Nieuw onderzoek

Gepubliceerd op 17 november 2026 · Laatst bijgewerkt op 17 november 2026 · Leestijd ongeveer 12 minuten

Ook in Gezond ouder worden

Iemand van begin vijftig met sterke spieren en botten tilt lachend een volle krat appels op een kraam op een zonnige markt.

In het kort

  • Voor sterke spieren en botten telt meer dan botdichtheid: ook de inwendige bouw van een bot, en de spierkracht en balans die je overeind houden, spelen een rol.⁠1
  • Bij 113 Braziliaanse volwassenen met een levenslange bloedsuikeraandoening was de score voor de textuur van het bot in de wervelkolom lager dan in een vergelijkingsgroep van 100 mensen.⁠2
  • Breuken in de wervels kwamen vaker voor bij mensen met een cluster van stofwisselingskenmerken, maar dat verband werd zwakker en onzeker zodra er rekening werd gehouden met leeftijd.⁠2

Waarom sterke spieren en botten om meer draaien dan één getal

In dit stuk lees je waarom sterke spieren en botten om meer draaien dan botdichtheid, wat botkwaliteit betekent, en hoe buikvet, een cluster van stofwisselingskenmerken en leeftijd samenhangen met kleine breuken in de wervels. Dat is belangrijk, want een goede uitslag voor botdichtheid kan voelen als het hele antwoord, terwijl de sterkte van een bot ook afhangt van hoe het bot van binnen is gebouwd, van je leeftijd en van de spieren en de balans die je overeind houden. Nieuw onderzoek bij volwassenen met een levenslange bloedsuikeraandoening vond op de wervelscan een zwakkere bottextuur dan bij mensen zonder de aandoening, en vond dat een verband tussen een cluster van stofwisselingskenmerken en breuken in de wervelkolom zwakker en onzeker werd zodra er rekening werd gehouden met leeftijd.

Portret van David Cheishvili

Geverifieerd door David Cheishvili

Gepromoveerd in de biomedische wetenschappen aan de Hebrew University of Jerusalem

Gecontroleerd op 8 november 2026

Je draagt de boodschappen de trap op, bukt om een krat drinken uit de auto te tillen en stapt net iets sneller van de stoeprand dan je van plan was. Je denkt bij niets daarvan aan je botten. Misschien heeft iemand in je familie ooit een botscan gehad en te horen gekregen dat de cijfers er goed uitzagen, en zag iedereen dat als het einde van het verhaal. Dan doet je rug na een lange middag in de tuin pijn en vraag je je even af of dat gewoon moeheid is of iets in de botten zelf. Meestal gaat de vraag weer voorbij, omdat niets wat je kunt zien of voelen je vertelt hoe sterk de binnenkant van een bot werkelijk is.

Je bent een van de velen die minder bewegen dan de richtlijnen vragen

Bewegen is de dagelijkse gewoonte waarop botten en spieren reageren, en de meeste volwassenen in Nederland halen de volledige richtlijnen niet. In 2022 voldeed 44 procent van de volwassenen in Nederland aan de Beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad, meldde het CBS in 2023.⁠3 Versterkende activiteit scoort beter: het CBS meldde in 2023 dat 78 procent voldoende bot- en spierversterkende oefeningen deed, zoals hardlopen of voetballen.⁠4

Naast elkaar gezet zeggen de twee cijfers dat veel mensen wel iets doen wat hun botten en spieren uitdaagt, terwijl minder dan de helft de richtlijnen als geheel haalt. Herken je jezelf in de grotere groep, dan hoor je bij een heel gewone groep. Wil je zien waar je eigen gewoonten vandaag staan, dan geeft de leefstijlscan je een startpunt.

Wat er bekend was over botsterkte, en waar die kennis ophield

De gebruikelijke manier om naar botten te kijken is een botdichtheidsmeting, een DXA-scan, die laat zien hoeveel mineraal een bot bevat. Lange tijd was dat getal de belangrijkste maatstaf voor botsterkte. Toch is bij volwassenen met een levenslange bloedsuikeraandoening de kans op een botbreuk duidelijk verhoogd, terwijl de botdichtheid in het smalle deel van het dijbeen net onder de heup maar iets lager is.⁠1 Het getal voor botdichtheid alleen verklaart dat verschil niet. Ook hoe het bot van binnen is gebouwd, de kwaliteit van het botweefsel en schade aan de kleine bloedvaten dragen bij.⁠1

Een groep aan de University of Sheffield kwam vanuit een andere hoek tot een vergelijkbare conclusie: de verhoogde kans op een breuk bij deze aandoening heeft meerdere oorzaken, sommige in het skelet en sommige daarbuiten, en balans, de manier waarop je loopt en spierkracht spelen naast het bot zelf een rol.⁠5 Een bot breekt als er een kracht op komt, en of die kracht er überhaupt komt, hangt ervan af of je op de been blijft.

