In het kort
- Een les uit de neus, niet over energie en leeftijd: in winter en voorjaar draaien de cellen in het slijmvlies van je neus een ander genprogramma dan in zomer en herfst, en 1.731 genen waren tussen de twee helften van het jaar op een ander niveau actief.1
- Rekening houden met het seizoen verdubbelde bijna het aantal genen dat verschilde tussen mensen met en zonder een langdurige aandoening van de luchtwegen, dus de kalender kan echte verschillen verbergen.1
- Niets hiervan mat energie. De energiescan laat zien hoeveel vermoeidheid je vandaag meedraagt; of het seizoen daarin meespeelt, heeft dit onderzoek niet getest.
Inhoud
- Seizoen, energie en leeftijd: wat dit onderzoek wel en niet kan zeggen
- Je bent niet de enige als het seizoen omslaat
- Wat er al bekend was over de seizoenen en je lichaam
- Een nieuw resultaat uit Groningen
- Het seizoen als verborgen instelling in je cellen
- Wat de onderzoekers in de neus zagen
- Wat de resultaten niet laten zien
- Kort gezegd, en wat je nu kunt doen
- Veelgestelde vragen
Seizoen, energie en leeftijd: wat dit onderzoek wel en niet kan zeggen
In dit stuk lees je hoe het seizoen de activiteit van genen in het slijmvlies van je neus verschuift, en wat dat wel en niet zegt over je energie en leeftijd. Dat is belangrijk, want de cellen in het slijmvlies van je neus draaien in februari niet helemaal hetzelfde genprogramma als in augustus. Of dat seizoensprogramma iets te maken heeft met hoe energiek je je voelt, of met hoe je ouder wordt, is niet getest.

Geverifieerd door Carlos Mendoza Montano
Gepromoveerd in de voedingsbiochemie aan de University of Arizona
Gecontroleerd op 12 november 2026
Het is een grijze ochtend en de wekker gaat in het donker. Je sleept jezelf naar de trein, waar de ramen beslagen zijn en iemand achter je blijft hoesten. Op je werk staat de verwarming hoog, je neus voelt droog aan en halverwege de middag zit je hoofd vol watten. Vorige zomer voelden hetzelfde bureau en hetzelfde werk lichter. Je begint je af te vragen of je nu gewoon zo bent, of dit hoort bij ouder worden, of dat de winter iets met je doet wat je niet kunt zien.
Je bent niet de enige als het seizoen omslaat
Veel mensen merken dat de koude maanden iets van ze vragen. Geen officieel cijfer meet dat gevoel, maar de cijfers over ziekteverzuim laten zien hoe vaak een virus mensen van het werk houdt. In Nederland meldde het CBS in 2026 dat in 2025 griep, verkoudheid of een andere virusinfectie voor de meeste werknemers die ziek thuis waren geweest de belangrijkste reden was voor hun meest recente verzuim: 55 procent, over het hele jaar.2 Hetzelfde statistiekbureau zette het ziekteverzuim in het eerste kwartaal van 2026, januari tot en met maart, op 5,8 procent.3
In het Verenigd Koninkrijk meldde het ONS in 2025 dat lichte kwalen in 2024 goed waren voor 30,0 procent van de gevallen van ziekteverzuim, een aandeel van de verzuimgevallen en niet van de werknemers.4 Het Nederlandse en het Britse cijfer zijn daarom niet direct te vergelijken.
Geen van deze cijfers meet vermoeidheid of energie, en geen ervan verklaart waarom juist jij je in februari futloos voelt. Ze laten alleen zien dat ziek thuis zijn door een virus veel voorkomt.
