gelijk blijven terwijl je lichaam meer vet en minder vetvrije massa heeft. Een weegschaal die niet beweegt, vertelt je maar een deel van het verhaal. Hoe lang deze fase duurt, lees je in hoe lang de overgang duurt, en wat erna komt in je beter voelen na de overgang.

PCOS

Het polycysteus-ovariumsyndroom, PCOS, is een hormonale aandoening waarbij gewicht vaak meespeelt. Thuisarts noemt overgewicht als een van de tekenen, naast een onregelmatige of uitblijvende menstruatie, acne, extra beharing op het gezicht of de onderbuik, en haaruitval bij de slapen en op de kruin.⁠5

Een meta-analyse van 35 studies met 15.129 vrouwen vond dat vrouwen met PCOS ongeveer twee keer zo vaak overgewicht hadden als vrouwen zonder PCOS, bijna drie keer zo vaak obesitas, en vaker extra vet rond de taille droegen. Het verschil was veel groter bij Kaukasische vrouwen dan bij Aziatische vrouwen.⁠2 Eenvoudig gezegd: vrouwen met PCOS hadden vaker overgewicht, obesitas en extra vet rond de taille, al verschilden de uitkomsten sterk tussen de studies.

Een trage schildklier

Een schildklier die te langzaam werkt, hypothyreoïdie, kan je zwaarder maken, naast kouwelijkheid, moeheid, verstopping, droge haren en een droge huid. De meest voorkomende oorzaak is de ziekte van Hashimoto, waarbij het afweersysteem de schildklier aanvalt.⁠6

Ook binnen de normaalwaarden laat het schildkliersignaal TSH een klein verband met gewicht zien. Bij 2.407 deelnemers aan de Framingham Offspring-studie met een normale TSH die geen schildklierhormoon gebruikten, wogen vrouwen in het hoogste kwart van TSH gemiddeld 70,2 kg tegenover 64,5 kg in het laagste; bij mannen was dat 85,6 tegenover 82,8 kg. Mensen bij wie de TSH in 3,5 jaar steeg, kwamen iets meer aan. De TSH aan het begin voorspelde niet wie zou aankomen.⁠7

Voor jou betekent dit dat een schildklier aan de hoge kant van normaal hoogstens een kleine factor is. Een schildklier die echt te langzaam werkt, is iets anders, en bloedonderzoek laat dat zien: te weinig vrij T4 en te veel TSH.⁠6

Cortisol en langdurige stress

Cortisol kan in hoofdhaar worden gemeten, en dat laat zien aan hoeveel cortisol het lichaam maandenlang heeft blootgestaan. In het Erasmus MC in Rotterdam hadden 47 patiënten met obesitas ruim drie keer zoveel cortisol in hun hoofdhaar als mensen met overgewicht of een normaal gewicht. Tussen die laatste twee groepen was er geen duidelijk verschil.⁠8 Bij 2.527 Engelse volwassenen in de leeftijd van 54 tot 87 ging meer cortisol in het hoofdhaar samen met een hoger gewicht en een grotere tailleomvang, en met obesitas die al langer dan 4 jaar bestond.⁠9

Eenvoudig gezegd: bij mensen met obesitas ligt cortisol maandenlang hoger. Deze studies laten een verband zien. De studies kunnen niet laten zien of het cortisol of het gewicht eerst kwam.⁠9

Hormonen en niet afvallen: wat een hormoonscan meet en wat niet

De hormoonscan vraagt naar klachten die je zelf merkt en geeft je een score als beginwaarde. Een vragenlijst kan een trage schildklier niet onderscheiden van PCOS, de overgang of langdurige stress. De scan wijst geen oorzaak aan. Het is geen diagnose. De stap die de vraag over de schildklier beantwoordt, is bloedonderzoek bij de huisarts.⁠6 Het Voedingscentrum heeft ook een vragenlijst, de Check Oorzaken Overgewicht, die laat zien welke oorzaken van overgewicht bij jou meespelen, met een uitslag die je met een zorgverlener kan delen.⁠3

Wanneer je naar de huisarts gaat

Maak een afspraak bij overgangsklachten terwijl je jonger bent dan 40, bij hevige bloedingen, of bij bloedverlies na ruim 1 jaar zonder menstruatie.⁠4 Ga ook als je hulp wilt bij je gewicht en tekenen van PCOS herkent, of als je langer dan 1 jaar geen menstruatie hebt gehad zonder hormonale anticonceptie.⁠5 Word je zwaarder en heb je het daarbij koud, ben je moe en heb je een droge huid, dan laat bloedonderzoek bij de huisarts zien of de schildklier meespeelt.⁠6

Samengevat

Dit artikel liet zien welke plek hormonen hebben bij gewicht. De overgang verandert meer waar het lichaam uit bestaat dan wat het weegt.⁠1 PCOS en een trage schildklier zijn aandoeningen met een bekend verband met gewicht.⁠2,6 Hoger cortisol gaat samen met obesitas, zonder dat duidelijk is wat er eerst was.⁠9 Een hormoonscan geeft je een beginwaarde voor je klachten, en de oorzaak vinden is een stap voor de huisarts.