Daar hield de kennis op. Het was duidelijk dat de kans op een breuk bij volwassenen met deze aandoening niet volledig wordt verklaard door de botdichtheid.⁠2 Wat een cluster van stofwisselingskenmerken, zoals vet rond de buik, aan dat beeld toevoegt, was nog grotendeels onduidelijk.⁠2 Hetzelfde idee, dat één getal niet het hele verhaal over een lichaam vertelt, loopt door ons stuk over biologische leeftijd versus kalenderleeftijd.

Wie het ontdekte en waar het werd gepubliceerd

Iemand van begin vijftig schept glimlachend yoghurt over een kom met groene bladgroenten en zaden in een lichte keuken.

Het nieuwe werk komt van Costa TMRL en vijf collega’s: Zavadil JC, Plocharski PHB, de Oliveira MS, Andrade VFC en Borba VZC. De onderzoekers werken bij de Endocrine Division (SEMPR) van de afdeling Interne Geneeskunde en bij de Setor de Ciências da Saúde, beide onderdeel van de Federale Universiteit van Paraná (UFPR) in Curitiba, Brazilië. Het artikel verscheen op 18 oktober 2026 als tijdschriftartikel in het Journal of Clinical Densitometry, het officiële tijdschrift van de International Society for Clinical Densitometry.⁠2 Het is geen preprint.

Waarom doet een artikel over volwassenen met een bloedsuikeraandoening ertoe als je die aandoening zelf niet hebt? Omdat het kijkt naar dezelfde vraag waar iedereen met botten vroeg of laat voor staat: wat maakt een bot sterk genoeg, verder dan het getal voor botdichtheid op een uitslag. Het onderzoek mat de inwendige textuur van de wervelkolom naast de dichtheid, keek naar hoe vet over het lichaam verdeeld was, en liet zien hoeveel van een schijnbaar verband op leeftijd kan neerkomen. Die manier om naar een bot te kijken, als meer dan één getal, is nuttig voor iedereen die lang sterk op de been wil blijven.

Botkwaliteit: wat de textuur van de wervelkolom je vertelt

Het ene idee om uit dit stuk mee te nemen is botkwaliteit: een bot is niet alleen een hoeveelheid mineraal, het is een bouwwerk. Binnen in de wervels van je wervelkolom zit een fijn, sponsachtig rooster van dunne balkjes. Een dicht bot met een slecht verbonden rooster kan zwakker zijn dan de dichtheid doet vermoeden.

De trabeculaire botscore, kortweg TBS, is een manier om een deel van dat rooster te zien zonder extra scan. TBS is een meting van de textuur in grijstinten op de DXA-beelden van de lendenwervels, en het is een gevalideerde maat voor de fijne bouw van het bot.⁠6 TBS voorspelt breuken ten minste deels los van de botdichtheid en van de gebruikelijke klinische risicofactoren.⁠6 Een internationaal standpunt over TBS steunt op 96 klinische studies uit meer dan 20 landen, gepubliceerd sinds 2015.⁠6 Een van de co-auteurs verwoordde het zo:

Informatie over de microarchitectuur van het bot beoordelen, naast botdichtheid en klinische risicofactoren, geeft een vollediger beoordeling om beslissingen over de aanpak te onderbouwen, ten gunste van de patiënt.

Jean-Yves Reginster, hoogleraar, co-auteur van het TBS-standpunt en directeur, WHO Collaborating Center for Epidemiology of Musculoskeletal Health & Aging⁠7

Zo werkt dat in de praktijk. Voorbeeld één: twee mensen lopen uit dezelfde scanruimte met hetzelfde getal voor botdichtheid. Bij de eerste is het rooster in de wervelkolom gelijkmatig en goed verbonden, als een spons met veel fijne, verbonden wandjes. Bij de tweede zit dezelfde hoeveelheid mineraal in minder en dunnere balkjes, met gaten ertussen. Op de uitslag voor botdichtheid lijken de twee op elkaar; de textuurscore kan het verschil laten zien.

Voorbeeld twee: je mist de laatste traptree. Of een bot dan breekt, hangt eerst af van of je jezelf opvangt. Sterke benen en een goede balans kunnen ervoor zorgen dat je alleen struikelt in plaats van valt, zodat het bot nooit de volle kracht krijgt. Daarom is botkwaliteit maar een deel van het verhaal, zoals de hoofdauteur van het werk uit Sheffield zei:

Onze resultaten wijzen erop dat naast kenmerken van het bot ook balans en spierkracht een rol spelen.