Wat er al bekend was over de seizoenen en je lichaam
Je lichaam leeft niet in een laboratorium. In de loop van een jaar krijgt het te maken met wisselend licht, wisselende lucht en wisselend gezelschap. De Groningse onderzoekers achter het nieuwe werk in dit stuk noemen die krachten aan het begin van hun samenvatting: veranderingen in de omgeving van seizoen tot seizoen beïnvloeden de genactiviteit in menselijke weefsels. Daartoe horen blootstelling aan allergenen, aan luchtvervuiling en hoe vaak virussen rondgaan.1
Dat idee was niet nieuw. In 2015 meldde een team in Nature Communications dat de boodschappen van meer dan 4.000 eiwitcoderende genen in witte bloedcellen en vetweefsel seizoenspatronen volgden. Die patronen liepen precies andersom tussen Europa en Oceanië, waar zomer en winter in tegenovergestelde maanden vallen. De samenstelling van het bloed zelf verschoof met het seizoen, en die verschuivingen waren in het Verenigd Koninkrijk niet hetzelfde als in Gambia.5
In 2023 keek een team van het Centre for Genomic Regulation in Barcelona naar het hele lichaam. Het team gebruikte het tijdstip en het seizoen van overlijden van 932 weefseldonoren in de GTEx-collectie. Het zag dat elk weefsel zijn genactiviteit veranderde over de seizoenen en tussen dag en nacht. De seizoensveranderingen zaten vooral bij genen die verbonden zijn met de afweerreactie, wat past bij de manier waarop virusinfecties komen en gaan met de tijd van het jaar.6
Die kennis hield op twee plekken op. Ten eerste zijn bloed, vet en gedoneerd weefsel niet de plek waar winterlucht, pollen en virussen als eerste aankomen. Dat is het slijmvlies van de neus, bij levende mensen. Ten tweede lieten de eerdere kaarten een praktische vraag open. Als het seizoen zoveel genen in beweging zet, hoeveel vertroebelt het dan een vergelijking tussen twee groepen mensen wanneer niemand rekening houdt met de datum van een monster?
Eén ding heeft geen van deze onderzoeken gemeten: hoe energiek mensen zich voelden. En niet elke vermoeide periode heeft met het seizoen te maken. De dip na de lunch heeft een eigen verhaal, dat je leest in waarom je energie na de lunch wegzakt. Dat geldt ook voor de vermoeidheid die sommige mensen merken nadat ze stoppen met drinken, te lezen in hoe lang je moe blijft na stoppen met alcohol.
Een nieuw resultaat uit Groningen

Het nieuwe resultaat komt van het Universitair Medisch Centrum Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen in Nederland. Eerste auteur T. Karp werkte samen met A. Faiz, H.A.M. Kerstjens, M.C. Nawijn, G.H. Koppelman, M. van den Berge, V. Guryev en collega’s. Tot de partners behoorden de University of Technology Sydney, de University of Arizona, de Universiteit van Modena en Reggio Emilia, de Christian-Albrechts-Universität in Kiel, de Universiteit van Ferrara, de University of Leicester, de University of Manchester, Imperial College London, het geneesmiddelenbedrijf Chiesi Farmaceutici in Parma en de ATLANTIS-onderzoekers. Het artikel verscheen op 17 oktober 2026 online in The Journal of allergy and clinical immunology, als gewoon tijdschriftartikel en niet als preprint.1
In gewone woorden zag het team dat de cellen in het slijmvlies van de neus in winter en voorjaar het ene genprogramma draaien en in zomer en herfst een ander. Het team zocht naar verschillen tussen mensen met een langdurige aandoening van de luchtwegen en mensen zonder zo’n aandoening. Toen het team dat seizoensprogramma meenam, vond het bijna twee keer zoveel van die verschillen.1
Waarom zou dat voor jou tellen, als je luchtwegen in orde zijn en je vraag over energie gaat? Omdat het een probleem duidelijk laat zien waar een meting tegenaan kan lopen. In de neus was de seizoensinstelling sterk genoeg om een echt verschil te verbergen. Of iets vergelijkbaars meespeelt in hoe je je voelt in een donkere maand vergeleken met een lichte, heeft dit werk niet getest; het is een open mogelijkheid en nog geen bevinding.