Veelgestelde vragen

Wat kun je doen aan gewichtstoename door hormonen?

Begin met uitzoeken wat erachter zit. Overgewicht ontstaat als het lichaam langere tijd meer energie binnenkrijgt dan het nodig heeft, en stress, slaap, beweging, medicijnen en medische aandoeningen spelen allemaal mee.⁠3 Heb je tekenen van PCOS, dan kan je huisarts je helpen met je gewicht.⁠5

Is er één hormoon dat bepaalt hoeveel vet je opslaat?

De studies in dit artikel wijzen eerder op meerdere hormonen dan op één. Rond de overgang nam de toename van vet per jaar toe,⁠1 een schildklier die te langzaam werkt kan je zwaarder maken,⁠6 en hoger cortisol gaat samen met obesitas.⁠8

Hoe krijg ik hormonale kilo’s eraf?

Ook voor die kilo’s geldt de energiebalans, met medische aandoeningen als een van meerdere mogelijke factoren, naast bewegen, stress, slaap en medicijnen.⁠3 Speelt een aandoening als PCOS mee, vraag dan je huisarts om hulp bij je gewicht.⁠5

Kan een hormoonscan laten zien of mijn schildklier de oorzaak is?

De scan laat dat niet zien. Een trage schildklier blijkt uit bloedonderzoek bij de huisarts: te weinig vrij T4 en te veel TSH.⁠6 De hormoonscan geeft je een beginwaarde voor je klachten. Het is geen diagnose.

Bronnen

Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.

  1. Greendale GA, Sternfeld B, Huang MH, Han W, Karvonen-Gutierrez C, Ruppert K, Cauley JA, Finkelstein JS, Jiang SF, Karlamangla AS. Changes in body composition and weight during the menopause transition. JCI Insight, 2019;4(5):e124865. doi.org/10.1172/jci.insight.124865
  2. Lim SS, Davies MJ, Norman RJ, Moran LJ. Overweight, obesity and central obesity in women with polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Human Reproduction Update, 2012;18(6):618-637. doi.org/10.1093/humupd/dms030
  3. Voedingscentrum. Hoe ontstaat overgewicht? voedingscentrum.nl
  4. Thuisarts.nl (NHG). Ik ben in de overgang. thuisarts.nl
  5. Thuisarts.nl (NHG). Ik heb het polycysteus-ovarium-syndroom (PCOS). thuisarts.nl
  6. Thuisarts.nl (NHG). Mijn schildklier werkt te langzaam. thuisarts.nl
  7. Fox CS, Pencina MJ, D’Agostino RB, Murabito JM, Seely EW, Pearce EN, Vasan RS. Relations of thyroid function to body weight: cross-sectional and longitudinal observations in a community-based sample. Archives of Internal Medicine, 2008;168(6):587-592. doi.org/10.1001/archinte.168.6.587
  8. Wester VL, Staufenbiel SM, Veldhorst MA, Visser JA, Manenschijn L, Koper JW, Klessens-Godfroy FJ, van den Akker EL, van Rossum EF. Long-term cortisol levels measured in scalp hair of obese patients. Obesity (Silver Spring), 2014;22(9):1956-1958. doi.org/10.1002/oby.20795
  9. Jackson SE, Kirschbaum C, Steptoe A. Hair cortisol and adiposity in a population-based sample of 2,527 men and women aged 54 to 87 years. Obesity (Silver Spring), 2017;25(3):539-544. doi.org/10.1002/oby.21733

Geschreven door

Jesse van der Velde

Oprichter van BioProfile

Jesse van der Velde

Jesse van der Velde begeleidt sinds 2006 mensen naar een nieuw lichaam en optimale gezondheid, en schreef of was co-auteur van vijftien boeken over voeding en gezondheid. Voor altijd jong (2012) en Superfoodrecepten (2013) werden allebei nummer 1 in Nederland.

LinkedIn

Gepubliceerd op 28 oktober 2026 · Laatst bijgewerkt op 28 oktober 2026

Meet waar je begint

Beantwoord de vragen over je klachten, en je hormoonscore staat in je dashboard. Wat de hormoonscan meet en waarop de scan gebaseerd is, staat op de scanpagina.

Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.