Tatiane Vilaca, arts, PhD, hoofdauteur van de studie in het Journal of Bone and Mineral Research, University of Sheffield⁠8

Wat het nieuwe artikel liet zien, en bij wie

Het Braziliaanse team onderzocht op één moment 113 volwassenen met een levenslange bloedsuikeraandoening en 100 controlepersonen. Iedereen kreeg een DXA-scan die de botdichtheid mat, de textuurscore van de wervelkolom, breuken in de wervels via een beoordeling van wervelbreuken op dezelfde scan, en de lichaamssamenstelling.⁠2

Daarna zocht het team naar een cluster van stofwisselingskenmerken, vastgesteld met aangepaste criteria waaronder hoeveel vet rond de buik zit in verhouding tot de heupen en dijen. Ongeveer een op de drie volwassenen met de aandoening had dat cluster (32,7 procent).⁠2 Wie het cluster had, was ouder, leefde al langer met de aandoening en had meer andere gezondheidsproblemen.⁠2

Breuken in de wervels werden duidelijk vaker gevonden bij mensen met het cluster dan bij mensen zonder: bij 13,5 procent tegenover 2,7 procent.⁠2 Op het eerste gezicht lijkt dat een sterk verband. Maar zodra er rekening werd gehouden met leeftijd, werd het verband zwakker en onzeker.⁠2 Omdat de mensen met het cluster ook ouder waren, kan een groot deel van het verschil gewoon met leeftijd samenhangen.

De textuurscore van de wervelkolom vertelde een ander verhaal. De score was lager bij de volwassenen met de aandoening dan bij de controlepersonen, maar verschilde niet tussen mensen met en zonder het stofwisselingscluster.⁠2 In gewone woorden: de aandoening zelf ging samen met een zwakkere bottextuur, terwijl het buikvet en de andere kenmerken niet terugkwamen in de textuurscore.

Wat het niet liet zien

Dit artikel heeft duidelijke grenzen, en die doen er net zoveel toe als de resultaten. Het onderzoek keek naar mensen op één moment, dus het kan niet laten zien dat het stofwisselingscluster tot breuken in de wervelkolom leidt, of wat eerst kwam. De correctie voor leeftijd was verkennend, en de uitkomst ervan was onnauwkeurig.⁠2 De groep was klein, dus een paar mensen meer of minder met een breuk kon het beeld al verschuiven.

De samenvatting vermeldt niet het geslacht van de deelnemers, hoe de controlepersonen werden gekozen, of hoe de botdichtheid zelf zich verhield tussen mensen met en zonder het cluster. Het onderzoek keek alleen naar Braziliaanse volwassenen met een levenslange bloedsuikeraandoening, dus het zegt niets direct over mensen zonder die aandoening. De auteurs schrijven zelf dat grotere studies die mensen over tijd volgen nodig zijn om uit te zoeken of het stofwisselingscluster op zichzelf voorspelt wat er met het skelet gebeurt.⁠2

Kort gezegd, en wat je nu kunt doen

Iemand van begin vijftig loopt vrolijk met een kleine rugzak de houten trap van een duinpad op, richting de zee.

Kort gezegd: de sterkte van een bot gaat verder dan de dichtheid, omdat ook de inwendige bouw, het botweefsel en de spieren en balans eromheen tellen.⁠1,5 Een textuurscore uit een standaard wervelscan geeft zicht op die inwendige bouw.⁠6 Bij 113 Braziliaanse volwassenen met een levenslange bloedsuikeraandoening was die textuurscore lager dan bij 100 controlepersonen, en kwamen breuken in de wervelkolom vaker voor bij mensen met een cluster van stofwisselingskenmerken, maar dat verband werd zwakker en onzeker zodra er rekening werd gehouden met leeftijd; het artikel keek naar één moment en kan geen oorzaak en gevolg laten zien.⁠2 Minder dan de helft van de Nederlandse volwassenen haalt de volledige beweegrichtlijnen.⁠3

Wat je hiermee kunt doen is eenvoudig, en niets ervan is een programma. Ten eerste: blijf bewegen, en kies ook activiteiten die iets vragen van je spieren en je balans, want die bepalen of je bij een struikeling valt.⁠5 Ten tweede: eet gezond en ga naar buiten, het dagelijkse advies dat Nederlandse huisartsen geven voor sterke botten.⁠9 Vraag je je af hoeveel energie een gewone dag vraagt, dan lees je dat in hoeveel calorieën je per dag nodig hebt. Ten derde: maak je je zorgen over je botten, vraag het dan aan je huisarts; een botmeting is werk voor een arts.