Het seizoen als verborgen instelling in je cellen

Bijna elke cel in je lichaam draagt hetzelfde DNA. Wat een neuscel anders maakt dan een bloedcel, of een neuscel in de winter anders dan een neuscel in de zomer, is welke van die genen de cel echt gebruikt. Zie het DNA als een bibliotheek en de genactiviteit als de boeken die op dit moment zijn uitgeleend. De bibliotheek blijft hetzelfde, maar de uitleningen veranderen met wat de cel nodig heeft. Onderzoekers lezen de uitleningen af door de RNA-boodschappen te verzamelen die actieve genen uitsturen, en die te tellen. Die techniek heet RNA-sequencing.
Een verborgen instelling is alles wat die uitleningen verandert zonder dat het is waar je naar wilt kijken. Stel je voor dat je het water van een meer meet in januari en opnieuw in juli, en het hele verschil toeschrijft aan een nieuwe vissoort. De vis kan ertoe doen, maar het seizoen zou veel verklaren van wat je zag. Het Groningse werk stelt dezelfde vraag over de neus: hoeveel van wat we in de cellen aflezen komt van het seizoen, en hoeveel van de persoon?
Om dat te beantwoorden borstelde het team cellen uit de neus van 361 mensen met een langdurige aandoening van de luchtwegen en 57 mensen zonder zo’n aandoening, allemaal deelnemers aan het ATLANTIS-onderzoek. In plaats van de seizoenen van de kalender te gebruiken, lieten de onderzoekers de gegevens bepalen waar het jaar moest worden gesplitst. Er kwamen twee helften uit: winter-voorjaar, van 15 november tot 14 mei, en zomer-herfst, van 15 mei tot 14 november. De vergelijking werd gecorrigeerd voor leeftijd, geslacht, roken en of iemand de aandoening van de luchtwegen had.1
Wat de onderzoekers in de neus zagen
De twee helften van het jaar verschilden duidelijk. In totaal waren 1.731 genen op een ander niveau actief. In winter-voorjaar waren er 813 actiever en 918 minder actief dan in zomer-herfst. Om na te gaan dat dit geen toevalligheid van één groep was, keek het team naar een tweede, onafhankelijke groep van 325 mensen in het PIAMA-onderzoek. Hetzelfde seizoenspatroon kwam opnieuw naar voren. Het hing er niet van af of mensen de aandoening van de luchtwegen hadden of gevoelig waren voor allergenen.1
Twee voorbeelden maken het idee concreet.
Het eerste voorbeeld gaat over welke cellen aan het werk zijn in het slijmvlies van je neus. Dat slijmvlies bevat trilhaarcellen, met piepkleine haartjes die slijm uit de luchtweg vegen, samen met alles wat het slijm heeft gevangen. Daaronder zitten basale cellen, die kunnen uitgroeien tot nieuwe cellen van het slijmvlies. In monsters uit winter-voorjaar wezen de gendata op een kleiner aandeel trilhaarcellen en een groter aandeel basale cellen dan in zomer-herfst.1 De aandelen werden geschat uit de genactiviteit, niet onder een microscoop geteld, en de samenvatting zegt niet hoeveel ze veranderden. Toch is de richting makkelijk voor te stellen: in de donkere helft van het jaar lijken er minder vegende cellen te zijn en meer cellen in reserve.
Het tweede voorbeeld gaat over wat je mist als je de kalender negeert. Toen het team mensen met de langdurige aandoening van de luchtwegen op de gebruikelijke manier vergeleek met mensen zonder die aandoening, vond het 126 genen die verschilden. Toen het team het seizoen aan dezelfde vergelijking toevoegde, steeg dat aantal naar 271, bijna twee keer zoveel.1 Wat veranderde, was het statistische model: met het seizoen erin overstemde de schommeling tussen winter en zomer het verschil waar de onderzoekers naar zochten niet langer. De auteurs concluderen dat het seizoen waarin een monster is afgenomen de genactiviteit in de neus sterk beïnvloedt. Door er rekening mee te houden, schrijven ze, worden zulke vergelijkingen gevoeliger.1
Dat het seizoen een eigen spoor achterlaat, los van het dagelijkse ritme van dag en nacht, past bij wat de groep in Barcelona in 2023 in het hele lichaam zag. Manuel Irimia, een van de auteurs, beschreef het zo:7
We zagen dat de variatie tussen dag en nacht en de variatie tussen seizoenen grotendeels los van elkaar staan. Weefsels van de hersenen en de geslachtsklieren lieten de sterkste seizoensinvloed zien, terwijl weefsels in de borstholte een sterkere regeling tussen dag en nacht toonden.
Manuel Irimia, ICREA-onderzoekshoogleraar, Centre for Genomic Regulation (CRG), Barcelona
Toen de seizoenskaart van het bloed uit 2015 verscheen, reageerde Mike Turner van de Wellcome Trust positief:8
Dit is een uitstekend onderzoek dat echt bewijs levert voor het populaire idee dat we in de zomer vaak gezonder zijn.
Mike Turner, Hoofd Infectie en Immunobiologie, Wellcome Trust
Een populair idee dat door gendata wordt gesteund, is nog ver verwijderd van een regel voor je eigen lichaam, en het Groningse werk toetst dat idee niet. Wat het werk toevoegt, is duidelijk bewijs dat ook de neus, waar buitenlucht het lichaam binnenkomt, een seizoensinstelling heeft.
Wat de resultaten niet laten zien
Het werk mat genactiviteit in cellen uit de neus. Het mat geen energie, vermoeidheid, slaap of stemming, dus het zegt niets direct over waarom je je in de winter futloos zou kunnen voelen. De meeste onderzochte mensen hadden een langdurige aandoening van de luchtwegen, en maar 57 niet. De tweede groep van 325 helpt. Maar de samenvatting meldt niet hoe oud de mensen waren, waar ze woonden, of dat dezelfde mensen in beide helften van het jaar zijn onderzocht.1
Met leeftijd werd rekening gehouden, maar leeftijd werd niet onderzocht. Het seizoenspatroon bleef staan na correctie voor leeftijd, maar de samenvatting meldt niet of het patroon sterker of zwakker wordt naarmate je ouder wordt. De verschuiving in celtypen werd niet geteld maar geschat uit gendata. De auteurs noemen allergenen, luchtvervuiling en virussen in het algemeen als krachten die met het seizoen wisselen, maar de samenvatting meldt niet welke daarvan het patroon in de neus aanstuurt. Dit stuk rust op de gepubliceerde samenvatting, de enige tekst van het artikel die we hebben gelezen.
Kort gezegd, en wat je nu kunt doen

Kort gezegd: je lichaam heeft een seizoensinstelling. Eerder werk vond die in bloed, in vet en in weefsels door het hele lichaam.5,6 Het Groningse team heeft die nu ook in het slijmvlies van de neus laten zien. Daar waren 1.731 genen in winter-voorjaar op een ander niveau actief dan in zomer-herfst. Rekening houden met het seizoen verdubbelde bijna de verschillen die werden gevonden tussen mensen met en zonder een langdurige aandoening van de luchtwegen.1 Het werk liet niets zien over energie, vermoeidheid of ouder worden. Het mat genactiviteit in neuscellen, vooral bij mensen met een aandoening van de luchtwegen, en de verschuiving in celtypen werd geschat in plaats van geteld.
Wat je hieruit kunt halen, is een idee dat niet getest is en geen advies dat dit onderzoek ondersteunt. Wil je het proberen, dan kan dat zo: zet een winter naast een winter en een zomer naast een zomer als je terugdenkt aan hoe energiek je je voelde. En schrijf het seizoen naast alles wat je over jezelf noteert. Of dat een eerlijker beeld geeft van je energie of je leeftijd, heeft dit onderzoek niet getest.
Dan blijft de vraag over hoeveel vermoeidheid je vandaag meedraagt. De energiescan meet precies dat. De scan geeft je een beginwaarde; of het seizoen daarin meespeelt, zegt de scan niet.
Veelgestelde vragen
Veranderen mijn genen met de seizoenen?
De genen zelf blijven hetzelfde; wat verandert, is hoe actief ze zijn. In cellen uit de neus waren 1.731 genen in winter-voorjaar op een ander niveau actief dan in zomer-herfst,1 en eerder werk vond seizoensverschuivingen in genactiviteit in elk onderzocht weefsel.6
Verklaart dit waarom ik me in de winter vermoeider voel?