De open vraag is hoe je eigen gewoonten er vandaag voor staan: hoeveel je beweegt, hoe je eet en hoe je uitrust. Dat beeld geeft de leefstijlscan hieronder je, als startpunt. De scan is geen diagnose.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen botdichtheid en botkwaliteit?

Botdichtheid vertelt je hoeveel mineraal een bot bevat. Bij botkwaliteit gaat het ook om hoe het bot van binnen is gebouwd: de fijne structuur en het weefsel.⁠1 Een textuurscore uit een standaard wervelscan geeft zicht op die inwendige bouw en helpt breuken te voorspellen, ten minste deels bovenop de botdichtheid.⁠6

Maakt buikvet je botten zwakker?

Dat laat dit artikel niet zien. Bij volwassenen met een levenslange bloedsuikeraandoening kwamen breuken in de wervelkolom vaker voor bij mensen met een cluster van stofwisselingskenmerken, waaronder hoe vet over buik en heupen verdeeld was, maar het verband werd zwakker en onzeker nadat er rekening was gehouden met leeftijd, en de textuurscore van de wervelkolom verschilde niet tussen mensen met en zonder het cluster.⁠2

Gelden deze resultaten voor mij als ik geen bloedsuikeraandoening heb?

Niet direct. Het artikel keek alleen naar Braziliaanse volwassenen met een levenslange bloedsuikeraandoening en een vergelijkingsgroep.⁠2 De bredere les, dat botsterkte om meer draait dan één dichtheidsgetal, rust op ander onderzoek.⁠1,6

Wat kan ik doen voor sterke botten?

Het dagelijkse advies van Nederlandse huisartsen is kort: beweeg veel, eet gezond en ga naar buiten.⁠9 Spierkracht en balans doen er naast het bot zelf toe.⁠5

Wanneer praat ik met een arts over mijn botten?

Maak je je zorgen over je botten, dan beoordeelt je huisarts dat. De Thuisarts-pagina over sterke botten linkt ook naar een pagina over wie je belt als iets dringend is (‘Spoed: wie bellen?’).⁠9

Meet de leefstijlscan mijn botten?

Nee. De scan geeft je een beeld van waar je dagelijkse gewoonten vandaag staan. De scan is geen diagnose, en een botmeting is werk voor een arts.

Bronnen

Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.

  1. Shah VN, Carpenter RD, Ferguson VL, Schwartz AV. Bone health in type 1 diabetes. Current Opinion in Endocrinology, Diabetes and Obesity, 2018. doi.org/10.1097/MED.0000000000000421
  2. Costa TMRL, Zavadil JC, Plocharski PHB, de Oliveira MS, Andrade VFC, Borba VZC. Bone health beyond BMD: The role of metabolic syndrome in Brazilian adults with type 1 diabetes. Journal of Clinical Densitometry, 2026. PMID 42966242. doi.org/10.1016/j.jocd.2026.101758
  3. CBS. (On)gezonde leefstijl 2022: opvattingen, motieven en gedragingen. 4. Sporten en bewegen. 2023. cbs.nl
  4. CBS. Ruim 4 op de 10 volwassenen bewegen voldoende. 2023. cbs.nl
  5. Vilaca T, Paggiosi M, Walsh JS, Selvarajah D, Eastell R. The Effects of Type 1 Diabetes and Diabetic Peripheral Neuropathy on the Musculoskeletal System: A Case-Control Study. Journal of Bone and Mineral Research, 2021. PMID 33825260. doi.org/10.1002/jbmr.4271
  6. Shevroja E, Reginster JY, Lamy O, et al. Update on the clinical use of trabecular bone score (TBS) in the management of osteoporosis. Osteoporosis International, 2023. doi.org/10.1007/s00198-023-06817-4
  7. Jean-Yves Reginster, co-author and Director of the WHO Collaborating Center for Epidemiology of Musculoskeletal Health en Aging. Important update on trabecular bone score (TBS) in clinical practice. International Osteoporosis Foundation via EurekAlert!, 2023. eurekalert.org
  8. Tatiane Vilaca, lead author of the study, University of Sheffield. New Insights Into Fracture Risk in Type 1 Diabetes. Diabetes Self-Management, 2021. diabetesselfmanagement.com
  9. Thuisarts.nl (NHG). Botontkalking: adviezen van artsen. thuisarts.nl

Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.

Zie waar je gewoonten vandaag staan

De leefstijlscan geeft je een beeld van waar je dagelijkse gewoonten vandaag staan op het gebied van gezond ouder worden, als startpunt waar je later op terug kunt komen. De scan is geen diagnose.

Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.