Nee. Het Groningse werk mat genactiviteit in cellen uit de neus, geen energie of vermoeidheid, dus het kan niet zeggen of de verschuiving door het seizoen iets te maken heeft met hoe je je voelt.1
Verandert het seizoenseffect met de leeftijd?
Dat wordt niet gemeld. De vergelijking werd gecorrigeerd voor leeftijd, dus het seizoenspatroon bleef staan nadat met leeftijd rekening was gehouden; of het sterker of zwakker wordt naarmate je ouder wordt, staat niet in de samenvatting.1
Wanneer bel ik de huisarts over klachten in de winter?
Thuisarts raadt aan om dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost te bellen als je snel of moeilijk ademt, een piepend of gierend geluid maakt bij het ademen, of je steeds zieker voelt. Bel op een werkdag als je langer dan 5 dagen koorts hebt van 38 graden of hoger, als koorts na een paar dagen terugkomt, of als je twijfelt of je klachten komen doordat je verkouden bent.9
Kan de energiescan me vertellen of het aan het seizoen ligt?
Nee. De energiescan meet niet waar je vermoeidheid vandaan komt, maar hoeveel vermoeidheid je meedraagt. De scan is geen diagnose; een oorzaak vinden is werk voor een arts.
Bronnen
Elke bron hieronder is nagelopen op de dag dat dit artikel werd gepubliceerd. De nummering volgt de tekst.
- Karp T, Faiz A, Kerstjens HAM, Nawijn MC, et al.; ATLANTIS investigators. Accounting for seasonal variation of nasal gene expression improves transcriptome analysis of asthma. The Journal of Allergy and Clinical Immunology, 2026 (epub 17 October 2026). PMID 42892519. doi.org/10.1016/j.jaci.2026.10.003
- CBS. Ziekteverzuim in eerste kwartaal hoger dan gemiddeld in afgelopen 30 jaar. 2026. cbs.nl
- CBS. Ziekteverzuim in eerste kwartaal hoger dan gemiddeld in afgelopen 30 jaar. 2026. cbs.nl
- ONS. Sickness absence in the UK labour market: 2023 and 2024. 2025. ons.gov.uk
- Dopico XC, Evangelou M, Ferreira RC, Guo H, Pekalski ML, Smyth DJ, Cooper N, Burren OS, Fulford AJ, Hennig BJ, Prentice AM, Ziegler A-G, Bonifacio E, Wallace C, Todd JA. Widespread seasonal gene expression reveals annual differences in human immunity and physiology. Nature Communications, 2015. doi.org/10.1038/ncomms8000
- Wucher V, Sodaei R, Amador R, Irimia M, Guigó R. Day-night and seasonal variation of human gene expression across tissues. PLoS Biology, 2023. doi.org/10.1371/journal.pbio.3001986
- Manuel Irimia, ICREA Research Professor, Centre for Genomic Regulation. Seasonal and circadian genetic variation charted across the human body. CRG, 2023. crg.eu
- Mike Turner, Head of Infection and Immunobiology, Wellcome Trust. Seasonal immunity: activity of thousands of genes differs from winter to summer. University of Cambridge, 2015. cam.ac.uk
- Thuisarts.nl. Ik ben verkouden. NHG. thuisarts.nl
Citaten uit het Engels zijn door BioProfile vertaald.
Lees ook
Meet waar je begint
Vijf vragen over de afgelopen twee weken, ongeveer drie minuten, en je energiescore staat in je dashboard. Wat de energiescan meet en waarop die is gebaseerd, lees je op de scanpagina.
Gratis, ongeveer 3 minuten. Een analyse van je antwoorden, nooit een diagnose.
BioProfile analyseert je gezondheidsstatus om jou en je coach te sturen. Het stelt geen diagnose, dat kan alleen een arts. Gebouwd op gevalideerde gezondheidsvragenlijsten; de gecombineerde BioProfile-score is zelf nog geen gevalideerd klinisch instrument. Je antwoorden blijven privé (AVG).
